Солтүстік Каролина Университетінің Морехед Планетариі және Ғылым Орталығы
Morehead Planetarium and Science Center
Солтүстік Каролина Университетінің Morehead планетарийі – астронавттарды даярлаған, әлемдегі ірі оррерийлердің бірі. Тарихы, жұлдызды навигация және ғылым орталығы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Морехед планетариум және ғылым орталығы Солтүстік Каролина университетінің Чапел-Хилл кампусында орналасқан. Университеттің бір бөлімі ретінде Морехед қаржыландырудың үштен бір бөлігін мемлекеттік қаражаттан, үштен бір бөлігін билет сатудан және сыйлықтардан, ал қалған үштен бір бөлігін сыйлықтар мен гранттардан алады. 1949 жылы алғаш рет ашылған планетариумның күмбездік театры "Гемини", "Аполлон", "Меркурий", "Скайлаб" және "Аполлон-Союз" миссияларының ғарышкерлерін аспан навигациясына дайындау үшін пайдаланылды. Айға қадам басқан он екі ғарышкердің он біреуі Морехед планетариумда оқыған. 1990 жылдардың соңына дейін онда әлемдегі ең үлкен жұмыс істейтін Коперник орреясы болды. Бұл нысанды университет түлегі Джон Мотли Морехед III 3 миллион доллардан астам қаржы инвестициялап, сыйға берді.
Morehead Planetarium and Science Center is located on the campus of the University of North Carolina at Chapel Hill. As a unit of the university, Morehead receives about one third of its funding through state sources, one third through ticket and gift sales, and one third through gifts and grants. First opened in 1949, the dome theater in planetarium was used to train astronauts from the Gemini, Apollo, Mercury, Skylab, and Apollo Soyuz missions in celestial navigation. Eleven of the twelve astronauts who walked on the Moon trained at Morehead Planetarium. Until the late 1990s, it contained one of the largest working Copernican orreries in the world. The facility was donated to the university by alumnus John Motley Morehead III who invested more than $3 million in the facility.
Тарих
Морехед планетарийы он жеті айлық құрылыстан кейін 1949 жылдың 10 мамырында ашылды. Оңтүстіктегі алғашқы планетарий және АҚШ-та салынған сегізінші планетарий осы. Әлемдегі университет кампусында салынған тұңғыш планетарий осы. Джефферсон мемориалын жоспарлаған Эггерс және Хиггинс архитектуралық бюросының жобасы бойынша салынған, құрылысының құны 3 миллион долларға бағаланды (1949 жылғы шамамен 3,0 доллар, қазіргі шақта миллион долларға жуық). Сол кезде бұл Солтүстік Каролина штатындағы ең қымбат ғимарат еді. Морехед планетарийы 1949 жылдың 10 мамырында өткен салтанатты шарада ресми түрде ашылды. Планетарий проекторларын шығаратын неміс фирмасы «Zeiss» Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде өндіріс орындарының көп бөлігін жоғалтқандықтан, сол кезде проекторлардың саны өте шектеулі болды. Морехед бұрын американ елшісі қызметін атқарған Швецияға барып, Солтүстік Каролинаның жаңа планетарийының негізгі құралы ретінде пайдалану үшін «Zeiss Model II» моделін сатып алуға мәжбүр болды. Планетарийдегі алғашқы көрсетім «Жарық болсын» аталды.
Morehead Planetarium opened on May 10, 1949 after seventeen months of construction. The first planetarium in the South, it was the eight to be built in the United States. The planetarium was the first built on a university campus worldwide. Designed by Eggers & Higgins, the same architects who planned the Jefferson Memorial, the $3 million cost of its construction (approximately $3.0 in 1949 is equivalent to about <calculated amount> in recent years million in today's dollars) made it the most expensive building in North Carolina at the time. Morehead Planetarium was officially dedicated during a ceremony held on May 10, 1949. Since Zeiss, the German firm that produced planetarium projectors, had lost most of its factories during World War II, there were very few projectors available at the time. Morehead had to travel to Sweden, where he had previously served as American ambassador, to purchase a Zeiss Model II to serve as the heart of North Carolina's new planetarium. Let There Be Light was the planetarium's first show.
NASA-ның
1959 жылдан 1975 жылға дейін «Меркурий», «Близнецы», «Аполлон», «Скайлаб» және «Аполлон-Союз» сынақ жобаларының барлық астронавттары планетарийде аспан навигациясы бойынша сағаттап жаттығулармен айналысты. Морехед техниктері жаттығуларда қолданылатын ұшу модульдері мен құралдардың қарапайым көшірмелерін жасады, көбінесе фанерадан немесе картоннан. «Gemini» капсуласының маңызды бөліктерін имитациялайтын макет фанерадан жасалып, шаштараз креслосына орнатылды, бұл креслоның бұрылысын және жарылысын өзгертуге мүмкіндік берді. Осы заттардың бірнешесі планетарийде көрмеге қойылған. Мүмкін, осы жаттығулар кейде астронавттардың өмірін сақтап қалған шығар. «Аполлон-12» экипажы ұшу кезінде «Сатурн-V» зымыранына екі рет шартқы соққаннан кейін, ғарыш кемесінің жүйелерінен қуат ажыратылып, олар қолмен алынған мәліметтерге сүйене отырып, навигациялық жүйелерді қайта конфигурациялауға мәжбүр болды, сол кезде осы жаттығулар көмектесті. Гордон Купер навигациялық жүйедегі қуат үзілісінен кейін «Меркурий» жобасының ең дәл қонуын жасау үшін өз білімін пайдаланды. Астронавттар ұзақ сағаттар бойы жаттығу кезінде сусындар, печеньелер және басқа да жеңіл тағамдар жеп, планетарий қызметкерлерін жаттығу сессияларын «печенье уақыты» деп атауға итермеледі. Кейде осы сессиялар туралы ақпараттар тарап, танымал киім дизайнері және Чапел-Хиллдің тумасы Александр Джулиан орта мектеп оқушысы кезінде планетарийге сапар жасағанда «Меркурий» астронавттарымен кездескенін еске алады.
From 1959 through 1975 every astronaut in the Mercury, Gemini, Apollo, Skylab, and Apollo–Soyuz Test Project programs spent hours in celestial navigation training at the planetarium. Morehead technicians developed simplified replicas of flight modules and tools for use in the training, often from plywood or cardboard. A mockup simulating key parts of the Gemini capsule was constructed from plywood and mounted on a barber chair to enable changes in pitch and yaw. Several of these items are on display at the planetarium. That training may have helped save astronauts' lives on occasion. Astronauts aboard Apollo 12 called upon that training after their Saturn V rocket was hit by lightning twice during ascent, knocking spacecraft systems offline and requiring them to configure navigation systems based on fixes taken manually. Gordon Cooper used his training to make the most accurate landing of Project Mercury after a power failure affected navigational systems. Astronauts enjoyed soft drinks, cookies and other snacks during their intense hours long training session, leading planetarium employees to create the code name "cookie time" to refer to the training sessions. Occasionally, word of the sessions leaked out and noted clothing designer and Chapel Hill native Alexander Julian recalls meeting Mercury Astronauts during a visit to the planetarium while in junior high.
Фуллдом планетарийы
Морехед планетариумында шамамен 240 адам отыра алады, күмбезінің диаметрі 68 фут (21 метр), ал биіктігі 44 фут (13 метр). Қазіргі уақытта оның екі түрлі проекциялық жүйесі бар. 2010 жылдың ақпан айында Морехед өзінің жаңа толықкүмбездік цифрлық бейне (FDV) проекция жүйесін ұсынды, бұл АҚШ-тың оңтүстік-шығысындағы ең ірі FDV орнатылымы. Жаңа жүйені қаржыландыруды GlaxoSmithKline компаниясы жүзеге асырды, ал планетариумның жұлдыз театры енді GlaxoSmithKline Fulldome театры деп аталады. Морехедтің тарихи жұлдыз проекторы, Carl Zeiss VI моделі, 1969 жылы орнатылған және 2011 жылдың сәуір айына дейін, негізінен экскурсиялық топтар үшін шектеулі түрде қолданылып келді. Бұл проектор күмбездің үстінде 8900-ге жуық түрлі жұлдызды көрсетеді. Аналогты планетарий көрсетілімдері – бұл Zeiss проекторының, слайд проекторларының және бейнепроекторларының бірлесіп жұмыс істеуінің нәтижесінде құрылатын мультимедиалық тәжірибе. Планетарий қызметкерлері проектордың кем дегенде бір бөлігін орталықта көрсетуге үміттенеді. Проектор 2011 жылдың тамызында алынып тасталды.
Morehead's planetarium seats about 240 people, with a dome that is 68 feet (21 m) in diameter and 44 feet (13 m) tall. It currently has two different projection systems. In February 2010, Morehead introduced its new fulldome digital video (FDV) projection system, the largest FDV installation in the southeastern United States. Funding for the new system was provided by GlaxoSmithKline, and the planetarium's star theater is now named the GlaxoSmithKline Fulldome Theater. Morehead's historic star projector, a Carl Zeiss Model VI, was installed in 1969 and remained in limited use as of April 2011, primarily for field trip groups. This projector displays about 8,900 different stars on the dome overhead. The analog planetarium shows are a combined effort of the Zeiss projector, slide projectors and video projectors working together to form a multimedia experience. Planetarium officials hope to display at least a portion of the projector somewhere in the center. The projector was removed in August 2011.
Көрмелер
2007 жылдың 23 ақпанында Морехед өзінің алғашқы интерактивті көрмесі "Zoom In: Science at the Extremes" ашылды. Онда ғылымның өлшем мен масштабтың шектеріндегі қазіргі зерттеулері, соның ішінде UNC ғалымдарының жүргізген жұмыстары ұсынылған. "Ежелгі Каролиндер" көрмесі 2007 жылдың 17 қарашасында ашылды. Бұл көрме қазір Солтүстік Каролина деп аталатын жерде тұрған алғашқы адамдардың өмірін зерттейді, Хардавей археологиялық қазбасынан табылған 10 мың жылдық артефактілердің мағынасын түсіндіреді. Бұл көрмені Alcoa Foundation ішінара қолдады, олар университетқа артефактілерді сыйға берген. 2009 жылдың 1 қаңтарынан кейін көрменің орнатылуы алынып тасталды, соның нәтижесінде "Ежелгі Каролиндер" Морехедтің алғашқы көшпелі көрмесіне айналды.
On February 23, 2007, Morehead opened its first interactive exhibit, Zoom In: Science at the Extremes. It features current science at the extremes of size and scale, including research done by UNC scientists. The Ancient Carolinians opened on November 17, 2007. This exhibit explores the lives of the first people to live on the land now known as North Carolina, interpreting the use of 10,000 year old artifacts from the Hardaway archaeological site. This exhibit is supported in part by the Alcoa Foundation, which donated the artifacts to the university. After January 1, 2009, the exhibit installation was removed so that The Ancient Carolinians could become Morehead's first traveling exhibit.
Ғылыми кезең
Морехед планетариум мен ғылым орталығы Ғылыми сахнасында білім берушілердің тікелей басқаруымен бағдарламалар ұсынады. «Ғылым тірі!» көрсетілімдері әртүрлі тақырыптар бойынша эксперименттер мен демонстрациялар арқылы ғылымның негіздерін көрсетеді, оларға көбінесе көрермендерден еріктілер тартылады.
Morehead Planetarium and Science Center offers live, educator led programs in its Science Stage. Science LIVE! shows present the foundations of science, on a variety of topics, through experiments and demonstrations that often involve volunteers from the audience.
Сыртқы бағдарламалар
UNC 2000 жылы құрған DESTINY Саяхаттамалық ғылым оқыту бағдарламасы 2006 жылы Морехедтің құрамына кірді. PLANETS портативті планетариум бағдарламасы, Морехедке сапар ұйымдастыру мүмкіндігі жоқ бастауыш мектептерге толық күмбезді планетариум тәжірибесін жеткізеді.
The DESTINY Traveling Science Learning Program, which was founded by UNC in 2000, became part of Morehead in 2006. The PLANETS Portable Planetarium Program brings the fulldome planetarium experience to elementary schools that are too far from Morehead to plan a field trip to the center.
Юпитер стипендиясы
Жыл сайын Юпитер комитеті (Морхедке арналған Юпитер балының қайырымдылық кешін жоспарлауға көмектесетін еріктілер тобы) Юпитер стипендиясын табыстайды. Бұл сыйлық Морхед бағдарламасы, іс-шарасы немесе жаңаруы бойынша ең үздік ұсыныс енгізген студент-қызметкерге беріледі. Стипендия ұсынылған жобаны іске асыруға қаржы бөледі.
Each year, the Jupiter Committee (a volunteer group that assists in planning the Jupiter Ball fundraising gala for Morehead) awards the Jupiter Fellowship. This award goes to the student employee(s) who submits the best proposal for a Morehead program, activity or innovation. The fellowship funds the implementation of the proposal.
Морехед обсерваториясы
Морехед обсерваториясы Морехед ғимаратының жоғарғы қабатының шығыс бөлігінде орналасқан. Онда UNC физика және астрономия факультеті қолданатын Перкин Элмер рефлекторлық телескопы орналасқан. Чапел Хилл қаласының жарығын сүзу үшін тар толқын ұзындығы фильтрлерін пайдалану арқылы әлсіз нысандарды бақылау мүмкіндігі әлі де сақталып тұр. Обсерватория жарқын жұлдыздардың спектроскопиясы және гамма-шағылысулардың оптикалық қарсылықтарын зерттеу бағдарламаларын қолдайды.
Morehead Observatory, located on the east end of the top floor of the Morehead building, houses a Perkin Elmer reflecting telescope operated by the UNC Physics and Astronomy Department. Faint object observing is still possible with narrow wavelength filters to block the city lights of Chapel Hill. The observatory supports research programs in bright star spectroscopy and optical counterparts of Gamma Ray Bursts.