Кіріспе

Статистикадағы түсінік

Номиналды деректерге кіріспе

Байқаулар жиынтығындағы немесе нақты жағдайда әрбір дерек нүктесін белгілі бір сапалық санатқа байланыстыратын айнымалы – категориялық айнымалы. Категориялық айнымалылардың екі түрі бар: ординалды және номиналды. Категориялық шкаланың бірінші түрі табиғи ретке тәуелді, сапалық сезіммен анықталатын деңгейлерге негізделген. Осы реттеу қағидасын қолданатын айнымалылар реттік айнымалылар деп аталады. Ал реті жоқ шкалаға ие айнымалылар номиналды айнымалылар болып табылады. Номиналды айнымалы немесе номиналды топ – белгілі бір сапалық ерекшеліктерімен біріктірілген объектілер немесе идеялар жиыны. Номиналды айнымалылардың табиғи реті болмайды, демек, осы айнымалыларға жасалатын статистикалық талдау деректердің қандай тәртіппен ұсынылғанына қарамастан, әрқашан бірдей нәтиже береді. Мысалы, нәсілдің (номиналды) кіріске (қатынастық) әсерін зерттеу үшін кіріс деңгейін нәсілді көрсететін бір немесе бірнеше фиктивті айнымалыларға регрессиялау арқылы қарастыруға болады. Номиналды айнымалылар осы контексте қолданылғанда, орындалатын дерек операцияларының мүмкіндіктері шектеулі. Арифметикалық операциялар мен деректердің орташа тенденциясын өлшеуге арналған есептеулер (деректерді талдаудың сандық міндеттемелері, оның ішінде орташа, медиана) номиналды санаттар үшін қолданылмайды, бірақ дерек операцияларына жиілікті және жиілік таралуын салыстыру, моданы анықтау, тірек кестелерді құру, хи-квадраттың сәйкестік және тәуелсіздік сынақтарын қолдану, кодтау және қайта кодтау, сондай-ақ логистикалық немесе пробит регрессияларын пайдалану жатады.

Номиналды деректердің мысалдары мен логикалық талдауы

"Номиналды" термині болғандай, номиналды топтар қоршаған деректердің атына негізделеді. Бұған тағы бір мысал – жиынтықтағы әрбір дерек нүктесіне 0 немесе 1 сандық мәнін тағайындайтын индикатор айнымалы кодилеуін пайдалану. Бұл әдіс жеке бақылаулардың белгілі бір топқа жататынын (бірге белгіленеді) немесе жатпайтынын (нөлге белгіленеді) анықтайды. Бұл сандық байланыс номиналды деректерді талдаудағы икемділікті арттырады, себебі ол тек ерекше номиналды топтар арасындағы айырмашылықтарды ғана емес, сонымен қатар жиынтықтағы деректер арасындағы айырмашылықтарды да қамтиды, жүйелі контексте номиналды айнымалылар мен басқа айнымалылар арасындағы өзара әрекеттестікті анықтауға көмектеседі.