Кіріспе

Шахмат ашылулары туралы анықтамалық еңбек

Шахмат ашылулары энциклопедиясы (ЭКО) – шахматтағы ашылу теориясының қалып-күйін сипаттайтын анықтамалық еңбек, алғаш рет 1974 жылдан 1979 жылға дейін серб компаниясы «Шаховски Информатор» («Шахмат Информаторы») баспасынан бес томдық болып жарық көрген. Қазіргі таңда ол бесінші басылымынан өтуде. ЭКО энциклопедияда қолданылатын ашылулардың жіктелу жүйесін де білдіруі мүмкін.

Шолу

ECO және Chess Informant екеуі де Белградтағы Šahovski Informator компаниясы басып шығарады. Ходтар мыңдаған шебер ойындардан және Informant-та жарияланған талдаулардан алынған, ал редакторлар – олардың көпшілігі гроссмейстерлер – ең маңызды немесе шешуші деп санайтын варианттарды іріктейді. Бірінші басылымнан бері бас редактор Александр Матанович болды (1930–2023). Ашылулар редакторлар ең маңызды деп санайтын ашылу варианттарын қысқаша көрсететін ECO кестесінде ұсынылады. ECO, Modern Chess Openings және Nunn's Chess Openings сияқты бір томдық басылымдарға қарағанда ашылуларды толыққандырақ жазады, бірақ арнайы ашылу кітаптарына қарағанда аз. Кітаптар халықаралық оқырман қауымына арналған және тек бірнеше тілдегі аз ғана мәтін қамтиды. Мазмұнның басым бөлігі позициялар мен шахмат ходтарының диаграммаларынан тұрады, олар символдармен түсіндірілген, олардың көпшілігі Chess Informant ұсынған. Chess Informant фигуралық алгебралық нотацияны қолдануды алғаш рет енгізді, бұл фигуралардың атауларын алу үшін әр тілде әртүрлі болатын аббревиатураларды пайдалануды болдырмады. Ашылулардың дәстүрлі атауларының орнына ECO, басқа шахмат басылымдары да қабылдаған кодтау жүйесін жасады. Бес негізгі категория бар: "A" - "E", бұрынғы басылымдардың бес томына сәйкес келеді, олардың әрқайсысы 100 кіші категорияға бөлінеді, барлығы 500 кодты құрайды. "ECO" термині көбінесе осы кодтау жүйесін қысқарту ретінде қолданылады. ECO коды – Chess Informant компаниясының тіркелген тауар таңбасы.

А

Ақ фигуралардың 1. e4, 1. d4 емес, басқа да бірінші жүрістері (A00–A39)
1. d4, бірақ 1…d5, 1…Nf6 немесе 1…f5 емес: 1. d4-ке атипикалық жауаптар (A40–A44)
1. d4 Nf6, бірақ 2. c4 емес: 1 Nf6-ға атипикалық жауаптар (A45–A49)
1. d4 Nf6 2. c4, бірақ 2…e6, 2…g6 емес: Атипикалық үнді жүйелері (A50–A79)
1. d4 f5: Голландия қорғанысы (A80–A99)

Б

1. e4 болмағанда 1 c6, 1 c5, 1 e6, 1 e5 (B00–B09)
1. e4 c6: Каро-Канн қорғанысы (B10–B19)
1. e4 c5: Сицилия қорғанысы (B20–B99)

С

1. e4 e6: Француз қорғанысы (C00–C19)
1. e4 e5: Екі патша қанаты (C20–C99)

D

1. d4 d5: Екі патшаша пешкасының ашылуы (D00–D69)
1. d4 Nf6 2. c4 g6, содан кейін 3. d5: Грюнфельд қорғанысы (D70–D99)

Е

1. d4 Nf6 2. c4 e6: e6 (E00–E59) бар үнді жүйелері. 1. d4 Nf6 2. c4 g6, 3 d5 болмағанда: g6 (Грюнфельдтен басқа) үнді жүйелері (E60–E99).