Кіріспе

Неміс жазушысы, математигі және теологы (розенкрейцер) Иоганн Валентин Андреае (17 тамыз 1586 – 27 маусым 1654), сондай-ақ Иоганн Валентин Андреа немесе Иоганн Валентин Андреае деп те белгілі, неміс теологы. Ол 1459 жылғы «Химическая свадьба Христиана Розенкрейца» (1616 жылы, Страсбургте жарияланған; ағылшын тілінде «Chymical Wedding of Christian Rosenkreutz in 1459») деп белгілі ежелгі мәтіннің авторы екенін мәлімдеді. Бұл Розенкрейцерлік ілімінің үш негізін қалаушы еңбектерінің бірі болды, ол осы кезеңде Еуропа бойынша кең таралған аңыз бен мәдени құбылысқа айналды. Андреае Германияда басталып, Солтүстік Еуропа мен Ұлыбританияға Сэмюэл Хартлиб және Джон Амос Комениус басшылығымен тараған протестанттық утопиялық қозғалыстың көрнекті мүшесі болды. Бұл қозғалыстың негізгі мақсаты – білім беру қажеттілігін арттыру және ғылымды ұлттың гүлденуіне жеткізетін кілт ретінде қолдау көрсету болды. Алайда, сол кездегі көптеген діни емес Ренессанс қозғалыстары сияқты, ұсынылған ғылыми идеялар көбінесе герметизм, оккультизм және неоплатондық концепциялармен байланысты болды. Қатаң діни билік тарапынан (протестанттық және католик) діни бұзылғандық айыбының қаупі және ғылыми ортаның жағдайы осы белсенділерді ойдан шығарылған құпия қоғамдардың артына тығылуға және өз идеяларын қолдап, «құпия ежелгі білімге» қол жеткізетінін айта отырып, анонимді түрде жазуға мәжбүр етті.

Өмір

Андреае Вюртембергтің Херренберг қаласында, Херренбергтің суперинтенданты, кейіннен Кенигсбронн аббаты Иоганн Андреае (1554–1601) ұлы болып дүниеге келді. Оның анасы Мария Мозер жесір болып Тюбингенге барып, 1607–1617 жылдары сот дәріханасында жұмыс істеді. Жас Андреае 1604–1606 жылдары теология және табиғаттану ғылымдарын оқыды. Ол Кристоф Безольдпен достық қарым-қатынас құрды, ол Андреае-дің эзотеризмге деген қызығушылығын арттырды. Шамамен 1605 жылы ол «Христиан Розекрейцтің химиялық үйлену тойы» алғашқы нұсқасын жазды. Ол соңғы емтиханды және шіркеу қызметін алудан бас тартылды, мүмкін, канцлер Энзлиннің үйлену тойына орай есігіне қарапайым, жала жабушы жазбаны (паскиль) ілгені үшін. Содан кейін ол жас ақсүйектерге сабақ беріп, шәкірттерімен Швейцария, Франция, Австрия және Италияны аралады. Ол иезуиттердің бекінісі саналған Дилингенге барып, оларды антихрист деп есептеді. 1608 жылы ол Тюбингенге оралды. Ол Тобиас Хесспен танысты, ол апокалиптикалық болжамдарға қызығушылық танытқан Парацельс дәрігері еді. 1610–1612 жылдары Андреае саяхаттап жүрді. 1612 жылы ол Тюбингенде теологиялық білімін жалғастырды. 1614 жылы соңғы емтиханнан кейін Вайхинген-ан-дер-Энцте диякон, ал 1620 жылы Калвте діни қызметкер болды. Мұнда ол мектепті және әлеуметтік мекемелерді реформалады, қайырымдылық және басқа да көмек көрсету үшін мекемелер құрды. Осы мақсатта ол «Құдайды сүйетін мәсіхшілер қоғамы» (Christliche Gottliebende Gesellschaft) ұйымын құрды. 1628 жылы ол «Унио Кристиана» жобасын жоспарлады. Ол қаржы жинап, 1634 жылы Нордлинген шайқасында қиратылған және оба ауруына ұшыраған Калвті қайта құруға тиімді көмек көрсетті. 1639 жылы ол Штутгарттағы сот уағыздаушысы және консистория кеңесшісі (Konsistorialrat) болды, онда ол шіркеудің түбегейлі реформасын жақтады. Сонымен қатар ол Вюртембергтің патшалық ханшайымының рухани кеңесшісі болды. Ол басқа да істермен қатар, Оңтүстік-Батыс Германиядағы Вюртембергтегі Евангелиялық-Лютеран шіркеуіне тиесілі және қолданатын семинария, Tübinger Stift-ті де дамытты. Stift орта ғасырларда Августин монастыры ретінде құрылған, бірақ Реформациядан кейін (1536 жылы) герцог Ульрих Stift-ті Вюртемберг үшін протестант пасторларын дайындауға арналған семинарияға айналдырды. Бұл кезеңде Stift-тің көрнекті студенті Иоганн Кеплер болды. 1646 жылы Андреае «Жеміс-жидек қоғамы» (Fruchtbringende Gesellschaft) мүшесі болды, онда ол «Мұзсақ» (der Mürbe) деген компаниялық лақап атын алды. 1650 жылы ол Бэбенхаузен монастырлық мектебінің басшылығын қабылдады, ал 1654 жылы Адельбергтің евангелистік монастырлық мектебінің аббаты болды. Ол Штутгартта қайтыс болды.

Розенкрейсерлік

Розенкрейцерлік аңыздың пайда болуына оның қатысы даулы. Өзінің өмірбаянында ол "Химикалық той" ("Кристиан Розенкрейцтің химиялық тойы") өзінің бір туындысы екенін мәлімдеді, мүмкін "қайыршылық" мағынасында, яғни "пародия". "Меніпп" (1617) еңбегінде ол бұл жалған құжатты 1605 жыл шамасында жастығында жазғанын айтады. Кейінгі еңбектерінде Андреае алхимияны мазақ ету тақырыбы ретінде қарастырып, оны музыка, өнер, театр және астрологиямен бірге "азырақ маңызды" ғылымдар санатына жатқызды. Бұл мәлімдемелерді қалай түсіндіру белгісіз. Андреае дін қызметкері ретіндегі ресми байланыстары үшін биліктен қысым көрді ме, әлде ол сол кезде лютерандық діннің дәстүрлі түріне көшті ме? Өмірінің кейінгі кезеңінде Андреае өзін ізгі, ортодоксалды лютерандық теолог ретінде таныстырды, оның құпия қоғамның екі маңызды манифесімен – Fama fraternitatis немесе Confessio fraternitatis – ешқандай қатысы болмады. Оның өмір бойы ұстанған бағыты – Societas Christiana, яғни рухани өмірге арналған утопиялық білімді бауырластық құру болды, олар екінші реформацияны бастайды деген үмітте. Оның жазбалары мен күш-жігері ХVII ғасырдың басында протестант зиялыларына зор серпіліс берді және ол 1628 жылы Нюрнбергте Йоханнес Сауберт-Ақсақалдың бастамасымен бірнеше ақсүйектер мен шіркеу қызметкерлері құрған Unio Christiana қоғамын құруға ықпал еткендей көрінеді. Бұл утопиялық қоғам кейін 1660-шы жылдардың басында Штутгартта қайта жаңғырды, ал Отыз жылдық соғыс кезінде Балтық теңізінде Антилия (монастырды еске түсіретін қоғамдық бірлестік) деп аталатын тағы бір утопиялық бауырластық пайда болды. Қоғамды құрушылар Бэконның тәжірибелік ғылымға сенуінен және Андреае трактаттарынан шабыт алды. Кейін олар Рига шығанағындағы кішкентай аралда колония құруға тырысты және Вирджинияға көшіп баруды қарастырды.

Сион монастырі

1960 жылдары ортағасырлық құпия қоғамның бар екенін мәлімдейтін әйелдің қатысуымен жасалған алаяқтың бөлігі ретінде Францияның Ұлттық кітапханасында (BNF) күмәнді сенімділікке ие құжаттар жиынтығы – "Құпия істер" табылған болатын. Осы құжаттардың бірінде "Сион Приоратының Ұлы Мастерлері" деп аталатын тізім болды, және Андреае сол тізімде он жетінші Ұлы Мастер ретінде көрсетілген.