Кіріспе

Гүл өсіру, сауда және сауда Флористика – гүл өсіру, сауда және сауда. Ол гүлдерді күтіп-ұстау мен өңдеуді, гүлдерді дизайнмен орналастыруды, тауар жасауды, өндіруді, көрсетуді және гүлдерді жеткізуді қамтиды. Көтерме саудадағы гүл сатушылар кәсіпқойларға көп мөлшерде гүлдер мен оларға байланысты жабдықтарды сатады. Бөлшек саудадағы гүл сатушылар тұтынушыларға жаңа гүлдер мен оларға байланысты өнімдер мен қызметтерді ұсынады. АҚШ-тағы алғашқы гүл дүкені 1851 жылға дейін ашылған. Флористика гүлдерді өсіру, оларды орналастыру және сатумен айналысады. Гүл шаруашылығына қажетті шикізаттың көп бөлігі кескіш гүлдер өндірісінен алынады. Гүл дүкендері, интернет-дүкендермен бірге гүлдерді сатудың негізгі орындары болып табылады, бірақ супермаркеттер, бау-бақша дүкендері және жанармай құю станциялары да гүлдерді сатады. Гүл дизайны немесе гүл өнері – гүлдерді вазаларға, табақтарға, себеттерге немесе басқа ыдыстарға қою, немесе кескіш гүлдерден, жапырақтардан, шөптерден, сәндік шөптерден және басқа өсімдік материалдарынан букеттер мен композициялар жасау өнері. Көбінесе «гүл дизайны» және «флористика» терминдері синонимдер ретінде қарастырылады. Гүлшілер – гүлдермен және өсімдіктермен жұмыс істейтін адамдар, әдетте бөлшек сауда деңгейінде. Флористика флористика ғылымынан ерекшеленеді, ол географиялық аймақтардағы өсімдік түрлерінің таралуын және байланыстарын зерттейді. Флористика сонымен қатар бау-бақша шаруашылығынан да өзгеше, ол гүлдер мен өсімдіктерді мүмкіндігінше жаңа күйде ұзақ сақтау үшін өсіруге қатысты, сондай-ақ оларды сатып алуға ыңғайлы етуге және клиенттердің талаптары мен күтілімдерін білуге байланысты. Гүлдестер, гүл шоқтары, корсаждар, бутоньерлер, тұрақты композициялар және басқа да күрделі композициялар сияқты әртүрлі гүлдік дизайнды жасау қабілеті де маңызды. Білім беру, формалды да, бейресми де, флористика индустриясының маңызды бөлігі болып табылады. Тәжірибелі гүл дизайнерлері мен суретшілер өздерінің шеберлігін гүл дизайнымен қызығушылық танытқан студенттерге хобби немесе мансап ретінде үйретеді. Курстар көбінесе колледждерде, орта білімнен кейінгі кәсіптік училищаларда және кәсіби гүлшілер қауымдастықтары арқылы ұйымдастырылады. Нидерландыда алғашқы бау-бақша колледжі 1896 жылы Наальдвик қаласында, ал екіншісі 1897 жылы Аальсмерде құрылды. 1926 жылы Нидерландыда флористика саласындағы алғашқы ұлттық кәсіби біліктілік емтихандары өтті. Аальсмердегі бау-бақша колледжі 1972 жылы 75 жылдығын, ал 1997 жылы 100 жылдығын тойлады. 1926 жылдан бастап Аальсмердегі бау-бақша колледжі Rijks Middelbare Tuinbouw School (RTMS) деп аталды. Алғашқы кәсіби флористика білімі 1968 жылы РМТС-де басталды. Аальсмердегі бау-бақша колледжінің алғашқы флористика профессоры Тео Боерма болды. 1972 жылы Тео Боерма флористика дипломына арналған кәсіби кешкі курстарды бастады: vakdiploma Bloemist Winkelier. 1980 жылы Тео Боерма және оның әйелі Хосе Боерма алғашқы жеке меншік флористика мектебін құрды; Boerma Instituut International Floral Design School Аальсмерде. Флористика дипломы 1996 жылға дейін Нидерланд үкіметімен мойындалды. Еуропа шекаралары ашылғаннан кейін диплом қажет болмай қалды, бірақ голланд және халықаралық студенттер үшін кәсіби оқыту әлі де Boerma институтында ұйымдастырылуда. Гүл шаруашылығы корпоративтік және әлеуметтік іс-шаралар әлемінде маңызды нарыққа ие, өйткені гүлдер арнайы іс-шаралар мен кездесулердің безендірілуінде маңызды рөл атқарады. Орталық безендірулер, кіреберістер, қабылдау үстелдері, қызға арналған гүл шоқтары, үйлену тойындағы шапалар, сахналық көріністер – гүлдердің бизнес және әлеуметтік іс-шараларда қолданылуының бірнеше мысалдары ғана. Гүлдер дәстүрлі түрде шіркеулерде де қолданылады және оларды ұйымдастыруды көбінесе тәжірибелі шіркеу еріктілері жасайды.

Стильдер

Көптеген елдердің гүл шошудың өзіндік стилі бар. Бұл қол жетімді гүл түрлеріне және сол елдің мәдениетіне байланысты.

Икебана

Бүгінде жапондық гүл сатушылар да дайын икебаналарды немесе сіз күтетін кезде жасалған икебаналарды сатады. Икебана – Жапонияда пайда болған гүл өнерінің стилі. Сызықтарының және формасының қарапайымдылығымен танымал икебана, көбінесе жеке құаныш үшін қолданылатын дизайн стилі. Онда үш элементтен тұратын үйлесім бар: аспан, адам және жер.

Ағылшын бақшасы

Ағылшын бақша стилі – дәстүрлі ағылшын гүл композициясының бір түрі. Сабақтар радиалды орналасады және маусымдық гүлдер мен жапырақтардың көп қолданылуымен ерекшеленеді. Мұндай композициялар көбінесе төменгі, көлемді үйінділер түрінде немесе барлық жағынан (360°) көрінетін биік вазаларда жасалады, олардың құрамына раушан, гардения, камелия, дельфиниум және пион сияқты бақша гүлдері кіреді. Гүлдер көбінесе гүлдер мен жапырақтар арасында минималды аралықпен орналастырылады, ал жапырақтар гүлдерді безендіру үшін қолданылады, себебі олар басты назар аударатын элементтер болып табылады.

Қазіргі/Еуропалық стиль

Қазіргі/Еуропалық стильдегі гүл өнері заманауи, сызықтық дизайндарды қамтиды, олар жеке гүл материалдарының және дизайнның өзінің ерекше формаларын көрсетеді. Мұндай композицияларда көбінесе бос кеңістік кездеседі және материалдар асимметриялық түрде орналастырылады. Бұл стиль ағылшын бағы сияқты дәстүрлі радиалды композицияларға тікелей қарсы келеді. Заманауи дизайнды әр гүлдің арасындағы кеңістіктің өзгеше қолданылуымен, көбінесе эффектілі түрімен, сондай-ақ түстер мен әртүрлі текстуралардың тәжірибелік қолданылуымен тануға болады. Қазіргі/Еуропалық стильдегі дизайнға көбінесе ерекше, экзотикалық немесе тропикалық гүлдер, мысалы, жұмақ құсы, орхидеялар, антуриум және Кариб теңізінің протеясы, сондай-ақ басқа экзотикалық аймақтардан алынған гүлдер кіреді, бірақ гүлдердің арасында раушан, гербера және лилия сияқты кең таралған түрлер де қолданылуы мүмкін.

Қазіргі заманғы/голланд стилі

Қазіргі заманғы / Голландия стиліндегі дизайн заманауи және түзу сызықты дизайндарды да қамтиды. Голландиялық дизайндарда түрлі жасыл түстер табиғи түрде көп қолданылады. "Голланд бағы" стиліндегі композиция – 1980 жылдардың басында пайда болған – голланд стиліндегі композицияның өте жақсы мысалы. Мұндай дизайнды жасау үшін тастар, қабықтар және мүктер пайдаланылады.

Австралиялық стиль

Австралия гүлдер стилі – табиғаттың табиғи сұлулығы мен көркемдік өрнектің үйлесімді біріндісі. Бұл стиль елдің әртүрлі ландшафттары мен туған флорасынан шабыт алып, Австралияның мән-жайын бейнелейді. Банксия, эвкалипт және варата сияқты туған гүлдерге баса назар беріледі, Австралия гүл шоқтары ерекше рустикалық сүйкімділікке ие. Стиль көбінесе текстуралардың, түстердің және пішіндердің үйлесімін көрсетеді, бұл Австралияның ортасындағы динамикалық контрасттарды шағылыстырады. Тыныш жағалауларды еске түсіретін жағажай стиліндегі композиция болсын немесе шөлдің жарқын түстерін бейнелейтін батыл туынды болсын, Австралия гүлдер стилі – елдің табиғи байлығының бірегей және тартымды бейнесі.

Белгілі бір гүлдердің маңызы

Әдетте, гүл сатушы гүлдерді маусым мен мерекеге қарай ұйымдастырады. Гүлдердің әртүрлі мәдениеттерде әртүрлі мағыналары бар. Гүлдер қолданылатын мерекелер мен оқиғалар да әртүрлі. Мак гүлі Ұлыбритания мен Ұлттар Достастығы елдерінде ғана қаза тапқан сарбаздарды еске алу үшін пайдаланылады. Адамдар көбінесе өз этникалық тобымен немесе елімен байланысты гүлдерді жақсы көреді, ал гүлдің түсінің мәдени маңызы олардың таңдауы мен қолданысына күшті әсер етеді. Түстер әртүрлі топтарға әртүрлі мағына береді, мысалы, түрлі түстер сәттілік, өлім немесе махаббатпен байланысты болуы мүмкін. Мысалы, қызыл раушан кейбір мәдениеттерде махаббатты білдірсе, басқаларында оны ұятсыз немесе түсініксіз деп санауі мүмкін. Ақ түске қатысты көзқарастардың мүлдем әртүрлі болуы қарым-қатынас бұзылуына, кейде тіпті ренжітуге әкелуі мүмкін. Мысалы, көптеген азиялық мәдениеттерде ақ түс өлімді білдіреді, ал еуропалық мұраға ие елдерде ақ түс тазалық пен күнәсіздіктің символы болып табылады. Виктория дәуірінде гүлдердің толыққанды, жан-жақты тілі дамыды, ол кейде бүгінгі гүл өнеркәсібінде де қолданылады.

Жеке қарым-қатынастағы рөлі

Әртүрлі гүлдердің терең және күрделі мағынасы мен гүлдік материалдарды қолданудың сан алуан мүмкіндіктеріне байланысты, гүл шоқтары жеке қарым-қатынастарда маңызды рөл атқаратыны заңды. Олар махаббатты білдіру, ерекше жағдайларды тойлау, көңіл айту және тағы да басқа мақсаттар үшін жіберіледі. 2020-2021 жылдардағы COVID-19 пандемиясы кезінде гүл өсіру жақындарымен арақашықтықты сақтап байланыс құрудың маңызды тәсіліне айналды. "Нью-Йорк Таймс" газеті атап өткендей, "жеке айта алмағандықтан, барлығымыз гүл арқылы айтамыз". Бұл американдық гүл өнеркәсібінің табысын арттырды; Американдық гүлшілер қоғамы жүргізген сауалнамаға қатысушылардың 80% -дан астамы 2020 жылғы мерекелік сатулары 2019 жылмен салыстырғанда өскенін мәлімдеді.

Гүл дүкендері

Нидерландыда бағбандар 1850 жылдан бастап гүл шоқтарын сата бастады. 1851 жылы Butz Flowers Пенсильвания штатының Нью-Касл қаласында есігін ашты және бүгінгі күнге дейін АҚШ-тағы ең көне гүл дүкендерінің бірі болып табылады. Одан көп ұзамай, шамамен 1900 жылы Нидерландыда алғашқы гүл дүкендері ашыла бастады. Сол кезде гүл дүкендерінде гүлдерді сатуға арналған шағын жылыжайлар да болды. Әдетте, гүл дүкенінде көптеген гүлдер болады, кейде олар көшеде тізіліп қойылады немесе гүлдерді көрсету үшін үлкен шыны терезесі болады. Гүлдердің тазалығын сақтау үшін олар тоңазытқышта сақталады және әдетте шыны немесе пластик вазаларға немесе басқа ыдыстарға қойылып, суға қойылады. Көптеген дүкендерде дүкеннің алдыңғы бөлігінде үлкен шыны есіктері бар тоңазытқыш/салқындатқыш шкаф/салқындатқыш орналасқан, бұл клиенттерге ішіндегіні оңай көруге мүмкіндік береді. Кейбір дүкендерде клиенттерге көрінбейтін қосымша салқындатқыш та бар, онда олар қосымша қорларды және клиенттердің тапсырыстарын сақтайды. Көптеген дүкендерде дизайнерлерге жеке тапсырыстарды дайындау үшін жеке жұмыс бөлмесі болады. Гүл дүкендерінде сатылатын гүлдер әдетте маусымда көптеп өсетін сорттарды білдіреді, сонымен қатар әлемнің түкпір-түкпірінен жеткізілген гүлдер де бар. Орташа ендіктердегі негізгі сорттарға раушан, лалагүл, ирис, орхидея және лилия жатады. Гүл өсіруде сән де рол атқарады, бүгін әркімге қажет деп саналатын гүл тез өзгеріп отыруы мүмкін. Кейбір дүкендерде гүлдермен қатар сыйлық себеттер, жемістер мен шоколад та сатылады, ал кейбіреулері осы заттарды тек тапсырыс болған жағдайда ғана сатып алады. Гүл бизнесі маусымдық сипатқа ие және келесі мерекелер мен шараларға байланысты: Рождество, Әйелдер күні, Әкімшілік қызметкерлер күні, Аналар күні, Барлық жан сақтау күні, Рождествоға дейінгі кезең, Пасха, тойлар және қоштасу рәсімдері. Бұл шаралар бизнестің басым бөлігін құрайды, ал үй өсімдіктері мен интерьердегі безендіру заттарының сатылымы кішкентай, бірақ тұрақты табыс көзі болып табылады. Жеке қуаныш үшін, сондай-ақ туған күн, мерейтой, алғыс айту және жақсы тілектер білдіру үшін таңдалған гүлдер де гүл дүкенінің маңызды бөлігін құрайды.

Супермаркет гүлдері

Төгілген гүлдер супермаркеттерде және жанармай құю станцияларында кеңінен сатылады. Бұл сату орындарында әдетте таңдау шектеулі болады, көбінесе аралас букеттер мен ондаған раушан гүлдері түрінде ұсынылады. Мұндай сату орындарынан сатып алынған гүлдер, әдетте, гүл дүкенінен сатып алынған гүлдерге қарағанда арзан болады. Кәсіби гүл өсірушілер кеңірек таңдау, жоғары сапалы гүлдер немесе шеберлікпен жасалған букеттер ұсына алады.

Технология

Америка Құрама Штаттарында 1992 жылы 27 000-нан астам гүл сатушы болса, 2007 жылы олардың саны 20 000-ға дейін азайды. Бұл төмендеуге Дүниежүзілік желі баламалы мүмкіндіктерді қолжетімді ету арқылы себеп болды. Гүлдік желілік қызметтер (floral wire services) жергілікті гүл сатушылар орындайтын тапсырыстарды жинап, делдалдық қызмет атқарады. Олар өз веб-сайттары арқылы алынған тапсырыстардың құнының белгілі бір пайызын және тапсырысты жергілікті гүлшілерге жіберу үшін қосымша төлем алады. Гүлді тікелей тұтынушыға жеткізетін компаниялар өте аз. ProFlowers, Interflora, Teleflora, FTD көбінесе тапсырыс жинаушылар ретінде жұмыс істейді және тапсырысты жеткізу үшін жергілікті гүлшілермен ынтымақтасады. Гүлдік көбік – гүл сатушылар гүл сабақтарын бекіту үшін, сақтау және жеткізу кезінде қолданатын көбік. Ол әдетте фенол-формальдегидтен жасалған пластиктен тұрады. Жуғыш заттармен (detergents) қосымша өңделгендіктен, ол суды сіңіріп алып, гүлдердің жаңару мерзімін ұзартады. Гүлдік көбік биоразделене қоймайды, қайта өңдеуге келмейді және адамдар мен жануарлар үшін зиянды.