Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мьянманың Качин штаты (; Kachin: Jinghpaw Mungdaw) – Мьянманың ең солтүстік штаты. Солтүстігінде және шығысында Қытаймен (тиісінше Тибет және Юньнаньмен), оңтүстігінде Шан штатымен, батысында Сагаинг облысы және Үндістанмен (Аруначал-Прадеш штатымен) шектеседі. Ол 23° 27' солтүстік ендік және 28° 25' солтүстік ендік, 96° 0' және 98° 44' шығыс бойлық аралығында орналасқан. Качин штатының ауданы – . Штаттың астанасы – Миткина қаласы. Басқа маңызды қалалар: Бамо, Мохни және Путао. Качин штатында Мьянманың ең биік тауы – Хкакабо Рази (46 м), Гималай тауларының оңтүстік бөлігі және үлкен ішкі көл – Индавги көлі орналасқан.
State of Myanmar
Kachin State (; Kachin: Jinghpaw Mungdaw) is the northernmost state of Myanmar. It is bordered by China to the north and east (Tibet and Yunnan, respectively), Shan State to the south, and Sagaing Region and India (Arunachal Pradesh) to the west. It lies between north latitude 23° 27' and 28° 25' longitude 96° 0' and 98° 44'. The area of Kachin State is The capital of the state is Myitkyina. Other important towns include Bhamo, Mohnyin and Putao. Kachin State has Myanmar's highest mountain, Hkakabo Razi at , forming the southern tip of the Himalayas, and a large inland lake, Indawgyi Lake.
Тарих
Қазіргі Качин штаты тарихи түрде Раванг, Лису, Цзинпо, Зайва, Лаши/Лачик және Лаунгва/Мару сияқты әртүрлі этнолингвистикалық топтармен қоныстанған, олардың барлығы аумақтары мен әртүрлі әлеуметтік құрылымдары үштасқан. "Качин" термині – оңтүстікте орталық Бамар жері мен солтүстікте Қытай арасында қоныстанған этникалық топтарды атау үшін отарлық кезеңде британдықтар берген атау. Качин қоғамы дәстүрлі түрде көшпенді шаруашылыққа негізделген. Э.Р. Личтің "Жоғарғы Бирманың саяси жүйелері: Качин әлеуметтік құрылымын зерттеу" еңбегінде айтылғандай, "качин" тілдік санаты емес. Саяси билік жақын туыстардың қолдауына сүйенген әміршілерге тиесілі болған. Антропологтар качиндердің анасының інісінің қызымен некелесу дәстүріне ерекше назар бөлді, онда ер адамның анасының ағасының қызымен некелесуіне рұқсат берілген, бірақ әкесінің әпкесінің қызымен емес. Колониялық кезеңге дейін качиндер анимизм дінін ұстанған. 1760 жылдардағы Цин Конбаунг соғысынан кейін қытайлар қазіргі Солтүстік-Шығыс Качин штатының бір бөлігін бақылауға алды. Британдықтар Бирманы отарлаған кезде Качин таулы аймақтарының тайпалық автономиясын британ үкіметі мойындады. Британ әскерлері 1892 және 1896 жылдары качиндерге қарсы екі әскери жорық ұйымдастырды. 1910 жылы британдықтар Пянма оқиғасы кезінде Хпимауды (Пянма) басып алды. Тәуелсіздік алғанға дейінгі Мьянма үкіметі Аун Сан басшылығымен 1947 жылдың 12 ақпанында Шан, Качин және Чин халықтарымен Панглон келісіміне қол қойды. Келісім "шекаралық аймақтардың ішкі басқаруда толық автономияға ие болуын" қабылдады және Конституциялық Ассамблеяның Качин штатын құруын көздеді. Бирма 1948 жылдың 4 қаңтарында тәуелсіздік алды. Качин штаты сол жылы Бхамо және Миткина бұрынғы британдық Бирма азаматтық округтерінен, сондай-ақ ірі солтүстік Путао округінен құрылды. Качин штаты 1948 жылдың 10 қаңтарында ресми түрде жарияланды, ал Качин штатының үкіметі сол жылдан бастап 1962 жылғы Мьянма төңкерісіне дейін жыл сайын 10 қаңтарда Манау мерекесін өткізді, осыған орай 9-11 қаңтар аралығында үш күн бойы "Мунгдау Масат Масат Манау" (Качин штаты Манауының құрылуы) салтанатын өткізді. Ауқымды таулы аймақтарда негізінен качиндер қоныстанса, тығыз қоныстанған теміржол дәлізі мен оңтүстік аңғарларда негізінен шандар мен бамарлар тұрады. Солтүстік шекарасы 1960 жылға дейін белгіленбеді. Әртүрлі қытай үкіметтері 18 ғасырдан бері Качин штатының солтүстік жартысын қытай территориясы деп таластап келді. Британдық биліктен бұрын Качин жадеитінің шамамен 75%-ы Қытайға жөнелтілді, онда ол жергілікті қытайлық нефриттен гөрі жоғары бағаланды. Качин әскерлері бұрын Мьянма армиясының маңызды бөлігін құрады. 1962 жылы Не Вин режимі Бирма одағының конституциясын біржақты жойғаннан кейін качин күштері кері шегініп, Качин тәуелсіздік ұйымы (KIO) аясында Качин тәуелсіздік армиясын (KIA) құрды. Негізгі қалалар мен теміржолдан басқа, Качин штаты 1960 жылдардың ортасынан 1994 жылға дейін дербес болды, экономикасы ауыл шаруашылығына және Қытаймен, соның ішінде жаде саудасына негізделген. 1994 жылы Мьянма армиясының шабуылы КОО-дан жаде кеніштерін тартып алғаннан кейін бейбіт келісімге қол қойылды, бұл Мьянма әскерінің қолдауымен КОО-ға мемлекеттің көп бөлігін тиімді бақылауға мүмкіндік берді. Бұл атысты тоқтату дереу SPDC-нің бейбіт келісіміне қарсы КИО және КИА-дан көптеген оқшау топтардың құрылуына әкелді, саяси жағдай тұрақсыз болып қала береді.
What is now Kachin State was historically inhabited by a diverse population of various ethnolinguistic groups, including the Rawang, the Lisu, the Jingpo, the Zaiwa, the Lashi/Lachik and the Lawngwaw/Maru, all of whom had overlapping territories and varying social structures. The term "Kachin" is a term given by the British during the colony period referring to ethnic groups living between the central Bamar heartland to the south and China to the north. Traditional Kachin society was based on shifting hill agriculture. According to "The Political Systems of Highland Burma: A Study of Kachin Social Structure", written by E. R. Leach, Kachin was not a linguistic category. Political authority was based on chieftains who depended on support from immediate kinsmen. Considerable attention has been given by anthropologists of the Kachin custom of maternal cousin marriage, wherein it is permissible for a man to marry his mother's brother's daughter, but not with the father's sister's daughter. In pre colonial times, the Kachin were animist. After the 1760s Qing Konbaung war, the Chinese exercised a degree of control over the present day northeastern Kachin State. During the British colonization of Burma, the Kachin Hills tribal autonomy was accepted by the British government. British forces carried out two expeditions against the Kachin in 1892 and 1896. In 1910, the British occupied Hpimaw (Pianma) in the Pianma Incident. The pre independence Burmese government under Aung San reached the Panglong Agreement with the Shan, Kachin, and Chin peoples on 12 February 1947. The agreement accepted "Full autonomy in internal administration for the Frontier Areas" in principle and envisioned the creation of a Kachin State by the Constituent Assembly. Burma attained independence on 4 January 1948. Kachin State was formed in the same year out of the former British Burma civil districts of Bhamo and Myitkyina, together with the larger northern district of Puta o. Kachin State was officially announced on 10 January 1948 and Kachin State Government held "Mungdaw Masat Masat Manau" (forming of Kachin State Manau) for three consecutive days since 9 to 11 January as happiness since that year they held Manau on 10 January every year until the 1962 Burmese coup d'état. The vast mountainous hinterlands are predominantly Kachin, whereas the more densely populated railway corridor and southern valleys are mostly Shan and Bamar. The northern frontier was not demarcated and until the 1960s. Various Chinese governments had claimed the northern half of Kachin State as Chinese territory since the 18th century. Before the British rule, roughly 75% of all Kachin jadeite ended up in China, where it was prized much more highly than the local Chinese nephrite. Kachin troops formerly formed a significant part of the Burmese army. With the unilateral abrogation of the Union of Burma constitution by the Ne Win regime in 1962, Kachin forces withdrew and formed the Kachin Independence Army (KIA) under the Kachin Independence Organization (KIO). Aside from the major towns and railway corridor, Kachin State has been virtually independent from the mid 1960s through 1994, with an economy based on agriculture and trade with China, including of jade. After a Myanmar army offensive in 1994 seized the jade mines from the KIO, a peace treaty was signed, permitting continued KIO effective control of most of the State, under aegis of the Myanmar military. This ceasefire immediately resulted in the creation of numerous splinter factions from the KIO and KIA of groups opposed to the SPDC's sham peace accord, and the political landscape remains highly unstable.
Качин қақтығысы
Күрделі саяси жағдай 1960 жылдың 25 қазанында Качин қарулы тобы құрылған кезде басталды. У Ну үкіметі буддизмді мемлекеттік дін деп жариялағаннан кейін, Качин халқы 1947 жылғы Панглон келісімі бойынша федералды одақ орнатылғаннан кейін құрылған үкіметтік әкімшілік жүйеге сенуді тоқтатты. 1962 жылдан 2010 жылға дейін Мьянма әскери билікте болды. 1989 жылдан бастап этникалық қарулы топтар мен үкімет арасында атысты тоқтату туралы келісімдер жасалды. 2011 жылы президент Тейн Сейн басқаратын жаңа үкімет 1994 жылы бұрынғы әскери үкімет пен Качин этникалық қарулы тобы арасында жасалған атысты тоқтату туралы келісімді бұзып, 2011 жылдың 9 маусымында Қытай шекарасына жақын орналасқан Мьянманың солтүстік бөлігінде, Шан провинциясының солтүстік бөлігінде тұратын Качин халқына қарсы соғысты қайта бастады. Кенеттен туындаған ішкі қақтығыс салдарынан мыңдаған ішкі көшіп қонған адамдар үкімет бақылауындағы және Качин Тәуелсіздік Армиясы бақылауындағы босқындар лагерлеріне қашты (Хлайнг, 2005). 1994 жылы КИО әскери үкіметпен атысты тоқтату туралы келісімге келді, ал саяси мәселелерді келесі сайланған үкіметпен талқылауға қалдырды. Атысты тоқтату және соғыссыз кезеңдерде КИО басқа этникалық көтерілісшілермен және одақтармен, соның ішінде Бірманың Демократиялық Альянсы (DAB), Ұлттық Демократиялық Фронт (NDF) және Біріккен Ұлттар Федералды Кеңесі (UNFC) келісімдер жасады. Негізгі мақсат – әскери үкіметке қысым көрсету және Качин штатына үлкен автономиямен федералды демократиялық үкіметті қайта орнату. 1994 жылдан 2011 жылға дейін 17 жыл бойы атысты тоқтату кезінде КИО әскери басшылығымен конституция жобасын әзірлеу процесіне белсенді қатысты, демократиялық символ Аун Сан Су Чжидің Ұлттық Демократиялық Лигасы және этникалық саяси партиялар бойкот еткен Ұлттық конвенцияға қатысты. КИО басқа 12 этникалық топпен бірге жобаға федеративтік демократиялық жүйеге сәйкес келетін және штаттарға автономия беру үшін түзетулер енгізуді талап етті (Zaw Oo & Win Min 2007). Он жеті жылдық атыс тоқтатылды және 2011 жылдың маусым айында Качин Тәуелсіздік Ұйымы мен үкімет арасындағы шайқастар қайта басталды, себебі Качин Тәуелсіз Армиясы үкіметтің шекара күзетшілеріне айналу туралы бұйрығын қабылдамады және режимнің 2008 жылғы Конституциясында Панглон келісіміне негізделген этникалық азшылықтар үшін федералды демократиялық принциптер мен тең саяси құқықтар жетіспейтінін мәлімдеді. Качин Тәуелсіз Армиясы мен Бірма армиясы арасындағы жаңадан басталған ұрыс 2011 жылдың 9 маусымында Тапейен су электр стансасында басталды және 2012 жыл бойына жалғасты. Алғашқы мәліметтер бойынша 2011 жылдың маусымынан қыркүйегіне дейін 1397 отбасыдан құралған 5 580 ішкі көшіп қонған адам Мьянма үкіметі бақылауындағы 38 лагерьге келді. 2012 жылдың тамызында мыңдаған Качин босқындары Қытай үкіметімен соғыстың жалғасуына қарамастан Мьянмаға қайтарылды; Human Rights Watch сияқты үкіметтік емес ұйымдар мұндай әрекетті тоқтатуға шақырды және халықаралық құқық бойынша мұндай іс-әрекеттің заңсыз екенін атап өтті. 2012 жылдың 9 қазанына қарай Качин штатының әртүрлі лагерьлерінде 100 000-нан астам ішкі көшіп қонған адамдар баспана тапқан. Ішкі көшіп қонғандардың көпшілігі (шамамен 70 000) қазіргі уақытта КИА бақылауындағы аумақта баспана іздеп жүр. Қаза тапқандардың саны туралы мәліметтерді анықтау қиын болды, бірақ көптеген есептерде үкіметтік әскерлер, Качин Тәуелсіздік Армиясы көтерілісшілері және бейбіт тұрғындар арасындағы қақтығыста 1000-нан астам адам қаза тапқан. Көптеген качиндер ел ішінде қоныс аударғанмен, тек 150 000 адам ғана ішкі көшіп қонғандар ретінде тіркелді. Қазіргі уақытта качиндер Мьянма үкіметінің басты нысанасы болып табылады, бірақ Карендер мен Чиндер сияқты Мьянмадағы басқа этникалық азшылықтармен салыстырғанда салыстырмалы түрде аз качиндер АҚШ немесе Австралия сияқты елдерге қоныс аударуды таңдады.
The complex political situation started when the Kachin armed group was established on 25 October 1960, after the U Nu government announced the state religion as Buddhism, as the Kachin people stopped believing in the government administration system, established after the federal union was agreed upon in the 1947 Panglong agreement. Between 1962 and 2010, the military government ruled over Myanmar. Cease fire agreements between ethnic armed groups and the government were made starting in 1989. And then in 2011 the new government led by President Thein Sein, broke the cease fire agreement which was agreed upon by the former military government and the Kachin ethnic armed group in 1994, resuming fighting against the Kachin who are living in the northern part of Myanmar, northern part of Shan, near the China border on 9 June 2011. Because of the abrupt internal conflict, thousands of internally displaced people fled to refugee camps which are located in the government controlled area as well in the Kachin Independence Army controlled area (Hlaing, 2005). KIO made a ceasefire agreement with the military government in 1994 while leaving political issues to be discussed with the next elected government. Throughout its struggle, both in the ceasefire and non ceasefire period, KIO also made agreements with other ethnic rebels and alliances including the Democratic Alliance of Burma (DAB), the National Democratic Front (NDF), and United Nationalities Federal Council (UNFC). The main goal was to pressure the military government and restore the federal democratic government with greater autonomy to Kachin State. During its 17 years of ceasefire from 1994 to 2011 the KIO actively participated in the military led constitution drafting process, attending the National Convention, which was boycotted by the democratic icon Aung San Suu Kyi's National League for Democracy and ethnic political parties. The KIO together with 12 other ethnic groups demanded amendments of the draft to be more in line with a federal democratic system and to give autonomy to states (Zaw Oo & Win Min 2007). The seventeen year ceasefire broke down and fighting between the Kachin Independence Organization and the government resumed in June 2011 after the Kachin Independent Army disallowed the government's order to transform into a Border Guard Force and it claimed that the regime's 2008 Constitution lacked federal democratic principles and equal political rights for ethnic minorities based on the Panglong Agreement. Renewed fighting between the Kachin Independence Army and the Burmese army began on 9 June 2011 at Ta pein hydropower plan and continued throughout 2012. Initial reports suggested that from June to September 2011 a total of 5,580 Internally Displaced Persons from 1,397 households arrived at 38 IDP camps under Myanmar Government control. In August 2012 thousands of Kachin refugees were forced by the Chinese Government back into Myanmar despite the continued fighting there; NGOs like Human Rights Watch called to cease such action and pointed the illegality of doing so under international law. As of 9 October 2012, over 100,000 IDPs are taking shelter in various camps across Kachin State. The majority of IDPs (est. 70,000) are currently sheltering in KIA controlled territory. Fatality estimates were difficult to estimate but most reports suggested that between government troops, Kachin Independence Army rebels, and civilians upwards of 1,000 people had died in the conflict. Even though many Kachins were already displaced internally, only around 150,000 people are reported as IDPs. The Kachins are currently the major target for the Burmese government, yet relatively few Kachins have chosen to resettle in countries such as the United States or Australia, in comparison to other Myanmar ethnic minorities, such as the Karens and Chins.
Үкімет
Качин штатының үкіметі атқару билігінен (Качин штатының үкіметі), заң шығару билігінен (Качин штатының Хлуттау) және сот билігінен құралады.
The Kachin State Government consists of an executive (Kachin State Government), a legislature (Kachin State Hluttaw), and a judiciary.
Экономика
Качин штатының экономикасы көбінесе ауыл шаруашылығына негізделген. Басты өнімдеріне күріш, терек, қант қамысы, опий кіреді. Кен байлықтарының ішінде алтын, жаде және сирек кездесетін элементтер бар. Хпакант жаде кен орындарымен әйгілі. Бхамо – Қытай мен Мьянма арасындағы шекаралық сауда пункттерінің бірі. Қытай-Мьянма шекарасы арқылы жүзеге асылатын заңды және заңсыз шекаралық сауданың көп бөлігі Качин штаты арқылы өтеді, бұл сауда орталық үкімет (мысалы, Лведже) және этникалық қарулы ұйымдар (мысалы, Лайза және Канпакти) басқаратын шекаралық бекеттер арқылы жүзеге асырылады.
The economy of Kachin State is predominantly agricultural. The main products include rice, teak, sugar cane, opium. Mineral products include gold, jade, and rare earth elements. Hpakant is well known for its jade mines. Bhamo is one of the border trading points between China and Myanmar. A significant amount of legal and illegal cross border trade along the China–Myanmar border passes through Kachin State, through border posts operated by both the central government (e. g., Lweje) and ethnic armed organisations (e. g., Laiza and Kanpaikti).
Жайыт өндіру
2011 жылдың қараша айында Качин штатының Хпакант қалашығындағы Лон Кхин аймағынан қазылып алынған 600 тоннадан астам жаде тастары Мьянманың Найпидау қаласында сатуға қойылды. Мьянмада өндірілген жаде тастарының көп бөлігі, 2009-10 жылдары 25 795 тонна және 2008-09 жылдары 32 921 тонна, Качин штатынан шығарылған. Әлемдегі ең ірі жаде тасы, салмағы 3000 тонна, ұзындығы 21 метр, ені 4,8 метр және биіктігі 10,5 метр, 2000 жылы Хпакантта табылған. Мьянма үкіметі жаде өндірісінің салдарынан Качин штатындағы қоршаған ортаның нашарлауына тиісінше мән бермейді. Эрозия, су тасқыны және топырақ құлау оқиғалары орын алды. Жыл сайын бірнеше үй қирап жатыр.
Over 600 tons of jade stones, which were unearthed from Lone Khin area in Hpakant Township in Kachin State, had been displayed in Myanmar Naypyidaw to be sold in November 2011. Most of the jade stones extracted in Myanmar, 25,795 tons in 2009–10 and 32,921 tons in 2008–09, are from Kachin State. The largest jade stone in the world, 3000 tons, 21 metres long, 4.8 metres wide and 10.5 metres high was found in Hpakant in 2000. The Myanmar government pays little attention to the deterioration of environment in Kachin because of jade mining. There has been erosion, flooding and mudslides. Several houses are destroyed every year.
Су энергиясы
2006 жылы премьер-министр генерал Тэйн Сейн Пекинде Қытай электр қуатына инвестиция тарту корпорациясымен Качин штатында жеті бөгет салу туралы келісім жасады. Даулы 1055 мегаватттық Myitsone бөгетінің құрылысы қазір де жалғасуда. Оны Қытай электр қуатына инвестиция тарту корпорациясы қаржыландырып отыр. Аяқталғаннан кейін бөгеттің биіктігі 152 метрге жетеді, ал өндірілген электр энергиясы Қытайға сатылады. Бұл жоба шамамен 15 000 адамды қоныстандыруға себеп болды және Иравади өзенінде жоспарланған 7 жобаның бірі болып табылады.
In 2006, the Prime Minister General Thein Sein made an agreement with the China Power Investment Cooperation in Beijing to build seven dams in Kachin State. The controversial construction project of a huge 1,055 megawatt hydroelectric power plant dam, the Myitsone Dam, is ongoing. It is funded by China Power Investment Cooperation. When completed, the dam will measure 152 metre high and the electricity produced will be sold to China. This project displaced about 15,000 people and is one of 7 projects planned for the Irrawaddy River.
Сирек кездесетін жерлерді өндіру
Качин штаты – сирек кездесетін жерлердің ең ірі көзі, бұл сирек кездесетін жерлер көптеген көпұлтты корпорациялардың, оның ішінде Tesla және General Motors компанияларының жеткізу тізбегі үшін маңызды. 2021 жылы Қытай 20 мың тоннадан астам сирек кездесетін жерлерді Мьянмадан, желтоқсан айында импорттады. Сирек кездесетін жерлер 2010 жылдардың соңында Чипви қалашығындағы Пангва маңында табылды. Қытай ауыр экологиялық салдарларға байланысты ішкі кен орындарын жапқандықтан, сирек кездесетін жерлерді өндіруді көбінесе Качин штатына жүктеді. 2022 жылы Качин Тәуелсіздік Ұйымы бақылайтын аумақтарда да кен өндіру жұмыстары басталды. Сирек кездесетін жерлерді өндіру жергілікті ортаны, оның ішінде су жолдары мен ормандарды ластады, таулы ландшафттарды құлдыратты және жергілікті халықтың денсаулығына зиян келтірді. Кен өндіру үшін жергілікті тұрғындардың жерлері де тартып алынды.
Kachin State is the world's largest source of rare earths, which are critical in the supply chains of many multinational corporations, including Tesla and General Motors. In 2021, China imported of rare earths from Myanmar in December 2021, exceeding 20,000 tonnes. Rare earths were discovered near Pangwa in Chipwi Township in the late 2010s. As China has shut down domestic mines due to the severe environmental impact, it has largely outsourced rare earth mining to Kachin State. Mining operations also began in areas controlled by the Kachin Independence Organisation in 2022. Rare earth mining has contaminated and polluted the local environment, including waterways and forests, and eroded mountainous landscapes, and impacted the health of locals. Land has also been seized from locals to conduct mining operations.