Кіріспе

Ұлыбританияның жыл сайынғы бау-бақша көрмесінің жетекшісі (Royal Horticultural Society).

RHS Челси гүл көрмесі, ресми атауы Great Spring Show, Корольдік бау-бақша қоғамы (RHS) тарапынан Лондонның Челси қаласындағы Корольдік ауруханасының аумағында мамыр айында бес күн бойы өткізіледі. 1912 жылдан бері Челсиде ұйымдастырылып келеді.

Челси гүл көрмесінің ерекшелігі – жетекші дизайнерлер жасаған авангардтық көркемдік бақтар, ал олардың орталық бөлігі Флорал Маркиз болып табылады. Көрмеде сонымен қатар қолөнершілер бақтары мен қалалық бақтар сияқты кішкентай бақтар да ұсынылады.

Ұлы көктемдік шоу

Бірінші Корольдік бау-бақша қоғамының Ұлы көктемдік көрмесі 1862 жылы Кенсингтондағы RHS бағында өткізілді. Осы күнге дейін RHS 1833 жылдан бастап Чисуиктегі бағында гүл көрмелерін ұйымдастырды, ал оған дейін мерекелер өткізілген.

Корольдік аурухана, Челси 20 ғасырдың басында

РХС алғаш рет 1905 жылы Челси ауруханасымен байланыс жасады. Үш жыл бұрын ол Кенсингтондағы Голланд Хаусының жерін жалға алып, бастапқыда «Тәждік Розалар көрмесі» деп жариялаған, бірақ маусым айында ашылғанда көбінесе розаларсыз жалпы көрмеге айналды. 1903 және 1904 жылдары Голланд Хаусында тағы екі екі күндік жазғы көрме өтті, бірақ содан кейін, көрмешілер мен баспасөздің көбісінің қанағаттануымен, үш күндік жазғы көрме аурухана аумағында, Голланд Хаусынан гөрі кеңірек, бес шатырға сыятын жерде өтті. Жазғы көрмелер сол жылдары Голланд Хаусына қайта оралды, тек 1911 жылы ол да, Челси де қол жетімді болмағандықтан, көрме Олимпия көрме залында өтті. 1912 жылғы Корольдік халықаралық бағбандар көрмесі Челси ауруханасының аумағын көрме орны ретінде пайдаланды, ал 1913 жылы Ұлы көктемдік көрме сол жерге көшірілді. Алғашқы Челси гүл көрмесі 20 мамырда ашылды. Жазғы көрме Голланд Хаусына қайта оралды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа қарамастан, көрме 1914–1916 жылдары өткізілді, бірақ 1917 және 1918 жылдары тоқтатылды. 1920 жылдары Челси гүл көрмесі бұрынғы түріне оралды, әйгілі Челси шай кештері құрылды және Корольдік сапарлар қайта басталды. 1926 жылы жалпы ереуілге байланысты көрме бір аптаға кешіктірілді. 1937 жылы король Георг VI және королева Елизавета олардың тәж кию жылын тойлады және осы оқиғаға арналған Империя көрмесі ұйымдастырылды. Онда Австралиядан әкелінген акация, Канададан әкелінген қарағай, Шығыс Африкадан әкелінген гладиолустар және тіпті Палестинадан әкелінген тікенді кактус та болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көрме тоқтатылды, өйткені соғыс кеңсесі әуе шабуылына қарсы қорғаныс үшін жерді қажет етті. 1947 жылы көрме қайта бастала ма деген күмән туды. Көрмеге қатысушылардың көпшілігі оны кейінге жылдыруды қалады, өйткені өсімдіктердің қоры аз, қызметкерлер жеткіліксіз және жылыжайларға отын алу үшін арнайы рұқсаттар қажет болды, бірақ РХС президенті Лорд Аберконвей және РХС кеңесі көрмені мүмкіндігінше тезірек қайта бастау қажет деп ойлады. 1947 жылы көрме сәтті өтті.

Корольдік аурухана, Челси 20-шы ғасырдың аяғында

Королева 1953 жылы, оның тәж кию жылы, қатысты, және бұл күнге дейін оның әкесі Георг VI-мен бірге ол тұрақты келуші болған. Шоу 20-ғасырдың екінші жартысында танымалдылығын арттырды және көп адам жиналу мәселесі туды. Соғыстар арасындағы жылдары шатырлардағы тығындық жиі кездесетін мәселе болды, бірақ әрқашан шатырлардың санын арттыру арқылы шешілді; фотосуреттерде ашық ауданда, әсіресе тас бақтар маңында көп адамның жиналғаны көрінеді. 1970-жылдарда шоуға келушілер саны бір жылда 6000 адамға өсті (1978). 1979 жылы таңертеңгілікте тығындық соншалықты күшті болды, тіпті турникеттер уақытша жабылды. Келесі жылы шоуны сағат 8-де ашуға және кешке сағат 8.30-да жабуға, ал сағат 16:00-дан кейін билет бағасын төмендетуге шешім қабылданды, соның арқасында адамдарды таңертеңгілік уақыттан аулақ ұстауға тырысты; сондай-ақ, шатырда бір бағытты жүйе құрылды (бұл шешім 20 жыл бұрын тиімсіз деп есептелген еді). Шоудың жаңа ұйымдастырылуы 1980 жылы сәтті болды, және Кеңестің көпшілігі сатылатын билеттер санына лимит қоюды қолдады. Дегенмен, келушілер саны артуын тоқтатпады, ал 1987 жылы турникеттер қайтадан жабылды. 1988 жылы тығындық мәселелеріне байланысты шоуға келушілер санына шектеу қойылды. Күнделікті келушілер саны 40 000-ға дейін төмендетілді – бұл өткен жылмен салыстырғанда 90 000-ға кем, ал мүшелер алғаш рет билеттер үшін ақы төледі. Нәтижесінде келушілер саны бірден төмендеді; сәуір айына қарай билеттерді брондау соншалықты баяу болды, Челсиге келуге шақыру үшін ұлттық жарнамалар жарияланды, ал билеттер қақпаларда сатылмайды деген алғашқы хабарлама күшін жойды. Келушілер санының өсуіне жауап ретінде Кеңес шоуды үлкен алаңға көшіру мүмкіндігін қарастыра бастады. Battersea Park, Osterley Park және Wisley ұсынылды; бір ұсыныс бойынша Челсиде тек өсімдіктерді сатумен шектеліп, қалғандары басқа жерге көшірілуі керек еді; сондай-ақ, Land Use Consultants фирмасымен іске асырылу мүмкіндігін зерттеу үшін келісім шарт жасалды. Алайда, осы нұсқаларды қарастырғаннан кейін шоуды Челсиде қалдыруға шешім қабылданды. Осыған қарамастан, шоу бағдарламасы басқа жерлерге кеңейтілді, 1993 жылы Хэмптон-Корт сарайының гүл шоуы қабылданып алынды; мүшелер мен көрмеге қатысушылар үшін мүмкіндіктердің артуы 1980-жылдардағы шоудың болашағына байланысты туған күшті сын мен қақтығыстардың қайтадан орын алмауына себеп болды.

Қазіргі күн

Челси гүл шоуына жыл сайын 157 000 адам қатысады (бұл сан алаңның сыйымдылығымен шектеледі), және барлық билеттерді алдын ала сатып алу қажет. 2005 жылдан бастап шоу төрт күннен бес күнге дейін ұзартылды, ал алғашқы екі күн тек RHS мүшелеріне ғана ашық болды. Шоуды BBC телеарнасы кеңінен көрсетіп жариялайды. RHS атынан ONE TWO FOUR компаниясы шоудың ресми DVD-ін шығарады. Британ король отбасының бірнеше өкілі RHS-тың корольдік демеушілігінің аясында шоудың алдын ала көрсетіліміне қатысады. 1970 және 2000 жылдар аралығында шоу бақшаларына бөлінген жер көлемі тұрақты түрде артты, және шоу трендтерді бақылау үшін маңызды орынға айналды. Жаңа өсімдіктер көбінесе осы шоуда таныстырылады, ал ескі сорттар бау-бақша саласының назарында қайта жанданады. 2011 жылғы RHS Челси гүл шоуының ең жарқын сәттерінің бірі – Диармуид Гэвиннің аспандағы мейрамхана идеясына негізделген «Ирландия аспан бағы». Басқа да көзге түсетін бақтардың қатарында Лидс қалалық кеңесінің жасаған HESCO бағы бар, олар Корольдік аурухана аумағында әсерлі және көркем жұмыс істейтін су доңғалағын қайта жаңартуға еңбек етті. 2011 жылғы шоуда сондай-ақ табиғи материалдарды қолданатын дизайнерлер үшін жаңа «Шеберлік бағы» санаты енгізілді. 2023 жылы шоуды екінші жыл қатарынан Сомерсеттегі The Newt демеушілік етті. Шоуда Уэльс ханшайымы Кэтрин RHS мектеп бағбандық жобасы аясында шақырылған он мектептің оқушыларымен бірге жаңадан ашылған бақта алғашқы балалар пикникін ұйымдастырды.

Марапаттар

Әр сыйлық санатында төрт деңгейде марапаттамалар табыс етіледі – алтын, күміс жалатылған, күміс және қола. Қола деңгейдегі экспонаттарға шындығында медаль берілмейді.