Кіріспе

Еуропалық жел терісінің ең көне түрі – жел терісі

Посттық жел терісі – Еуропалық жел терісінің ең көне түрі. Оның ерекшелігі – машина жабдықтары орналасқан диірменнің бүкіл корпусы бір тік орталық тіреуге орнатылған. Тік тіреу төрт ширек тіреумен сүйеніп тұрады. Бұл – орталық тіреуді бекітетін тіректер. Жел терісінің корпусын желдің бағытына қарай желкендерді бұру үшін орталық тіреудің айналасында айналдыруға болады. Барлық посттық диірмендерде желкендерге қарама-қарсы жағынан созылған және жерге жуықтайтын қол болады. Кейбіреулерінде, мысалы, Сакстед Гринде, қол диірменді автоматты түрде бұруға арналған фантайлмен жабдықталған. Ал қалғандарында қолмен желге қарату үшін қолданылады. Англиядағы ең алғашқы посттық диірмендер 12 ғасырда салынған деп саналады. Англиядағы ең көне, әлі күнге дейін жұмыс істеп тұрған посттық диірмен Суррейдегі Аутвудта орналасқан. Ол 1665 жылы салынған. Жұмыс істемейтін диірменнің ең көне мысалы 1612 жылы салынған Кембриджширдегі Грейт Грансденде табылады. Олардың дизайны мен қолданылуы 18-19 ғасырлардағы ең жоғары деңгейіне жетті, содан кейін жоғары жылдамдықты бу машинасымен жұмыс істейтін диірмендердің енгізілуінен кейін азайды. Көбісі әлі күнге дейін сақталған, негізінен Солтүстік Еуропа мен Ұлыбританияда. Солтүстік-батыс Англияда және солтүстік-шығыс Англияда осы типтегі диірмендерді сипаттау үшін «тіреулі диірмен» немесе «тіреу және бағаналы диірмен» (мұнда «тіреу» желге қарату үшін қолданылатын құйрық тіреуі) термині қолданылған. Посттық диірмендер 19 ғасырға дейін Еуропада басым болды, содан кейін оларды мұнаралы диірмендер ығыстыра бастады. Мұнаралы диірменнің посттық диірменнен артықшылығы – бүкіл диірменді («корпус», «бұрыш») барлық жабдықтарымен бірге желге бұрудың қажеті жоқ; бұл жабдықтар мен сақтау үшін көбірек орын береді.

Постты диірменнің түрлері

Посттық диірмендердің көптеген түрлері кездеседі.

Құмға батып қалған шынар

Алғашқы тіреулі диірмендер өте кішкентай болғандықтан, олардың тұрақтылығымен проблемалар туды, себебі қатты желде құлап кету қаупі болды. Осы мәселені шешу үшін, тіреудің төменгі бөлігін топыраққа көміп қойды. Англиядағы соңғы тіреулі диірмендер Ланкаширдегі Уортон және Стаффордширдегі Эссингтонда орналасқан.

Ашық тұғырлы шұңқыр

Диірмендердің көлемі ұлғайған сайын, тіреулерді жерге көмудің қажеті жоқ екені анықталды. Осылайша, ашық тіреулі диірмендер салынды. Ең ескісі – Кембриджширдегі Грейт-Грансденде сақталған. Басқалары Ұлыбританияда – Боурн (Кембриджшир), Грейт-Чишилл (Кембриджшир), Натли (Суссекс) және Чилленден (Кент) қалаларында кездеседі. Ашық тіреулі диірмендер Франция, Бельгия, Нидерланды, Германия және АҚШ-тың Жаңа Англия аймағында да табылған.

Дөңгелек үйірменді постылы диірмен

Керебеттің айналасындағы кеңістікті сақтау үшін пайдалануға болар еді, бірақ ол ауа райына ұшырап тұратын. Тегірмен иелері керебеттердің айналасына дөңгелек үйлер салуды бастады, ал кейін тегірмендерді бастапқыда-ақ дөңгелек үймен бірге салуға көшті. Бұл екі есе пайдалы болды: жабық сақтау орнын жасау және керебетті нашар ауа райынан қорғау. Саффолк округінде диірменшілер Сакстед Гриндегідей биік, екі немесе үш қабатты дөңгелек үйлерге орнатылған жел тегірмендерін (пост mills) салатын.

Мидлендс пошталық фабрикасы

Англияның орталық және солтүстік-батыс аймақтарында дөңгелек үйдің жоғарғы бөлігі жиектелген, ал диірмен корпусына бекітілген роликтер дөңгелек үйдің диірмен салмағының бір бөлігін көтеруге мүмкіндік берді. Мидлендс аймағындағы сақталған пост-мельницаларының мысалдары: Дэнзи Гринд диірмені (Авонкрофт тарихи ғимараттар мұражайында сақталған) және Линкольнширдегі Враубидегі диірмен.

Кеме бағанасын қорғаудың баламалы тәсілдері

Шығыс Еуропада дөңгелек үйдің орнына диірмен корпусының төменгі жағына "апрон" бекітіліп, тіреу құрылымын қоршап, ауа райынан сақтады.

Құрғақ Post диірмен

Кейбір шынар диірмендері қуыс шынар диірмендері болып табылады. Мұндай диірмендерде басты бағанаға ось өткізіледі, бұл шұңқыр немесе мұнаралы диірмендегі тік оське ұқсас. Бұл диірменге негіздемеде немесе дөңгелек үйіндегі механизмдерді іске қосуға мүмкіндік береді. Қуыс бағаналы диірмендер Ұлыбританияда жиі кездеспеген. Нидерландыда олар Wipmolen деп аталады және көбінесе суды сығу үшін қолданылды. Францияда Moulin Cavier – астық ұнтақтауға арналған қуыс бағаналы диірменнің бір түрі.

Композиттік дизель

Кейбір диірмендер айналмалы диірмендерге ұқсағанмен, айналмалы диірмендер емес еді. Мұндай құрама диірмендерде көбінесе Банам мен Норфолк облысындағы Торнхам сияқты дөңгелек үйге ұқсас қысқа мұнараға орнатылған диірмен корпусы болған. Құрама диірмендерде айналмалы диірмен корпусы тірегіне орнатылып, жел бағытына бұрылуына мүмкіндік беретін орталық тірек болмайды.

Пальтрок диірмендері

Нидерланды мен Германияда палтрок (төменгі неміс тілінде Paltrock, жоғары неміс тілінде Pfalzrock – «палисадтық белдемше» сөзінен шыққан; диірмен үйінің пішіні осы киім түріне ұқсайды) деп аталатын диірмендердің әртүрлі түрлері салынған. Голландия мен Германияның палтрок диірмендері атаулары мен сыртқы түрі жағынан ұқсас болғанымен, тарихи және техникалық тұрғыдан ерекшеленеді. Голландиялық палтрок диірмені шамамен 1600 жылы ойлап табылып, ағаш кесу үшін арнайы жасалған. Осы типтегі жел диірмендерінің жүздеген данасы болған, бірақ қазір Нидерландыда Zaanse Schans, Haarlem, Zaandam, Амстердам және Нидерландының Ашық аспан астындағы мұражайында (Арнемде) тек бес палтрок диірмені сақталған. Голландиялық палтрок диірмендері, тікпосты диірмендер сияқты, бүкіл диірмен үйі айналатын орталық ағаш тіреуге орналасқан. Дегенмен, орталық тіреу қысқа болып келеді және тұрақтылықты арттыру үшін кірпіш негізге жиектік тіреу қосылады, оның үстінде диірмен үйі көптеген роликтермен айналады. Бүйірлік қосымшалар аралау еденін және жұмысшыларды ауа райынан қорғайды. Неміс палтрок диірмендері көбінесе тікпосты диірмендерден айналдырылып жасалған, онда тіреу және тіреу құрылымы ағаш немесе темір жиектік тіреумен алмастырылып, жерге немесе кірпіш негізге орнатылған. Диірмен үйі кеңейтіліп, көптеген роликтер немесе кішкентай дөңгелектермен осы жиектің үстінде орналастырылған. Бұл диірмендер техникалық жағынан жиынтық диірмендер болып есептеледі, бірақ мұнарасы өте қысқа және диаметрі үлкен. Осы типтегі диірмендер тікпосты диірменге қарағанда ішкі кеңістігі көбірек және тікпосты диірмен орнатуға қарағанда арзан.