Кіріспе
Арменияның қарулы күштері, кейде Армения армиясы деп аталады, Арменияның ұлттық әскері болып табылады. Ол Армения қарулы күштерінің Бас штабына бағынатын әскери бөлімдерден тұрады, оларды екі негізгі бағытқа бөлуге болады: құрлық әскерлері және әуе күштері. Арменияның әскери күштерінің тарихы 1918 жылы Армения Бірінші Республикасының құрылуына дейін жетеді. Теңізге шығу жолы жоқ болғандықтан, Арменияда әскери-теңіз күштері жоқ. Әскерилердің бас қолбасшысы – Армения Президенті Ваган Хачатурян. Қорғаныс министрлігі саяси басшылықты жүзеге асырады, оны Сурен Папикян басқарады, ал әскери басшылық Бас штабтың қолында, оны Бас штаб бастығы, генерал-майор Эдуард Асрян басқарады. 2001 жылға дейін Қорғаныс министрлігіне бағынған шекара күзетшілері Арменияның Грузия және Әзірбайжанмен шекараларын күзетсе, Ресей әскерлері Иран және Түркиямен шекараларын бақылауын жалғастыруда. 2002 жылдан бері Армения Ұжымдық қауіпсіздік шарты ұйымының мүшесі болып табылады. Армения 2015 жылғы 27 қарашада Ливанмен әскери ынтымақтастық туралы жоспарға қол қойды.
The Armed Forces of Armenia , sometimes referred to as the Armenian Army , is the national military of Armenia. It consists of personnel branches under the General Staff of the Armenian Armed Forces, which can be divided into two general branches: the Ground Forces, and the Air Force. Although it was partially formed out of the former Soviet Army forces stationed in the Armenian SSR (mostly units of the 7th Guards Army of the Transcaucasian Military District), the military of Armenia can be traced back to the founding of the First Republic of Armenia in 1918. Being landlocked, Armenia does not have a navy. The Commander in Chief of the military is the President of Armenia, Vahagn Khachaturyan. The Ministry of Defence is in charge of political leadership, headed by Suren Papikyan, while military command remains in the hands of the general staff, headed by the Chief of Staff, who is Major General Eduard Asryan. Border guards subject to the Ministry of Defence until 2001, patrol Armenia's borders with Georgia and Azerbaijan, while Russian troops continue to monitor its borders with Iran and Turkey. Since 2002, Armenia has been a member of the Collective Security Treaty Organization. Armenia signed a military cooperation plan with Lebanon on 27 November 2015.
Ертедегі Армения әскері
1918 жылдың басындағы түрік-әрмен соғысы кезінде Осман империясына қарсы күресу үшін армян әскери корпусы құрылды. 1918 жылғы 4 маусымдағы Батум шартнамасына сәйкес Осман империясы армян армиясының көп бөлігін демобилизациялады. Ресей империясының армиясындағы этникалық армян қызметкерлері мен еріктілер кейіннен Бірінші Армения Республикасының қарулы күштерінің ядросын құрады.
1988-1992 жылдар
Қазіргі заманғы Армения әскерінің алғашқы кезеңі Нагорно-Карабах қақтығысы басталғанда, Арцахта Әзірбайжан бөлімшелерімен күресу үшін армян жасақтары құрылған кезде басталды. 1990 жылдың 20 қыркүйегінде алғашқы әскери бөлім – Ереван арнайы полкі құрылды. Алғашқы әскери ант Республикалық жиналыс алаңында қабылданды, оған Арменияның бірінші президенті Левон Тер-Петросян, премьер-министр Вазген Манукян және қорғаныс министрі Вазген Саркисян қатысты. Арарат, Горис, Варденис, Ижан және Меғриде бес батальон да құрылды. 1991 жылы үкімет шешімімен Министрлер Кеңесі жанындағы Мемлекеттік қорғаныс комитеті құрылды, ол Арменияның қорғаныс операцияларын үйлестіруге көмектесті және кейіннен Қорғаныс министрлігі құрылуының негізі болды.
1992 жылдан кейін
Армения 1992 жылдың 28 қаңтарында Қорғаныс министрлігін құрды. Қорғаныс министрлігінің алғаш құрылған әскери бөлімі – 1-ші әуе десанттық полк болды, онда сол наурыз айында алғашқы армян сарбазы елге адалдық серт берді. Қарулы күштер офицерлерінің көп бөлігі өздігінен қорғану жасақтарының ерікті саяқшылары болғандықтан, олардың біліктілігін арттыру және оқыту үшін офицерлердің біліктілігін жетілдіру орталығы құрылды. Орталық қызмет істеген кезеңде шамамен 1500 офицерді бітірді. Сержанттар мектебі шамамен 1000 түлек шығарды. 2002 жылдың желтоқсанына дейін Армения Ішкі істер министрлігін сақтап келді, бірақ Ұлттық қауіпсіздік министрлігімен бірге министрлік емес мекеме ретінде қайта ұйымдастырылды. Екі мекеме Армения полициясы мен Ұлттық қауіпсіздік қызметіне айналды.
Құрлық әскерлері
2010 жылғы IISS мәліметтері бойынша Арменияда 30 Т-80 танкысы, 390 Т-72 танкысы, 14 Т-54/55 танкысы және 80 БМП-1, 7 БМП-1К, 55 БМП-2 және 12 БМР-1К бар. Дөңгелекті бронетранспортерлердің арасында 11 БТР-60, 21 БТР-70, 4 БТР-80, 145 МТ-ЛБ, 5 БМД-1С және 120 БРДМ-2 барлау машинасы болды. Ресей Арменияға жылдар бойы жаңа жабдықтар жеткізгенімен, олардың саны барлық құрлық әскерлерінің құралымдарын жаңартуға жеткіліксіз болды. Көптеген дайындық деңгейі төмен бөлімшелерде әлі де ескі, кеңестік үлгідегі жүйелер бар, олар жаңартылмаған және көбінесе тиімді күтілмеген. Осы ескі жүйелер логистикалық жүйеге қызмет көрсету, техникалық қызмет көрсету, ауыстыруға қажетті бөлшектерді және жаңартуларды жүктеу арқылы үлкен қиындықтар тудырады, бұл армияға қаржылық және жалпы дайындық тұрғысынан шығын әкеледі. Құрлық әскерлері қайта бағалау, қайта ұйымдастыру және қайта құрылымдау жұмыстарын жүргізуде, себебі Арменияның қорғанысының болашағы күш құрылымын және бөлімшелер құрамын қайта қарауды талап етеді. Армия өздерінің дәстүрлі механикаландырылған құралымдарының көп бөлігін сақтап қалу қажеттігін түсінеді, бірақ басқа бірнеше құралымдарды жеңілдетуге және оларды мобильдірек және дербес етуге тырысады. Олар халықаралық міндеттемелерін орындау үшін осы жаңа құралымдарды дамытуы және таулы және басқа да қиын жерлерде тиімді жұмыс істеуі керек, бірақ бұл Әзірбайжанның конвенциялық күштеріне қарсы тұру үшін қажетті механикаландырылған мүмкіндіктерге әсер етпеуі тиіс. Кеңес Одағының ыдырауынан бері Армения қарулы күштерін кәсіби, жақсы даярланған және мобильді әскери құралға айналдыру саясатын ұстанды. 2000 жылы Халықаралық зерттеулер және зерттеулер орталығы сол кезде Армения армиясының Оңтүстік Кавказдың үш елінің (Грузия және Әзірбайжан) армияларының арасында ең күшті жауынгерлік қабілетке ие болғанын хабарлады. ҰҚШҰ хатшысы Николай Бордюжа 2007 жылы өткен әскери оқудан кейін «Армения армиясы посткеңестік кеңістіктегі ең тиімді армия» деген қорытындыға келді. Бұл туралы Ресей қорғаныс министрлігінің Қоғамдық кеңесінің мүшесі Игорь Коротченко 2011 жылдың наурыз айында «Ресей дауысы» радиосына берген сұхбатында айтты. Армия функционалды түрде Белсенді және Резервтік күштерге бөлінеді. Олардың негізгі функциялары: қорқыту, қорғаныс, бейбітшілікті сақтау және дағдарысты басқару, гуманитарлық және құтқару миссиялары, сондай-ақ армян қоғамындағы әлеуметтік функциялар. Белсенді күштердің негізгі міндеттері бейбітшілік сақтау және қорғаныс болып табылады, олар одан әрі Орналастыру күштеріне, Жедел әрекет ету күштеріне және Негізгі қорғаныс күштеріне бөлінеді. Резервтік күштер Күшейту күштерінен, Аумақтық қорғаныс күштерінен және Оқу алаңдарынан тұрады. Олар жоспарлау және резервті дайындау, қару-жарақ пен жабдықты сақтау, белсенді күштерді ауыстыру немесе персоналды арттыру үшін құрамаларды даярлаумен айналысады. Бейбіт уақытта армия тұрақты жауынгерлік және жұмылдыру дайындығын сақтайды. Олар Армения қол қойған халықаралық шарттарға сәйкес көпұлтты әскери құралымдардың құрамына кіреді, халықты, ұлттық экономиканы дайындауға және соғыс резервтерін және елдің қорғаныс инфрақұрылымын сақтауға қатысады. Дағдарыс кезінде армияның негізгі міндеттері террористік әрекеттерге қарсы операцияларға қатысуға және стратегиялық нысандарды (мысалы, ядролық электр станциялары мен ірі өнеркәсіптік нысандарды) қорғауға, қауіпсіздік күштеріне жаппай қырып-жою қаруын таратпауға, заңсыз қару-жарақ саудасына және халықаралық терроризмге көмек көрсетуге қатысты. Төмен және орташа қарқынды әскери қақтығыс кезінде армия құрамына кіретін белсенді күштер елдің аумақтық тұтастығы мен егемендігін қорғау жөніндегі алғашқы міндеттерді орындауға қатысады. Жоғары қарқындылықтағы қақтығыс кезінде Құрлық әскерлері Әуе күштерімен, Әуе қорғанысымен және Шекара күзетімен бірге Армения Қарулы Күштерінің қорғаныс тобын құрайды, олардың мақсаты агрессияға қарсы тұру және елдің аумақтық тұтастығы мен егемендігін қорғау. Арменияда шағын қаруды әзірлеу бойынша тәжірибелер жүргізіліп, K 3 шабуыл мылтығы өндірілді, бірақ Джейннің жаяу әскер қарулары бағдарламасы тоқтағанын және мылтықтың армияда кеңінен қолданылмайтынын болжайды. АК-74 Армения армиясының стандартты винтовкасы, ал ескі АКМ-дер резервте қолданылады. АК мылтықтарымен қатар армян күштері көбінесе Макаров тапаншасы, СВД снайперлік мылтығы және ПКМ жалпы мақсаттағы автомат сияқты ресейлік ұсақ қаруды қолданады.
Әуе күштері мен әуе қорғанысы
Арменияның Әскери-әуе күштері 15 Су-25 шабуылдық ұшақтан, 18 Су-30 реактивтік истребительден, 1 МиГ-25, 16 Миль Ми-24 тікұшақтан, 6 Л-39 оқу-шабуылдық ұшақтан, 16 Як-52 оқу ұшақтарынан, 3 Ил-76 жүк ұшақтарынан, 18 Миль Ми-8 көліктік тікұшақтан және 10 Миль Ми-2 жеңіл мақсаттағы тікұшақтан тұрады. Гюмридегі Ресейдің 102-ші әскери базасында қосымша 18 МиГ-29 истребительі орналасқан. Арменияның зениттік әскері генерал-лейтенант Норат Тер-Григорянцтың әскери реформа бағдарламасы аясында жабдықталды және ұйымдастырылды. Оған SA-8, "Круг", С-75, С-125, SA-7, SA-10, SA-13, SA-16 және SA-18 сияқты түрлі үлгілер мен модификациялардың 100 зениттік кешендері бар зениттік зымыран бригадасы және екі полк кіреді. Ресейдің 102-ші әскери базасында SA-6 және С-300 ұзын қашықтықтағы жер-әуе зымырандары бар. Сонымен қатар, 24 "Scud" баллистикалық зымыраны сегіз пуск қондырғысымен жабдықталған. Әскери құрамы 3000 сарбаз бен офицерден тұрады деп есептеледі, одан әрі кеңейту жоспарлануда. 2010 жылдың желтоқсан айының соңында Арменияның қорғаныс министрі Сейран Оханян армияның ресейлік С-300 жер-әуе зымырандарымен жабдықталғанын ресми түрде мойындады. Бұл мәлімдеме министр С-300 жүйесін пайдалануға арналған, "жаңа технологиялық жабдықтармен" жабдықталған жаңа әуе қорғанысы басқару пунктін тексерген кезде жасалды. Ресейлік мамандар армениялық командаларды күрделі зымырандар мен қорғаныс жүйелерін пайдалану бойынша оқытуды бастады. С-300 жүйесі алғаш рет 2011 жылғы әскери парадта көрсетілді және жылдамдығымен ерекшеленетін жалғыз С-300 зымыран жүйесі (SA10 Grumble) болып табылады. С-300 – Арменияның әуе кеңістігін қорғайтын негізгі әуе қорғаныс жүйесі. 2016 жылғы Арменияның тәуелсіздік күніне арналған әскери парадта БУК-М2 әуе қорғаныс жүйелері көрсетілді. Бұл жүйелер Ереван мен Мәскеу арасындағы 200 миллион долларлық келісімнің бөлігі емес, ҰҚШҰ серіктестері арасындағы келісім нәтижесінде алынған. Армения Қарулы Күштерінде электрондық соғыс (ЭС) станциясы "Инфауна" және P-325U сияқты басқа да құрылғылар бар.
Арцах әскерилері
Жоғарыда аталған күштерден өзге, 1991 жылдан 2023 жылға дейін Әзірбайжаннан бөлініп шыққан, даулы Таулы Қарабақ аумағын қорғауға шамамен 20 000 әскер сарбаз жұмылдырылды. Олар жақсы даярланған және соңғы үлгідегі әскери бағдарламалық қамтамасыз етумен және жабдықтармен жабдықталған. Қарабақ армиясының ауыр әскери техникасының құрамында: 316 танк, 324 бронетранспорттық құрал, 122 мм-ден асатын калибрлі 322 артиллериялық құрал, 44 көп шоқпорлы реактивтік жүйе және жаңа әуе шабуылына қарсы қорғаныс жүйесі болды. Сонымен қатар, Арцах қорғаныс армиясы 2 Су-25, 5 Ми-24 және тағы 5 тікұшақтан тұратын шағын әуе күштерін сақтап келді. Арцах қорғаныс армиясы 2023 жылғы 21 қыркүйекте, 2023 жылғы Әзірбайжанның әскери шабуылынан кейін Таулы Қарабақ бойынша атысты тоқтату келісімінің талаптарына сәйкес таратылды.
Қызметкерлер
Армения Қарулы Күштері конституциялық тұрғыдан мерзімді әскерге шақыру негізінде құрылған, бірақ кәсіби офицерлердің саны да артып келеді. 2017 жылы шамамен 19 000 мерзімді қызметші және 23 000 кәсіби әскери қызметкер болды. Әскери комиссариаттар жылдың екі реті өткізілетін әскери қызметке қабылдау ісін жүзеге асырады. 18-27 жас аралығындағы ер азаматтар тіркелу үшін комиссариатқа келуге міндетті. Азаматтығын өзгерткен немесе қос азаматтығы бар адамдар да, егер олар басқа елдің қарулы күштерінде қызмет етпесе, әскери міндеттілікке жатады. 2003 жылдан бері, діни көзқарастарына байланысты әскери қызметтен бас тартуға құқығы бар азаматтар баламалы қызметке өтініш бере алады. Әскерден қашқандар мемлекеттік қызметке тағайындалмайды. Әскери қызметті аяқтаған азаматтар резервке тіркеледі және қатардағы, сержанттық және офицерлік құрамға бөлінеді. Резервтегілер бейбіт уақытта оқу жиындары мен жаттығуларға шақырылуы мүмкін. Резервтік міндеттеме 50 жасқа дейін сақталады.
Келісімшарт бойынша қызмет көрсету
Келісімшарттық әскери қызмет – 3–12 айға немесе үш немесе бес жыл мерзімге созылатын қызмет. Бұрын келісімшарт бойынша әскери қызмет өтпеген, 36 жасқа дейінгі еркектер және резервте тіркелген азаматтар келісімшарттық әскери қызметке қатар қызметкер ретінде қабылдануы мүмкін. Соттылығы барлар мен денсаулығына қарай қызметке жарамсыз деп табылғандар келісімшарттық қызметке қабылдануға құқылы емес. 2008 жылдан бері Қарулы Күштерде келісімшарттық әскери қызметшілерді сержанттық деңгейге даярлау курстары жұмыс істеп келеді, ал 2013 жылдан бастап курстардың ұзақтығы үш айды құрайды. Курстар 25 жасқа дейінгі резервтегі қатар қызметкерлерге арналған.
Қарулы күштердегі әйелдер
90-жылдардың басындағы Бірінші Таулы-Қарабах соғысы кезінде кем дегенде 115 армян әйелінің жауынгерлік операцияларға қатысқаны белгілі болды. Көптеген әйелдер диаспорадан соғысқа қатыспайтын міндеттерді орындау үшін келді. Әскери қызметте маңызды лауазым алған алғашқы әйел Жанна Галстян болды, ол Арцах қорғаныс армиясы құрылғаннан кейін Орталық округтік қорғаныс бөлімінің қолбасшысының орынбасары болып тағайындалды. Қазіргі уақытта армияда 2000-нан астам әйел қызмет етеді, олардың көпшілігі әкімшілік лауазымдарда немесе байланыс және медициналық бөлімшелерде жұмыс істейді. 2016 жылдың қазан айында Ұлттық Ассамблея бекіткен бағдарлама армияны әскерде қызмет ететін немесе әскери қызметке түсуді көздейтін әйелдер үшін "қосымша мүмкіндіктер жасауға" міндеттеді. Қорғаныс министрі Виген Саркисян сол кезде парламент депутаттарына "Оларға (әйелдерге) толық потенциалын іске асыруға мүмкіндік бермеу қате болар еді" деді. "Эрато" отряды Армения Қарулы Күштеріндегі алғашқы толық әйелдерден құралған әскери бөлім болды.
Азшылықтар
2020 жылғы соғыс барысында, езидтік резервшілердің бір тобы Қарабоғ майданына қосылған резервтік әскери бөлім құрды. Бұл бөлімді Рзган Сархангян басқарды және оның құрамында 18-ден 55 жасқа дейінгі 50 сарбаз бар.
Жабдық
Армения армиясы кең ауқымды ескі техниканы пайдаланады, көбінесе советтік шығу тегінде. Ресейден де жаңа жабдықтар келіп түседі. 2015 жылы Ресей 2015 және 2017 жылдар аралығында заманауи қару-жарақ сатып алу үшін 200 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарызды бекітті. Армения жауынгерлік шлемдерін және бронежилеттерін армениялық-поляк бірлескен компаниясы арқылы өндіреді. Арнайы жасақтар қолданатын кейбір жеке жабдықтар (Future Assault Shell Technology шлемдері, плитка тасымалдағыштар және арнайы сөмкелер) импортталады. Армения өз шағын қаруларының көп бөлігін өндіреді, тек арнайы бөлімшелерге арналғандары ғана импортталады. 2016 жылғы Таулы Қарабақ қақтығысынан кейін Хельсинки азаматтар жиналысы армян әскери қызметшілерінің қаза болу жағдайларын баяндайтын есеп жариялады. Себептердің арасында жабдықтың жұмыс істемеуі және қажетті материалдардың, әсіресе оқ-дәрінің жетіспеуі болды. Бұдан кейін Арменияның қорғаныс шығындарын арттырып, қару-жарақ пен оқ-дәрі сатып алу жоспарлары жасалды. Армения дәстүрлі қару-жарақ экспортері емес, бірақ Таулы Қарабақ қақтығысы кезінде Таулы Қарабақтың армян халқына материалдық көмек көрсетті.
Ресей
Ресей – Арменияның ең жақын одақтастарының бірі. Ресейдің 102-ші әскери базасы, бұрынғы 127-ші мотоатқыштар дивизиясы Гюмриде орналасқан. Екі елдің әскери одағы және, әсіресе, Ресей әскерлерінің Армения аумағында болуы 1991 жылы Армения тәуелсіздік алғаннан бері Арменияның ұлттық қауіпсіздік доктринасының маңызды бөлігі болып табылады. Ресей Арменияда барлық типтегі шамамен 5000 әскери қызметкерді орналастырды, оның ішінде 102-ші әскери базада орналасқан 3000 адам ресми түрде тіркелген. 1997 жылы екі ел өзара көмекке шақыруды көздейтін және Ресей шекарашыларына Түркия және Иранмен Арменияның шекарасын бақылауға мүмкіндік беретін кең ауқымды достық шартқа қол қойды. 2005 жылдың басында 102-ші әскери базада 74 танк, 17 жауынгерлік машина, 148 бронетранспортер, 84 артиллериялық құрал, 18 МиГ-29 истребителі, SA-6 бір батареясы және S-300 екі батареясы болды. Алайда, 2005-2007 жылдары Грузиядан екі ресейлік әскери базаны шығару туралы келісімге сәйкес, көптеген әскери техника Батумидегі Ресейдің 12-ші әскери базасынан және Грузияның Ахалкалакидегі 62-ші әскери базасынан 102-ші базаға көшірілді. Ресей 2004 жылдың қаңтарынан бастап ұжымдық қауіпсіздік туралы келісім аясында Ресейдің ішкі нарығында салыстырмалы түрде төмен бағамен қару-жарақ жеткізіп келеді. Әзірбайжандық БАҚ-тың расталмаған мәліметтеріне сәйкес, Ресей 1996 жылы Арменияға 1 миллиард долларлық қару-жарақ пен оқ-дәрілер берген, ал 2008-2009 жылдары Арменияға 800 миллион долларлық қару-жарақ жеткізген. AzerNews хабарлағандай, соңғы партияда 21 танк, 12 бронетранспорт, тағы 5 жауынгерлік машина, көптеген зымыран шашу қондырғылары, 1050-ден астам граната, 7900 дана оқ-дәрі, 120 граната шашу қондырғысы, 4000-нан астам автоматтары, ТНТ-мен жабдықталған детонаторлар, әр түрлі миналар, 14 мина шашу қондырғысы, 9 "Град" реактивтік артиллериялық жүйесі, 5 зеңбірек және басқа да қару-жарақ бар. Офицерлерді даярлау – Ресей мен Арменияның әскери ынтымақтастығының тағы бір саласы. Армения тәуелсіздік алған алғашқы жылдары өз әскери білім беру мекемесі болмағандықтан, Армения армиясының офицерлері Ресейде оқытылды. Арменияның қазіргі кезде өз аумағында әскери колледжі болғанымен, Армения офицерлері дәстүрді сақтап, Ресейдің әскери білім беру орындарында оқуларын жалғастыруда. 1997 жылы 600 армян әскери қызметшісі Ресей әскери академияларында оқытылды, оқуды Маршал Баграмян атындағы оқу бригадасы жүргізді. 2005 жылдың күзінде өткен әскери-техникалық ынтымақтастық жөніндегі Ресей-Армения үкіметтік комиссиясының бірінші отырысында премьер-министр Михаил Фрадков Ресей зауыттарының Арменияның әскери жаңғырту бағдарламасына қатысатынын және Ресейдің қажетті қосалқы бөлшектер мен жабдықтарды жеткізуге дайын екенін мәлімдеді. Осы келісімге сәйкес, Армения мен Ресей 2009 жылдың желтоқсанында үшінші елдерге қару-жарақ пен басқа да әскери техниканы экспорттау бойынша бірлесіп жұмыс істеуге келісті. Экспорттық келісімге екіжақты әскери-техникалық ынтымақтастық жөніндегі Ресей-Армения үкіметаралық комиссиясының отырысы барысында қорғаныс министрі Сейран Оханян мен Ресейдің жоғары лауазымды өкілі Константин Бирюлин қол қойды. Келісім екі елдің әскери өнімді үшінші елдерге экспорттаудағы өзара іс-қимылын көздейді, бұл екі мемлекеттің қарулы күштерін нығайтуға және Ресей мен Арменияның тығыз әскери ынтымақтастығын одан әрі дамытуға көмектеседі. 2009 жылдың басында Әзірбайжандық БАҚ Ресейдің 2008 жылы Арменияға 800 миллион долларға жуық қару-жарақ жеткізгені туралы хабарлады. 2009 жылдың 12 қаңтарында Ресей елшісі Әзірбайжан Сыртқы істер министрлігіне шақырылып, осы ақпарат туралы сұрақ қойылды. 2009 жылдың 21 қаңтарында Ресей Сыртқы істер министрлігі бұл жеткізілімдерді ресми түрде жоққа шығарды. 2010 жылдың желтоқсанында АҚШ дипломатиялық жеделхаттарында Әзірбайжан қорғаныс министрі Сафар Абиев 2009 жылдың қаңтарында Мәскеуге сапары кезінде Ресейлік әріптесі Анатолий Сердюковтың "кешкілік екінші бөтелке арақ ішкеннен кейін" қару-жарақ жеткізілгенін бейресми түрде мойындағанын мәлімдеді, бірақ бұл ресми түрде жоққа шығарылды. 2013 жылдың маусым айында Ресей Арменияда бірнеше "Искандер-М" баллистикалық зымыран жүйесін орналастырғаны белгілі болды, олар елдегі белгісіз жерлерде орналасқан.
Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы
2002 жылдың 7 қазанында Армения, Беларусь, Қазақстан, Қырғызстан, Ресей және Тәжікстан президенттері Ташкентте Ұжымдық қауіпсіздік шарты ұйымын (ҰҚШҰ) (Организация Договора о Коллективной Безопасности (ОДКБ)) немесе жай ғана Ташкент шартын құрған жарғыға қол қойды. Николай Бордюжа жаңа ұйымның бас хатшысы болып тағайындалды. 2006 жылғы 23 маусымда Өзбекстан ҰҚШҰ-ға толыққанды мүше болып қосылды және оның мүшелігі 2008 жылғы 28 наурызда Өзбекстан парламентімен ресми ратификацияланды. Бұдан әрі, ҰҚШҰ Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясында бақылаушы ұйым мәртебесіне ие. Жарғы барлық қатысушы мемлекеттердің күш қолданудан немесе күш қолдану қаупі тудырудан бас тарту ниетін растады. Қол қоюшы мемлекеттер басқа әскери одақтарға немесе мемлекеттер тобына қосыла алмайды, ал кез келген қол қоюшыға жасалған агрессия – барлыққа қарсы агрессия болып есептеледі. Осы мақсатта ҰҚШҰ жыл сайын әскери басшылық оқу-жаттығуларын өткізеді, осы арқылы ҰҚШҰ мемлекеттері ұйым ішіндегі ынтымақтастықты арттыруға мүмкіндік алады. Бүгінгі күнге дейін ҰҚШҰ-ның ең ауқымды әскери оқу-жаттығуы Арменияда өткізілген "Рубеж-2008" оқу-жаттығуы болды, онда ҰҚШҰ құрамындағы барлық 7 мемлекеттен барлығы 4000 әскер қатысып, ҰҚШҰ серіктестігінің ұжымдық қауіпсіздік механизмін жетілдіруге бағытталған оперативтік, стратегиялық және тактикалық оқуларды жүргізді. Армения Қорғаныс министрлігі Әзербайжанмен соғыс жаңадан басталатын жағдайда ҰҚШҰ-дан тікелей әскери көмек күтетінін бірнеше рет мәлімдеді, соңғы рет 2009 жылдың желтоқсанында Қорғаныс министрі Оханян осылай мәлімдеме жасады. 2009 жылдың тамызында ҰҚШҰ бас хатшысы Николай Бордюжа ресми Ереванның осындай қолдауға үміттене алатынын растады.
НАТО
Армения НАТО-ның «Бейбітшілік үшін серіктестік» (PiP) бағдарламасына қатысады және «Еуро-Атлантикалық серіктестік кеңесі» (EAPC) деп аталатын НАТО ұйымының құрамында. Армения НАТО-мен қарым-қатынасын тереңдетуге саяси ерік-жігері мен мүмкіндігі бар елдер үшін арналған «Жеке серіктестік іс-қимыл жоспарларын» (IPAP) іске асыру үдерісінде. 2003 жылы Армения аумағында «Кооперативтік ең жақсы күш-жігер» (Ресейдің алғаш рет қатысқан) оқу-жаттығуы өтті.
Франция
2023 жылдың 5 қазанында, Таулы Қарабақтағы 2023 жылғы Әзербайжанның әскери қимылдарынан кейін Франция Армения қарулы күштеріне қорғаныс көмегін жіберетінін хабарлады.
Грекия
Грекия – Арменияның НАТО-дағы ең жақын одақтасы және екеуі көптеген мәселелер бойынша ынтымақтасады. Әр жылдары Грецияда армян офицерлері оқытылады, сондай-ақ Арменияға әскери көмек/материалдық-техникалық көмек көрсетілді. 2003 жылы екі ел әскери ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды, оған сәйкес Грекия Афинадағы әскери және әскери-медициналық академияларда оқытылатын армян әскери қызметшілерінің санын арттырады. 2003 жылдың ақпан айында Армения Косовоға 34 бейбітшілік сақтаушысын жіберді, олар грек контингентінің құрамына қосылды. Еревандағы шенеуніктер армян әскери бейбітшілік сақтау жасағының құрамын едәуір арттыруды жоспарлап отырғанын және осы мақсатта Грекияның көмегіне үміттене отырғанын мәлімдеді. 2008 жылдың маусым айында Армения Косовоға тағы 72 бейбітшілік сақтаушысын жіберді, соның нәтижесінде Косоводағы армян контингентінің жалпы саны 106 адамға жетті.
Балтық мемлекеттері
Литва 2002 жылдан бері қарулы күштерді демократиялық бақылау, әскери және қорғаныс тұжырымдамалары және қоғамдық қатынастар саласында тәжірибесімен бөлісіп, Армения Қорғаныс министрлігіне консультациялар беріп келеді. 2004 жылдан бастап армян офицерлері Литва әскери академиясында және Эстонияның Тарту қаласындағы Балтық қорғаныс колледжінде оқуға шақырылып келеді. Литва барлық оқу шығындарын өз мойнына алады. 2007 жылдың басында екі армян офицері алғаш рет Литвада өткен Балтық елдерінің басқаруымен ұйымдастырылған "Amber Hope" халықаралық оқу-жаттығуына қатысты.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ аймақтағы әскери ықпалын үнемі арттырып келеді. 2003 жылдың басында АҚШ Қорғаныс министрлігі Кавказда бірнеше ірі әскери бағдарламалардың іске асырылатынын жариялады. 2005 жылы Вашингтонның Арменияға берген әскери көмегі 5 миллион долларды құрады, ал 2004 жылдың сәуірінде екі тарап әскери-техникалық ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды. 2004 жылдың соңында Армения АҚШ жетекшілігімен құрылған Ирактың көпұлттық күштерінің құрамына Иракқа 46 саяхатшыдан тұратын бөлімді жіберді, олардың ішінде бомбаларды жою мамандары, дәрігерлер және көлік мамандары болды. 2005 жылы АҚШ Армения Қарулы Күштерінің әскери байланысын жаңғыртуға 7 миллион доллар бөлді. 2003 жылдан бері Армения мен Канзас Ұлттық гвардиясы АҚШ пен дамып келе жатқан елдер арасындағы қарым-қатынасты жақсартуға бағытталған Ұлттық гвардия бюросының бағдарламасы аясында әскери делегацияларды алмасып тұрады. Бағдарламаның көп бөлігі "әскери және төтенше жағдайларды басқару саласындағы идеялар мен ең жақсы тәжірибелерді" бөлісу мақсатында бір-бірінің елдеріне өзара сапарлардан тұрады. Eagle Partner 2023 – 2023 жылдың 11 қыркүйегінен 20 қыркүйегіне дейін Арменияда өткен әскери оқу-жаттығу. Оқу-жаттығудың басты мақсаты – АҚШ пен Армения арасындағы одақты нығайту, сондай-ақ Армения Қарулы Күштерінің 12-ші бейбітшілік сақтау бригадасын болашақ бейбітшілік миссияларына даярлау.
Қазақстан
Косовода 70 армян әскери бейбітшілік сақтаушы ретінде қызмет етеді. Армения 2004 жылы Косово күштеріне қосылды. Армениялық "көк бас киімділер" грек армиясының батальонында қызмет етеді. Тиісті меморандум 2003 жылғы 3 қыркүйекте Ереванда қол қойылды және 2003 жылғы 13 желтоқсанда Армения Парламенті ратификациялады. Армения бейбітшілік сақтаушыларының алтыншы тобы 2006 жылғы 14 қарашада Косовоға аттанды. 2008 жылы Армения Ұлттық жиналысы Косоводағы бейбітшілік сақтау күштерін екі есеге арттыруға бірауыздан дауыс берді, бұл аймаққа қосымша 34 бейбітшілік сақтаушыны жіберу арқылы аймақтағы бейбітшілік сақтаушылардың жалпы санын 68-ге жеткізді. Грекия бөлімшелерінің қысқартылуына байланысты Армения 2012 жылғы ақпан айында Косоводан бейбітшілік сақтаушыларын уақытша шығарып алды. Армения оларды шілде айында Косоводағы американдық әскерилермен бірге қызмет ету үшін қайта орналастырды.
Ирак
Иракқа басып кіру аяқталғаннан кейін Армения поляк командалығындағы 46 бейбітшілік сақтаушыдан тұратын бөлімді орналастырды. Армениялық бейбітшілік сақтаушылар Бағдадтан 100 шақырым қашықтықтағы Аль-Кут қаласында дислокацияланды. 2006 жылдың 23 шілдесінде Арменияның бейбітшілік сақтаушыларының төртінші алмасуы Иракқа аттанды. Алмасу құрамында 3 штаб командирі, 2 медициналық қызметкер, 10 жауынгерлік инженер және 31 жүргізуші болды. Қызмет ету кезеңінің барлық уақытында бір армян жараланды, бірақ қаза болғандар жоқ. Армения үкіметі 2005 және 2006 жылдың соңында Ирактағы әскердің кішкентай тобының қалу мерзімін бір жылға ұзартты. 2008 жылдың 7 қазанында Армения 46 бейбітшілік сақтаушыдан тұратын контингентін шығарды. Бұл Ирактағы поляк контингентінің шығарылуымен бірге орын алды.
Ауғанстан
Армения Ауғанстанда НАТО басқаратын Халықаралық қауіпсіздікке көмек көрсету күші (ISAF) құрамында 130 әскериден тұратын контингентін орналастырды. Олар Кундуз әуежайын қорғауға неміс қолбасшылығының бағынысында қызмет етті.
Ливан
2014 жылы Армения Ливанға БҰҰ-ның Ливандағы бейбітшілік күштері (ЮНИФИЛ) құрамында 33 бейбітшілік сақтаушысын жіберді. Олар қазіргі уақытта итальяндық контингенттің құрамында қызмет етеді және штаб-пәтердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету функцияларын орындайды.
Мали
2015 жылы бір бейбітшілік сақтаушы Малиге бақылау мақсатындағы бейбітшілік сақтау миссиясына жіберілді.
Қазақстан
2022 жылы Армения Ұжымдық қауіпсіздік шарты ұйымының (ҰҚШҰ) бітімгершілік күштерінің құрамында Қазақстанға шамамен 100 әскери қызметші жіберді. ҰҚШҰ төрағасы Никол Пашинян 2022 жылғы Қазақстандағы наразылықтарға байланысты ұлттық қауіпсіздік пен Қазақстанның егемендігіне қауіп төнгендігін ескере отырып, альянстың Қазақстанға шектеулі мерзімге «бейбітшілік сақшыларын» жіберетінін растады.