Хорватия Қарулы Күштерінің құрамы мен міндеттері

Кіріспе

Хорватия Республикасының Біріккен әскери күштері

Хорватия Республикасының Қарулы Күштері – Хорватияның әскери күштері. Президент Қарулы Күштердің Бас қолбасшысы болып табылады және соғыс уақытында штаб басшысына бұйрық беру арқылы әкімшілік өкілеттіктерді жүзеге асырады, ал бейбіт уақытта әкімшілік және қорғаныс саясатын орындауды Қорғаныс министрлігі арқылы Үкімет жүзеге асырады. Бұл біріктірілген мекеме құрлық, теңіз және әуе күштерінен тұрады:

Хорват армиясы (Hrvatska kopnena vojska HKoV)
Хорват теңіз күштері (Hrvatska ratna mornarica HRM)
Хорват әуе күштері (Hrvatsko ratno zrakoplovstvo HRZ)

Хорватия Қарулы Күштері Республиканы қорғаумен қатар, НАТО, Біріккен Ұлттар Ұйымы немесе Еуропалық Одақ тапсырыс берген жағдайда халықаралық бейбітшілік сақтау операцияларын қолдауға міндетті. Армияда 650 бронетранспортты машина, 150-ге жуық артиллерия, 100 көптүрлі ракеталық жүйе (MLRS), 75 танк және 25 өздігінен жүретін артиллериялық установка (SPG) бар. Әуе күштері 12 МиГ-21 истребителі, 10 Ми-171 соғыс көлігі және 16 OH-58 шабуылдық тікұшаққа ие. Теңіз күштерінің 30 кемесі бар, оның ішінде 5 кеме 60-80 метрлік жылдам шабуылдық кеме ретінде қолданылады. 2024 жылдың сәуір айында Хорватия 12 пайдаланылған француздық Rafale F 3R истребителінің алғашқы 6-сын сатып алды.

Қуаттылығы

2020 жылы Қарулы Күштер құрамында 15 605 адам болды, оның 14 325-і белсенді әскери қызметшілер және 1 280-і мемлекеттік қызметкерлер. 14 506 белсенді әскери қызметшінің ішінде 3 033 офицер, 5 549 сержант, 5 214 сарбаз, 529 әскери маман, 307 мемлекеттік қызметкер және 973 басқа да қызметкерлер болды.

Доктор Франжо Туджман әскери академиясы

Франжо Туджман атындағы доктор Франжо Туджман әскери академиясы – әскери қызметкерлердің болашақ ұрпақтарын даярлау және тәрбиелеуге жауапты жоғары оқу орны. Академия құрамына "Бан Йосип Джелачич", "Благо Задро", "Катарина Зринска", офицерлер академиясы және сержанттарды даярлайтын мектеп сияқты бірнеше мектептер кіреді. Академияда 300 штаттық қызметкер жұмыс істейді және ол Хорватиядағы жалғыз әскери академия. Сонымен қатар, жыл сайын академияға 100-120 шетел азаматы білім алады.

Басшы

Хорватияның барлық қарулы күштерінің бейбіт және соғыс кезіндегі Бас қолбасшысы – Республика Президенті. Бас қолбасшы Қорғаныс министрінің келісімімен Бас штабтың бастығы ұсынған Хорватия Қарулы Күштерінің ұйымдастырылу тәртібін белгілейді. Қарулы Күштер бейбіт және соғыс кезеңдерінен тұрады. Бейбіт кезеңдегі құрамына белсенді әскери шенеуніктер, мемлекеттік қызметкерлер және Хорватия Қарулы Күштерінің қызметкерлері, курсанттар, 6 айлық міндетті әскери қызметтен өтетіндер және әскери оқу-жаттығулардағы резервтегілер кіреді. Қарулы Күштердің соғыс кезеңіне барлық басқа резервтегілер жатады. Бас штаб Қарулы Күштерді басқару, оқыту және қолдануға жауапты Қорғаныс министрлігінің құрамында болады. Оның тікелей бағынысында арнайы операциялар батальоны, салтанатты қарауыл батальоны және басқа да бірнеше бөлімшелер бар. Бейбіт уақытта Бас қолбасшы өкілеттіктерін Қорғаныс министрі арқылы жүзеге асырады. Соғыс кезінде және Қорғаныс министрі өкілеттіктерін орындамаған жағдайларда Бас қолбасшы өкілеттіктерін тікелей Бас штабтың бастығы арқылы жүзеге асырады. Хорватия Парламенті қорғаныс стратегиясын, қорғаныс бюджетін және қорғаныс заңдарын қабылдау арқылы Қарулы Күштерді демократиялық бақылауда ұстайды.

Арнайы әскерлер командалығы

Арнайы күштердің қолбасшылығы (Zapovjedništvo specijalnih snaga, ZSS) 2015 жылдың ақпанында құрылды, бұл Хорватия қарулы күштерінің 2015–2024 жылдарға арналған ұзақ мерзімді даму жоспарына сәйкес Арнайы операциялар батальонын (Хорватия) алмастырды. Командалық құрам Хорватия қарулы күштерінің арнайы бөлімшелерінде, гвардиялық бригадаларында және барлау бөлімшелерінде қызмет еткен офицерлер мен сарбаздардан тұрады. Арнайы күштердің негізгі міндеті – Хорватия Республикасының аумақтық тұтастығын, егемендігін және тәуелсіздігін қорғауда, сондай-ақ НАТО жетекшілігімен жүргізілетін операцияларға қатысуда арнайы күштердің жауынгерлік дайындығын қамтамасыз ету болып табылады. Полковник Перика Туралия қазіргі қолбасшы. Хорватия Бас штабы батальонға тікелей басшылық етеді, бұл бөлімшені стратегиялық деңгейге көтеріп, тактикалық және стратегиялық жағдайларға жылдам әрі тиімді жауап беруге мүмкіндік береді. Сондай-ақ, бұл Хорватия қарулы күштерінің үш тармағының өкілдерінің іріктеуге қатыса алатынын білдіреді. Басқа арнайы операциялар бөлімшелері – Әскери барлау батальоны (Vojno obavještajna bojna, VOB) және Арнайы әскери полиция ротасы (Satnija specijalne vojne policije, SS VP). Құрмет қарауылының міндеттерін Загребтегі Тушканац әскери базасында орналасқан Құрмет қарауылы батальоны (Počasno zaštitna bojna) атқарады.

Жобалар

2015–2024 жылдарға арналған ұзақ мерзімді жаңғырту жоспары жарияланды, онда негізгі мақсаттар баяндалған, және ол Хорватия Қорғаныс министрлігінің веб-сайтынан жүктеуге қолжетімді (102 бет). Үкіметтен бұрынғы хабарламаларға сәйкес, Хорватия Қарулы Күштеріне өте қажетті жаңа жабдықтар түседі.

Әскер

M 84А және M 84A4 Снайпер МБТ-ларын жаңғырту және M 84D стандартына жеткізу. Бағдарлама тоқтап тұр және әр танкқа шамамен 20 миллион куна тұратындықтан, қаржыландыру мүмкін емес, бірақ 2017 жылдың соңына дейін қолданыстағы автопаркті күрделі жөндеуден өткізу жоспарлануда (120 миллион куна, оның ішінде 60 миллион кунаға 24 бірлік күрделі жөнделді). Хорватия армиясы 128 M80A IFV-ді алмастыруды қарастыруда, Хорватия армиясының қажеттілігі – 108 бірлік, оның ішінде 88 жаяу әскердің жауынгерлік машинасы, 4 жүргізушілерді оқытуға арналған машина, 8 бронетранспорттық жедел жәрдем машинасы және 8 басқару машинасы. M2A2 ODS нұсқасындағы M2 Брэдли таңдалды, 60 + 24 бірлік қосалқы бөлшектер ретінде 2020 жылы АҚШ-тан сыйлық ретінде жеткізіледі және BAE Systems компаниясымен Хорватияда жаңғыртылады. 2022 жылы Хорватия 89 М2 Брэдли машинасы сатып алды. АҚШ және Германия үкіметтерімен M270 көп ретте іске қосылатын ракеталық жүйелерді сатып алу мүмкіндігі талқыланып жатыр, Хорватияның талаптары бастапқыда 8 жүйені тәуелсіз артиллерия полкінде екі батарея құруға, ал одан әрі 16 жүйені 2 жедел бригадамен жабдықтауға, барлығы 24 жүйе + тренажерлар мен оқу құралдарына қатысты. Хорватия армиясы сатып алатын жүйелердің саны бағасы мен жеткізілу мерзіміне байланысты болады. Хорватияның қорғаныс бюджеті осы бағдарламаға шамамен 200 миллион куна немесе 32 миллион доллар бөлді, бірақ АҚШ бұл жүйелерді символдық бағамен сыйға беруі мүмкін, ал Хорватияның қорғаныс министрлігі тек ҚҚС төлейді. 2019 жылы 30 мм-лік зеңбірек және Spike ракеталық қондырғыларымен жабдықталған Patria AMV үшін 8 Elbit UT30Mk2 CRO пилотсыз мұнарасының алғашқы тапсырысы жасалды, келісім-шарттың құны: 14,9 миллион доллар. Кішкентай бағдарламалар, байланыс құралдары, түнгі көру мүмкіндіктері, электрондық сенсорлар, NBC жабдықтары, майданды басқару жүйелері және артиллерия жүйелерін жаңа нысаналар мен электрондық атыс басқару жүйелерімен жаңғырту жоспарлануда. НАТО-ның қысқа және орта қашықтықтағы зениттік-ракеталық кешендерін сатып алу. Қазіргі уақытта нақты қаржыландыру туралы мәлімдеме жасалмады, бірақ бұл жоба басымдыққа ие және қазіргі талаптар бір батареяны қамтиды. Жаңа жүйе үшін шамамен құны – 50-70 миллион доллар. Басқаша айтқанда, АҚШ сыйлық ретінде берген жағдайда қолданылған жүйе алуға болады, онда тек ҚҚС төленеді. Қысқа қашықтықтағы зениттік-ракеталық кешендерді сатып алу – 10 км-ге дейінгі қашықтыққа қатысты талаптан басқа, жүйе немесе техникалық сипаттамалары туралы мәлімет жоқ. 2015/6 жылға дейін бір батареяны дайындау үшін 3 батареяны пайдалану жоспарлануда. Бұл бағдарламаның жалпы қаржысы әлі жарияланбады, бірақ Батыстағы ұқсас жүйелердің құны батарея үшін 17-20 миллион доллар шамасында.

Modernisation of M 84A and M 84A4 Snajper MBTs and upgrade to M 84D standard. The programme is at a standstill and is unlikely to receive further funding due to high costs involved of nearly 20 million kuna per tank, but overhaul of existing fleet might be completed by the end of 2017 at cost of 120 million kuna (24 vehicles already overhauled at cost of 60 million kuna). The Croatian Army is looking at replacing 128 M80A IFV in its inventory, Croatian Army requires 108 vehicles, 88 infantry combat vehicles, 4 driver training vehicles, 8 armoured ambulance vehicles and 8 command vehicles. It was announced that M2 Bradley in M2A2 ODS variant was chosen, 60 + 24 vehicles for spare parts will be delivered in 2020 as a donation from United States and modernised in Croatia by BAE Systems. In 2022 Croatia bought 89 M2 Bradley vehicles. Talks are being held with US and German governments on possible purchase of M270 Multiple Launch Rocket System, Croatian requirements call for initially 8 systems to form a two battery teams at independent Artillery regiment, with potential for further 16 systems to equip 2 active brigades for total of 24 systems + simulators and training aids. Number of systems Croatian Army might purchase will solely depend on price of the entire purchase and delivery dates, Croatian Defence budget has set aside some 200 million kuna or $32 million for this programme, although it is likely said systems might be donated by the US for symbolic price in turn Croatian MOD paying only VAT. The initial order of 8 Elbit UT30Mk2 CRO unmanned turrets for Patria AMV, armed with 30mm gun and Spike launchers in 2019, value of the contract: $14.9 million. Scores of smaller programmes, communication equipment, night vision capability, electronic sensors, NBC equipment, battlefield management systems and modernisation of artillery systems with new sights and electronic fire control systems are planned. Procurement of advanced short to medium range NATO SAM system. As of now no real funding has been mentioned other than the statement that this project is a priority and current requirements call for one battery. Estimated value – $50–70 million for new system. Alternately a second hand system might be obtained as a donation by the United States, in which case only the VAT cost will be incurred. Procurement of short range SAM systems – no indication of what system or specifications other than a requirement for a range of up to 10 km. Intent is for up to 3 batteries with one battery being ready by 2015/6. Total funding for this programme has not been made public yet, but similar western systems tend to be in range of $17–20 million per battery.

Әуе күштері

Хорватия МиГ-21 ұшақтарын алмастыру үшін аз сандағы (6-12) истребительге мұқтаж. Израильге тиесілі бұрынғы F-16C/D ұшақтарын сатып алу жоспары 2019 жылдың қаңтар айында АҚШ Израильге ұшақтарды сатуға рұқсат бермегеннен кейін тоқтатылды. Хорватияның көп мақсатты жауынгерлік ұшақтарды сатып алу жөніндегі ведомствоаралық комиссиясы екі жаңа истребитель түрі (F-16 Block 70/72 және JAS 39C/D) және бес қолданылған истребитель түрі (F-16AM/BM, F-16C/D, F-16 Barak, Eurofighter Typhoon және Dassault Rafale) бойынша ұсыныс сұрауларын (RFP) жіберді. Хорватия үкіметі жаңа ұсыныстарды мамыр айына дейін алуды және 2020 жылдың тамызына дейін шешім қабылдауды күтетінін мәлімдеді. 2021 жылы Хорватия Франциядан 12 қолданылған Dassault Rafale ұшағын сатып алды. 2020 жылдан кейін 10-12 көліктік тікұшақты (Ми-8-ді алмастыру) сатып алу жоспарлануда. Үкімет 2020 жылдан кейін 10 жаңа тікұшақ сатып алудың жалғыз мүмкіндік болуы мүмкін екенін көрсетті. Ең мүмкін үміткер UH-60M, себебі АҚШ екі жаңа тікұшақты сыйға берді және Хорватия тағы екеуін сатып алуға шешім қабылдады. Бағдарламаның құны: 2,5 миллиард куна.

Әскери-теңіз флоты

Әскери-теңіз күштерінің жоспарлары әлі де пысықталуда, бірақ қазіргі жоспарлар теңіз күштерін орташа деңгейде кеңейтуді көздейді. 5 жаңа патрульдік қайық, жергілікті жерде салынған, ұзындығы 42 метр. Бағдарламаның құны 750 миллион куна, ал алғашқы 5 кемеге – 375 миллион, алғашқысы 2018 жылы қолданысқа енгізіледі. Ұзындығы 80–125 метр болатын 2 жаңа корвет. Бағдарламаның құны 3,0 миллиард куна. Қаржы жетіспеуіне байланысты бағдарлама тоқтап тұр, ол 2020 жылдан кейін ғана іске асырылуы мүмкін. 2 «Kralj» класындағы жылдам шабуыл кемелерін күрделі жөндеу, жаңа қозғалтқыштарды қоса. Бағдарламаның құны – 40 миллион куна. «Falcon 2 Enhanced Peregrine» теңіз радарын жөндеуді АҚШ үкіметі шамамен 8 миллион долларға қаржыландырады. 2020 жылға дейін екінші мина тазартқышты сатып алу мүмкіндігі бар; егер қаражат бөлінсе, мұндай мүмкіндік тууы мүмкін. Бағдарламаның құны – 80 миллион куна.

Қару-жарақ экспорты

Кішігірім ел ретінде Хорватияның қару-жарақ өнеркәсібі салыстырмалы түрде жақсы дамыған, халықаралық деңгейде бәсекеге қабілетті және жыл сайын айтарлықтай қару-жарақ экспортын жүзеге асырады. 2012 жылы Хорватия шамамен 120 миллион еуроға экспорт жасады. Алайда, The New York Times газетінде Хорватияның Сириялық оппозицияны Отан соғысы кезінде қолданылған, қазірде ескіргендіктен қолданылмайтын хорваттық қарулармен қаруландырғаны туралы хабарлама тарады. Дегенмен, бұл қару 2012 жылы оппозицияның бірнеше маңызды жеңістеріне үлкен үлес қосты. Осы аймаққа қару-жарақ сатудың салдарынан Хорватия үкіметі БҰҰ-ның Голан биіктіктеріндегі контингентін дереу кері қайтаруға бұйрық берді, олардың жауап шарасы ретінде шабуылға ұшырауынан сақтану үшін. 2013 жылы Хорватия 143 миллион еуроға қару экспорттады, бірақ бұл сомаға Сириялық оппозицияға Иордания арқылы экспортталған 36,5 миллион долларлық қару кіретіні белгісіз. 2013 жылы Хорватия Сириялық оппозицияға қару-жарақ жеткізушілердің ішінде көшбасшы болды, бірақ оның көп бөлігі Хорватия үкіметінің келісімі немесе білімісіз, заңсыз арналар арқылы жүзеге асырылды. Бұл қарудың көп бөлігі Иордания арқылы экспортталды. 2014 жылы Хорватияның қару-жарақ экспорты 1,5 млрд HRK (хорват кунасы) немесе 200 млн еуро, немесе 257 млн долларға жетті, экспорттың басым бөлігі НАТО одақтастары мен Австралияға бағытталды. 2014 жылдың соңында Хорватияның қорғаныс министрі Иракқа, соның ішінде Күрдістан облысына ірі экспорттық келісім жасалғанын жариялады. Келісімге 20 000 VHS мылтығы, 150 000 жиынтық киім, қауырсын және 100 млн еуроға бағаланған қосымша жабдықтардың сатылымы кірді. Хорватияның қару-жарақ экспорты жыл сайын 10-15% өсуде және 2015 жылы 1,75 млрд HRK немесе шамамен 230 млн еуроға жетеді деп күтілуде, бірақ экспортталатын жабдықтың көп бөлігі жарақаттауға бағытталмаған. Хорватиялық компаниялар Таяу Шығыстағы бірнеше ірі қару-жарақ тендерлерінде жақсы позицияда, Patria AMV сияқты күрделі әскери техниканы, жаңадан әзірленген 30 мм қару станциясымен (әрқайсысы 1,25 млн еуроға бағаланады) және 1,75 млн еуроға бағаланған көлік құралдарын жеткізуде. Кувейт, БАӘ және Сауд Арабиясы әлеуетті клиенттер ретінде қарастырылуда, бірақ әзірге нақты келісімдерге қол қойылған жоқ. Хорватиялық компаниялар Кувейт пен БАӘ-нің жаңа буынды БКЖ бағдарламалары бойынша тендерлерге қатысуда, олардың әрқайсысы миллиардтаған еуроға бағаланады. Хорватияның қару-жарақ экспорты осы онжылдықтың басым бөлігінде тұрақты өсіп, жылына 325 миллион еуроға жетті, бұл Хорватияны НАТО-ның ең ірі 10 қару-жарақ экспорттаушысының қатарына қосты, АҚШ, Германия, Ұлыбритания, Франция, Нидерланды, Испания, Италия, Польша және Норвегиядан кейін. Бұл экспорттың басым бөлігі АҚШ, Норвегия, Австралия, Канада, Франция сияқты НАТО серіктестеріне бағытталған. Хорватия 2016 және 2017 жылдары 5,75 млрд еуроға экспорттық лицензия берді, бірақ бұл соманың тек бір бөлігі ғана нақты қару-жарақ экспортына айналды.

As a small country, Croatia has a relatively well developed arms industry that is highly competitive internationally with significant annual arms exports. In 2012, Croatia managed to export nearly €120 million. However it has been reported in The New York Times that Croatia has been arming Syrian rebels with Croatian manufactured arms used during the Homeland War, arms Croatia no longer uses due to their obsolescence. Nevertheless, these arms played a crucial role in some significant rebel gains during 2012. As a result of these arms sales into this volatile region the Croatian government ordered the immediate withdrawal of the Croatian UN Golan Heights contingent to avoid their being targeted in retaliation. In 2013 Croatia exported €143 million worth of arms, however it is not clear if this also includes $36.5 million worth of arms Croatia exported to Jordan for Syrian rebels. Croatia was the top supplier of arms to Syrian rebels in 2013, but much of it through illicit channels without Croatian government approval or knowledge. Most of these arms were exported via Jordan. In 2014 Croatian arms exports reached 1.5 bn HRK (Croatian kuna) or €200 million or $257 million, the majority of exports being to NATO allies and Australia. In late 2014 the Croatian Defence Minister announced a major export deal to Iraq including the State of Kurdistan. This agreement includes the sale of 20,000 VHS Rifles, 150,000 complete sets of uniforms, helmets and associated equipment valued at €100 million. Croatian arms exports are growing steadily at 10–15% year on year and were expected to reach 1.75 billion HRK in 2015 or around €230 million, although much of the equipment exported is non lethal. Croatian firms are well positioned on some major arms tenders in the Middle East, supplying complex military hardware such as the Patria AMV incorporating a newly developed 30mm overhead weapon station (valued at €1.25 million each) and said vehicles valued at €1.75 million. Kuwait, the UAE, and Saudi Arabia have been mentioned as potential customers, although no concrete contracts have been signed so far. Croatian firms are participating in Kuwaiti and UAE tenders for next generation APC programmes, each valued at billions of euros. Croatian arms exports have grown steadily for the better part of this decade and have reached €325 million per year, placing Croatia in the top 10 arms exporters within NATO, behind the US, Germany, UK, France, Netherlands, Spain, Italy, Poland and Norway. The vast majority of these exports are to NATO partners such as the US, Norway, Australia, Canada, France. Croatia granted €5.75 billion in export licenses in 2016 and 2017; however, only a fraction of this sum has materialised in actual arms exports.