Кіріспе
Ағылшын энтомологы (1759–1850)
Уильям Кирби (19 қыркүйек 1759 – 4 шілде 1850) – ағылшын энтомологы, Линнеев қоғамының алғашқы мүшесі және Корольдік қоғамның мүшесі. Ол сонымен қатар елдік дін қызметкері болғандықтан, "пастор-табиғаттанушының" көрнекті мысалы еді. Уильям Спенспен бірлесіп жазған төрт томдық "Энтомологияға кіріспе" едәуір ықпалға ие болды.
Отбасылық шығу тегі және ерте оқу
Кирби Саффолк топографы Джон Кирбидің («Саффолк саяхатшысы» авторы) немересі және суретші-топограф Джошуа Кирбидің (Томас Гейнсбороның досы) туысы болды. Ол сондай-ақ балалар жазушысы Сара Триммердің де туысы еді. Оның әкесі Уильям Кирби – заңгер, анасы Люси Медоуз болды. Ол 1759 жылдың 19 қыркүйегінде Саффолк графтығының Уитнесхэм қаласында дүниеге келді және Ипсвич мектебінде, содан кейін Кембридж университетінің Каюс колледжінде оқыды, онда 1781 жылы бітірді. 1782 жылы діни қызметке қабылданып, өмірінің соңына дейін Саффолк графтығындағы Бархамдағы ағылшын елдік шіркеудің тыныш уақытында өтті. Ол 68 жыл бойы Сент-Мэри шіркеуінде қызмет етті, бастапқыда көмекші пастор, ал 1797 жылдан бастап – ректор болды. 1790 жылдары Томас Пейнге қарсы жарияланған памфлеттерді дайындауға көмектесті. Оның аты Линней қоғамының алғашқы мүшелерінің тізімінде бар. Ол 1793 жылдың 7 мамырында «Хирудоның үш жаңа түрі» (Линн. Транс. II, 316) тақырыбында алғашқы мақаласын оқыды.
Негізгі басылымдар
Кирби өзінің алғашқы маңызды еңбегін, «Англия аралары туралы монография» («Monographia Apum Angliae») 1802 жылы жариялады. Оның мақсаты ғылыми және діни сипатта болды: «Жазушының Киелі кітабы – Жараттыстың да авторы: және осы көзге көрінетін әлем, ишаралар мен символдар арқылы, Киелі кітап сөздермен білдіретін шындықтарды жариялайды. Табиғатты зерттеушіні діншіл адам етіп, оның назарын Құдайдың даналығына бұру, оның істерін жариялау және оның жаратылыстарын зерттеу арқылы Раббының мейірімділігін көру – бұл менің еңбегімнің нәтижесі болуы мүмкін» (Correspondence, 1800). Бұл, ағылшын аралары туралы алғашқы ғылыми зерттеме, оны Ұлыбритания мен шетелдегі жетекші энтомологтар назарына түсірді. Александр Маклей, Валкенер, Йохан Кристиан Фабрициус және Адам Афзелиус сияқты ғалымдармен кең ауқымды хат алмасу жүргізілді. Аралардың 153 түрі, соның ішінде Lasioglossum malachurum, Кирбидің өзінің ауылынан алынған. Кирби 1808 жылы өзінің танымал «Энтомологияға кіріспе» еңбегін жоспарлай бастады. Бұл 1805 жылы Уильям Спенспен құрылған достықтың жемісі болды және 1815-1826 жылдар аралығында төрт томдық болып жарық көрді. Спенстің денсаулығының нашарлауына байланысты жұмыстың көп бөлігі Кирбиге жүктелді. Кітапты Джон Кертис суреттермен безендірді. Ол 1856 жылы жетінші басылымына жетті. 1830 жылы оны Бриджвотер трактаттарының бірін жазуға шақырды, оның тақырыбы «Жануарлардың тарихы, мінез-құлқы және сезімдері» (2 том, 1835) болды. Эдвард Сабин және Дж. Е. Греймен бірге Кирби капитан Уильям Пэрридің 1819-1820 жылдарғы Солтүстік-Батыс жолын іздеуге жасаған полярлық экспедициясы үшін табиғат тарихына қосымша дайындады: оның жұмысы 1821 жылы Арктика шеңберінде болған Солтүстік экспедициясы көрген жануарлар туралы есептің жәндіктер бөлімін құрады. Оның досы В. Дж. Хукер Джон Ричардсонмен байланыс орнатып, оны сэр Джон Франклиннің 1-ші және 2-ші экспедицияларының нәтижелерін жариялауға шақырды, нәтижесінде 1837 жылы «Fauna Boreali Americana» еңбегінде жәндіктер бөлімі жарық көрді.
'The author of Scripture is also the author of Nature: and this visible world, by types indeed, and by symbols, declares the same truths as the Bible does by words. To make the naturalist a religious man – to turn his attention to the glory of God, that he may declare his works, and in the study of his creatures may see the loving kindness of the Lord – may this in some measure be the fruit of my work ' (Correspondence, 1800)
This, the first scientific treatise on English bees, brought him to the notice of leading entomologists in Britain and abroad. Extensive correspondence followed with scientists including Alexander Macleay, Walkenaer, Johan Christian Fabricius and Adam Afzelius. 153 of the bee species, including Lasioglossum malachurum, came from Kirby's own parish. Kirby began planning his Introduction to Entomology, a celebrated title, in 1808. This was the practical result of a friendship formed in 1805 with William Spence and appeared in four volumes between 1815 and 1826. Much of the work fell to Kirby owing to Spence's ill health. The book was illustrated by John Curtis. It reached its seventh edition in 1856. In 1830 he was invited to write one of the Bridgewater Treatises, his subject being The History, Habits, and Instincts of Animals (2 vols., 1835). With Edward Sabine and J. E. Gray, Kirby prepared the natural history supplement for Captain William Parry's 1819–1820 polar expedition to seek the North West Passage: his work formed the insect section of the Account of the Animals seen by the late Northern Expedition while within the Arctic Circle 1821. His friend W. J. Hooker established his contact with John Richardson to involve him in the publication of findings from Sir John Franklin's 1st and 2nd expeditions, the insect section in the Fauna Boreali Americana in 1837.
Институттарды құру қызметі
1815 жылы Кирби Кембридж университетінде ботаника профессоры лауазымына үміттену үшін магистр дәрежесін алды. Бұл тағайындау Сенаттың қарауында ма, әлде Корольдік жарлығымен бекітіле ме деген дау туды. Кирбидің консервативті саяси көзқарастары кедергі келтірді, нәтижесінде Джон Стивенс Хенслоу тағайындалды. 1827 жылы Кирби Генри Денниге Норвич мұражайындағы табиғаттану үлгілерін реттеуге көмектесті. 1832 жылы ол қалалық әдеби институттың қолдауымен Ипсвичте алғашқы мұражай құруға қатысты және гербарий мен қазба жәндіктер коллекциясын сыйлады. Спенспен бірлесіп, 1833 жылы Лондон энтомологиялық қоғамын құрды, Джон Уэствуд хатшы болып тағайындалды, ал Кирби өмір бойына оның құрметті президенті болды. Осы оқиғада ол 40 жылдан астам уақыт бойы жинаған, зерттемелерінде суреттелген көптеген үлгілерді қамтитын жәндіктер кабинетін ұсынды. Кирби 1847–1850 жылдары Ипсвич мұражайының алғашқы президенті болды, ол 1791 жылдан бері жақтаған жобаны іске асырды және ашылу салтанатында Уильям Бакландпен және басқалармен бірге болды. Т. Х. Магуайрдың литографиясы Фридрих Генри Бишофф салған мұнай бояуымен жасалған портреттен көшірілген, ол мұражайда сақталады. Профессор Хенслоу осы лауазымда оның орнын басты.
Шығармалары
Ол жоғарыда аталған кітаптардан басқа, Линней қоғамының еңбектерінде, Зоологиялық журналда және басқа да мерзімді басылымдарда көптеген мақалалардың авторы болды; Сэр Джеймс Смиттің Құтқарушымыздың даласындағы лилиялар мен Вергилийдің акантусы туралы болжамына қатысты сын-ескертулер (1819) және біздің Иеміздің азғырылуы туралы жеті уағыз (1829). Оның өмірі туралы Джон Фрименнің еңбегінде оның туындыларының кең тізімі бар. Кирби, У. және Спенс, У., Энтомологияға кіріспе, 4 томдық (1815–1826). Кирби, У., Англия араларының монографиясы; 2 томдық (1802). Кирби, У., Құдайдың күші, даналығы және мейірімділігі. Жануарлардың жаратылысында, тарихында, мінез-құлқында және сезімдерінде көрініс тапқандай; Бриджуотер трактаттары, У. Пикеринг, 1835 (Кембридж университетінің баспасынан қайта басылды, 2009). «Жәндіктердің ғасыры. Оның кабинетінен сипатталған бірнеше жаңа туыстарды қамтиды»; Линней қоғамының еңбектері, Лондон, 12:375–453 (1818). «Роберт Браун мырза жинаған Жаңа Голландиядағы бірнеше жаңа жәндік түрлерінің сипаттамасы»; Линней қоғамының еңбектері, Лондон, 12:454–482 (1818). «Реверенд Ф. У. Хоуптың, Ф. Л. С. коллекциясындағы кейбір қоңыр қанатты жәндіктердің сипаттамасы», Zoological Journal, 3:520–525 (1828). «Жәндіктер» Ж. Ричардсон, «Фауна Бореали Американа» немесе «Британдық Американың солтүстік бөліктерінің зоологиясы: Капитан сэр Джон Франклиннің басшылығымен өткен Солтүстік жер саяхаттарында жиналған табиғат тарихы объектілерінің сипаттамаларын қамтиды»; Джозиа Флетчер, Норвич, 4 том, 377 бет (Норвич, Джозиа Флетчер, 1837).
'A Century of Insects. Including Several New Genera Described from His Cabinet'; Transactions Linnean Society London, 12:375–453 (1818). 'A Description of Several New Species of Insects Collected in New Holland by Robert Brown, Esq. '; Transactions Linnean Society London, 12:454–482 (1818). 'A description of some coleopterous insects in the collection of the Rev. F. W. Hope, F. L. S.', Zoological Journal, 3:520–525 (1828). 'The Insects' in J. Richardson, Fauna Boreali Americana; or the Zoology of the Northern Parts of British America: Containing Descriptions of the Objects of Natural History Collected on the Late NorthernLand Expeditions, under Command of Captain Sir John Franklin, R. N; Josiah Fletcher, Norwich, Vol. 4, 377 pp. (Norwich, Josiah Fletcher, 1837).
Суреттер
Ипсвич мұражайының құрметті мүшелерінің портреттері (Т. Х. Магуайрдың 60 литографиядан тұратын жинағы) (Джордж Рэнсом, Ипсвич, 1846–1852). Түпнұсқа суреті Уильям Спенстің қолынан шыққан. Джордж Кроуфорд Хайндманның Лондон энтомологиялық қоғамының еңбектерінің 1-томына жапсырылған. Ольстер мұражайында сақталуда.