Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Селтілік дәнді мөлшері бар шөгінді тау жынысы.
Sedimentary rock which has a grain size in the silt range
Селтілік тас, сондай-ақ алеуролит деп те аталады, негізінен селтіден тұратын кластикалық шөгінді тау жынысы. Бұл аз мөлшерде саз минералдары бар сазтас түрі, оны шистадан қабатқа бөлінбеуімен ажыратуға болады. Өткізгіштігі мен кеуектілігі салыстырмалы түрде төмен болғанымен, селтілік тас кейде тығыз газ кен орны болып табылады – табиғи газды экономикалық тұрғыдан өндіру үшін гидравликалық жарылыс қажет болатын дәстүрлі емес кен орны. Ежелгі Египетте мүсіндер мен косметикалық палитралар жасау үшін селтілік тас бағаланған. Вади-Хаммаматтан алынған селтілік тас, қақпақтанбайтын, қатты және ұсақ түйірлі болғандықтан, осы мақсаттар үшін өте қолайлы болды.
Siltstone, also known as aleurolite, is a clastic sedimentary rock that is composed mostly of silt. It is a form of mudrock with a low clay mineral content, which can be distinguished from shale by its lack of fissility. Although its permeability and porosity is relatively low, siltstone is sometimes a tight gas reservoir rock, an unconventional reservoir for natural gas that requires hydraulic fracturing for economic gas production. Siltstone was prized in ancient Egypt for manufacturing statuary and cosmetic palettes. The siltstone quarried at Wadi Hammamat was a hard, fine grained siltstone that resisted flaking and was almost ideal for such uses.
Сипаттама
Саз тастың анықтамасы бойынша толық келісім жоқ. Бір анықтама бойынша, саз тас – кемінде 50% саз және саздан тұратын, классикалық шөгінді тау жынысы, оның саз және саз фракциясының кемінде 2/3 бөлігі саз мөлшеріндегі бөлшектерден құралған. Саздың диаметрі 2–62 мкм немесе Крумбейн фи (φ) шкаласы бойынша 4–8 түйіршікке тең. Басқа анықтама бойынша, саз тас – 50% немесе одан да көп саз мөлшеріндегі бөлшектерді қамтитын кез келген шөгінді тау жынысы. Саз тастарды егістікте балшықтан шағын үлгіні шайнап қарау арқылы ажыратуға болады; балшық тегіс, ал саз тас кедір-бөдір сезіледі. Саз тастар кішірек кеуектілігімен және маңызды саз фракциясын қамтуға бейімділігімен құмтастардан ерекшеленеді. Көбінесе шифермен шатастырылса да, саз таста шиферге тән көлденең сызықтар бойындағы қабаттану және жарылу болмайды. Саз тастарда конкрциялар болуы мүмкін. Егер саз тас шала балшықты болмаса, қабаттану анық болмайды және ол төсекке байланыссыз көлбеу бұрыштарда ыдырайды.
There is not complete agreement on the definition of siltstone. One definition is that siltstone is mudrock (clastic sedimentary rock containing at least 50% clay and silt) in which at least 2/3 of the clay and silt fraction is composed of silt sized particles. Silt is defined as grains 2–62 μm in diameter, or 4 to 8 on the Krumbein phi (φ) scale. An alternate definition is that siltstone is any sedimentary rock containing 50% or more of silt sized particles. Siltstones can be distinguished from claystone in the field by chewing a small sample; claystone feels smooth while siltstone feels gritty. Siltstones differ significantly from sandstones due to their smaller pores and a higher propensity for containing a significant clay fraction. Although often mistaken for a shale, siltstone lacks the laminations and fissility along horizontal lines which are typical of shale. Siltstones may contain concretions. Unless the siltstone is fairly shaly, stratification is likely to be obscure and it tends to weather at oblique angles unrelated to bedding.
Шығу тегі
Сілті тас – құрамындағы көп бөлігі кварцтан тұратын ерекше тас. Кварц шөгіндісінің пайда болуы көптеген зерттеулер мен пікірталастардың нысаны болды. Кварц шөгіндісінің бір бөлігі ұсақ түйірлі қабатты метаморфтық тастардан, ал теңіз шөгіндісінің көп бөлігі биогендік болып келеді. Алайда, көптеген кварц шөгінділері кварц түйіршіктері кварц шөгіндісінен әлдеқайда ірі болатын гранитті тастардан пайда болады. Бұл түйіршіктерді сілті мөлшеріне дейін ұнтақтау үшін күшті процестер қажет. Ұсынылған механизмдердің ішінде мұздықтардың ұнтақтауы, суық, тектоникалық жағдайдағы белсенді таулы аймақтардағы тозу, сондай-ақ ыстық шөлдік ортадағы тұздың тозуы бар. Сілті тастар салыстырмалы түрде тыныш шөгінді ортада қалыптасады, онда ұсақ бөлшектер тасымалдаушы ортадан (ауа немесе су) шөгіп, бетінде жиналады. Олар турбидиттік тізбектерде, дельталарда, мұздық шөгінділерінде және миогеосинклинальды жағдайларда кездеседі.
Siltstone is an unusual rock, in which most of the silt grains are made of quartz. The origin of quartz silt has been a topic of much research and debate. Some quartz silt likely has its origin in fine grained foliated metamorphic rock, while much marine silt is likely biogenic, but most quartz sediments come from granitic rocks in which quartz grains are much larger than quartz silt. Highly energetic processes are required to break these grains down to silt size. Among proposed mechanism are glacial grinding; weathering in cold, tectonically active mountain ranges; and formation in hot desert environments by salt weathering. Siltstones form in relatively quiet depositional environments where fine particles can settle out of the transporting medium (air or water) and accumulate on the surface. They are found in turbidite sequences, in deltas, in glacial deposits, and in miogeosynclinal settings.