Белгілері мен симптомдары
Бұл ауру көбінесе 15-35 жас аралығындағы адамдарға жиі кездеседі. Жыныстық қатынасы бар ер адамдарда, жедел жағдайлардың үштен екісіне Chlamydia trachomatis, одан кейін Neisseria gonorrhoeae және E. coli (немесе несеп жолдарының инфекциясын қоздыратын басқа бактериялар) себеп болады. Әсіресе 35 жастан асқан еркектерде, себеп E. coli болған жағдайда, эпидидимит көбінесе несеп жолының бітелуіне байланысты болады. Жұқпалы емес себептер де мүмкін. Эякуляциялық өзекшелер арқылы бактериясыз стерильді несептің кері ағыны (рефлюкс) бітелумен бірге қабынуға алып келуі мүмкін. Балаларда бұл энтеровирус, аденовирус немесе Mycoplasma pneumoniae инфекциясынан кейін туындаған реакция болуы мүмкін. Созылмалы эпидидимиттің сирек кездесетін жұқпалы емес себептері саркоидоз (қара нәсілді еркектерде көбірек таралған) және Бехчет ауруы болып табылады. Химиялық эпидидимит амиодарон сияқты препараттардың салдарынан да пайда болуы мүмкін.
Диагностика
Диагноз көбінесе симптомдарға негізделеді. Жоғары дәлдікті медициналық бейнелеу техникаларының пайда болуына дейін хирургиялық зерттеу стандартты емдеу болып саналды. Бүгінде Доплерлік ультрадыбыс жиі қолданылатын тест: ол қан ағынының аймақтарын көрсетуге және эпидидимит пен бұралуды (торзияны) нақты ажыратуға мүмкіндік береді. Дегенмен, бұралу және басқа да атаулы аурулардың себептерін тек қолмен тексеру арқылы анықтауға болады, сондықтан кейбір зерттеулер ультрадыбыс тексерудің басты артықшылығы – адамға безде қатерлі ісік жоқ екеніне көз жеткізуге көмектесу екенін көрсетеді. Ядролық ұрық қан ағымын тексеру көбінесе қолданылмайды. Бастапқы себептерді анықтау үшін қосымша тексерулер қажет болуы мүмкін. Кішкентай балаларда зәр жолдарының аномалиялары жиі табылады. Жыныстық белсенді еркектерде жұқпалы ауруларды анықтау үшін тексерулер жүргізілуі мүмкін. Оларға алғашқы зәр үлгісінің микроскопиясы және егілуі, сұйықтық немесе зәр жолынан алынған тампонның грамдық бояуы және егілуі, нуклеин қышқылын күшейту (микробтық ДНК немесе басқа нуклеин қышқылдарын күшейту және анықтау үшін) немесе сифилис және ВИЧ тексерулері кіруі мүмкін.
Жіктеу
Эпидидимит симптомдардың ұзақтығына қарай жедел, кейбір жағдайда жедел емес және созылмалы деп жіктеледі.
Созылмалы эпидидимит
Созылмалы эпидидимит – 3 айдан астам сақталып келетін эпидидимит. Созылмалы эпидидимит инфекцияның болмауына қарамастан қабынумен сипатталады. Созылмалы эпидидимитті басқа да аурулардан ажырату үшін зерттеулер қажет, олар ұйқы безінің қатерлі ісігін (әдетте бұл ауыртпайды), ұйқы безі тамырларының кеңеюін (варикоцеле), кальцификацияларды және эпидидимистің ішіндегі киста болу мүмкіндігін қамтиды, бәрі де ұйқы безінің тұрақты ауыруына себеп болуы мүмкін. Зерттеулерге сәйкес, мошон қабынуынан шағымданып урологқа келгендердің 80 пайызы созылмалы эпидидимитпен ауырады. Қосымша қиындық ретінде, мошон аймағындағы жүйкелер ішкі ағзалардың жүйкелерімен тығыз байланысты, кейде ішек қырылысына ұқсас ішкі ауыруға себеп болады (салдарлы ауыруға қараңыз). Созылмалы эпидидимит көбінесе белдің төменгі бөлігіндегі ауырумен байланысты, ал ауырудың пайда болуы көбінесе белге күш түсіретін әрекеттермен (мысалы, ауыр зат көтеру, ұзақ көлік жүргізу, отыру кезінде дұрыс емес поза, немесе белдің физиологиялық қисығына кедергі келтіретін кез келген басқа да әрекеттер) бірге жүреді. Дегенмен, доксазосин сияқты кейбір простатаға қатысты препараттар созылмалы эпидидимиттің емделуіне тиімді болып табылады.
Эпидемиология
Эпидидимит 18-ден 50 жасқа дейінгі ерлердің медициналық көмекке жүгіну жағдайларының 144-тен 1-ін құрайды (0,69 пайыз), немесе АҚШ-та 18-ден 35 жасқа дейінгі ерлер арасында 600 000 жағдай тіркеледі.