Кіріспе

Мьянманың Кая штаты (Каренни штаты) — Мьянма мемлекетіндегі штат. Мьянманың шығысында орналасқан, солтүстігінде Шан штаты, шығысында Таиландтың Мей Хонг Сон провинциясы, оңтүстігінде және батысында Каин штатымен шектеседі. 18° 30′ және 19° 55′ солтүстік ендік, 96° 50′ және 97° 50′ шығыс бойлық аралығында жатыр. Астанасы — Лоикау (кейде Лои Кау деп те жазылады). 2014 жылғы Мьянма халық санағы бойынша халық саны 286 738 адамды құрайды, бұл Мьянманың жеті штатының арасындағы ең кіші көрсеткіш. Штаттың негізгі халқы — Каренни этносы, сондай-ақ Қызыл Карен немесе Кая деп те аталады, бұл қытай-тибеттік халық.

География

Карень (Кяя) штаты Мьянманың шығыс бөлігінде орналасқан. Каренни (Кяя) штатының жер бедері таулы, оның ішінде Дауна жотасы және "Каренни Карен" деп те аталатын Карен таулары Сальвин өзенімен бөлінген. Бұл өзен Каренни (Кяя) штаты арқылы ағып өтеді. Балу Чаунг Инле көлінен Тан Лвин өзеніне құяды және Каренни (Кяя) штатының оңтүстігінде Сальвин өзенімен бірігеді. 1950 жылы Жапониямен екіжақты өтемақы келісімі бойынша салынған Лаупита бөгеті – Мьянманың барлық гидроэлектр қуатының төрттен бірін өндіретін ірі гидроэлектр станциясы.

2021 жылдан кейін

Төңкерістен кейінгі азаматтық соғыс аясында 2023 жылғы 7 қарашада Каренни Ұлттық Халықтық-азаттық фронты, Каренни Армиясы және Каренни Ұлттық қорғаныс күштері биліктегі Мемлекеттік әкімшілік кеңесі хунтасына қарсы "1107 операциясы" деп аталатын әскери шабуылды бастады. 2023 жылғы 11 қарашада Лоикавты басып алу мақсатымен "1111 операциясы" деп аталатын қосымша шабуыл басталды. 28 қарашада The Irrawaddy газетіне берген сұхбатында KNDF бас қолбасшысының орынбасары Марви хунтаға қарсы күштер Кая штатының 80 пайызын және Лоикавтың жартысын бақылап отырғанын, ал хунта орнатылған штаттық үкімет құлағаннан кейін уақытша Каренни штаттық үкіметі құрылып жатқанын мәлімдеді.

Демография

2014 жылғы Мьянма халық санағының мәліметтері бойынша, буддистер Кая штаты халқының 49,9% құрайды, бұл ең ірі діни қауым. Аз саны бар діни қауымдарға христиандар (45,8%), мұсылмандар (1,1%), индуистер (0,1%) және анимистер (1,9%) жатады, олар Кая штаты халқының қалған бөлігін құрайды. Монахтардың көп бөлігі Тхудхамма Никаясына (82,4%) жатады, одан кейін Швеггин Никаясы (17,6%) келеді, ал қалған монахтар басқа шағын монастырлық ордендерге тиесілі. Бұл сенім Каян халқының әйел дракон мен еркек адам/періште гибридінің одағынан туындағаны туралы айтады. Басты діни мереке – үш күндік Кай Хтейн Бо фестивалі, ол жаратушы құдайдың жерге кішкентай тіреу орнатып, әлемге пішін бергеніне сенуді еске түсіреді. Наурыздың соңында немесе сәуірдің басында өткізілетін бұл фестиваль барысында Kay Htoe Boe тірегі орнатылады және қатысушылар тіректің айналасында билейді. Бұл мереке мәңгілік құдайды және жаратушы елшілерді құрметтеу, жыл бойындағы игіліктері үшін алғыс айту, кешірім сұрау және жаңбыр тілеу үшін өткізіледі. Бұл сондай-ақ, әртүрлі ауылдардан келген Каян халқының бірлікте болуына және тайпалық байланысты нығайтуға мүмкіндік береді. Каян халқы болжамға берілгендікке қатты сенеді және ешбір іс жасамас бұрын, сабанды сындыру сияқты түрлі жолдармен, бірақ ең бастысы тауық сүйектерін қарастыру арқылы болжам жасайды. Бүгінде жыл сайынғы Кай Хтейн Бо фестивалі әрдайым алдағы жылды болжау үшін тауық сүйектерін оқумен бірге өтеді. Құс сүйектерін арқылы болжам жасау Таиландтың Мей Хонг Сон провинциясындағы Каян ауылдарында жыл сайынғы фестиваль кезінде және отбасы бақытсыздыққа ұшыраған кезде өткізілетін «Тазалау рәсімдерінде» көруге болады. Сонымен қатар, арманды да болжамдар жасау үшін пайдаланады.

Әкімшілік

Мемлекеттің астанасы – Лойкау. Мемлекет 4 ауданға бөлінген, ал аудандар 7 қалашыққа бөлінеді, онда 106 шағын аудан мен ауыл бар.