Кіріспе

Сент-Круа өзені (; Малисеет Пассамакуодди: Скутик) – Солтүстік Американың солтүстік-шығысындағы 114 шақырымдық өзен. Өзен АҚШ-Канада шекарасының бір бөлігін құрайды, және Мэн (АҚШ) мен Нью-Брансуик (Канада) арасында өтеді. Ол Чипутникук көлдерінен басталып, Кале мен Сент-Стефан қалалары аралығында оңтүстік және оңтүстік-шығысқа қарай ағып, Фанди шығанағындағы Пасамакуодди шығанағына құяды.

География

Өзен Чипутникук көлдерінен (Солтүстік көл, Шығыс Гранд көл, Саз көл және Спедник көл) Канада-АҚШ шекарасы бойында пайда болады. АҚШ Геологиялық қызметінің топографиялық карталары Сент-Крокс өзенінің Шығыс Гранд көлінен 1,0 миль (2 км) ұзындығындағы арнадан басталып, кейін қысқа Саз көлі арқылы өтіп, Спедник көліне құятынын, одан 20 миль (32 км) қашықтықта Мэн штатындағы Вэнсборо қаласынан өзеннің бастауы болатынын көрсетеді. Шығыс Гранд көлінен бастап өзен мен көлдің бөлігін есепке алғанда, Сент-Крокс өзенінің жалпы ұзындығы 95 миль (153 км) құрайды.

Тарихи шекара мәселесі

Сент-Круа өзенінің шекаралық мәселесі 1783 жылы қол қойылған Париж шартынан туындады. Өзеннің географиясы Джей шарты (1794) шекараны зерттеу ережелерін енгізгенге дейін толыққанды картаға түспеген. Сент-Круаның бастауынан солтүстікке қарай Мэн және Нью-Брансуик арасындағы шекараны белгілеуге тағы төрт он жыл уақыт кетті. 1812 жылғы соғыстан кейін Сент-Круаның солтүстігіндегі Сент-Джон су алабындағы даулы аумақты реттеуге күш салынды және ол 1842 жылға дейін даулы күйде қалды. Осы кезеңде Мэн, Массачусетс және Нью-Брансуик даулы аумаққа ағаш кесуге рұқсаттар беруді жалғастырды. Рұқсат болсын, болмасын, ағаш кесушілер жер дауы барысында ең жақсы ағаштарды кесу үшін бәсекелестікке түсті. Рұқсатсыз ағаш кесу заңсыз болғанымен, Сент-Джон өзені осы іске көмектесті, себебі ол Нью-Брансуиктегі жергілікті диірмендердің, кеме жасаушылықтардың және ағаш жинау тоғандарының бизнесін дамытты, сондықтан шенеуніктер заңсыз қызметті тоқтатуға асықпады. Осы уақыт ішінде ағаш кесушілер ағаштарға өте мұқият қатысты және олар үшін бәсекелестік күшті болды. Ең жақсы ағаштарға бірінші жеткен адам оларды өздігінен иеленді. Динамит өзенге жаңадан кесілген ағаштарды ұстау үшін орнатылған ағаш тіректерін жарылту арқылы саботаж жасау құралы ретінде қолданылды. Сондай-ақ, кейде ағаш кесушілер ағаштарын дұрыс сұрыптамай, ағаш саудасын және тасымалдауды реттеуге жауапты жергілікті шенеуніктерді жаңылыстыруға тырысты. 2001 жылға дейін қайықпен жүрушілер өзеннің екі жағындағы кемпингтерді пайдалануға мүмкіндік алды. Бірақ қазір қайықпен жүрушілер кірген жағалауда қалуға және тиісті шекаралық агенттікке сапарлары туралы хабарлауға міндетті.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ Геологиялық зерттеулер қызметі Сент-Крой өзенінің су алабында екі өзен ағынын өлшейтін құрылғыны пайдаланады. Вансборо, Мэн, мұндағы су алабы 413 шаршы мильді (1070 км²) құрайды, Спейдник көлінің бөгетінен 400 фут (122 м) төмен орналасқан. Баринг плантациясы, Мэн, мұндағы су алабы 1374 шаршы миль (3559 км²) және ең жақын бөгеттен 5,6 миль (9 км) қашықтықта. Мұнда тіркелген ең жоғары ағын секундына, ал ең төменгі ағын секундына шамаланған. USGS сондай-ақ Меллтаун, Мэн штатында су химиясын бақылайтын станцияны ұстап тұрады, ондағы су алабы 1455 шаршы мильді (3768 км²) құрайды. 2001 жылғы су жылында судың pH көрсеткіші 6,6-дан 7,2-ге дейін ауытқып отырды.

Туынды атаулар

HMCS St. Croix (I81), бұрын USS McCook (DD 252) кемесі, 1940 жылы «Деструкторлар базаларға» келісімі аясында Канаданың кемесіне айналды. Кеме Канаданың тарихымен байланысын көрсету үшін және деструкторларға Канада өзендерінің аттарын қою дәстүрін сақтау мақсатында Сент-Круа өзенінің құрметіне аталды.

Плитаны жою

Нью-Брансуик электр станциясы Сент-Крой өзеніндегі 138 жылдық Миллтаун бөгетін Сент-Стивен, Нью-Брансуик (Канада) және Кале, Мэн (АҚШ) аралығында алып тастау ниетін білдірді. Қазіргі уақытта Нью-Брансуик электр станциясының мүдделі тараптары, үкімет шенеуніктері, Пескотомухаки тайпасы, жергілікті тұрғындар және халық бұл бөгетті жою туралы ұсынысты қарастырып жатыр. Миллтаун бөгетін жою Сент-Стивен мен Кале арасындағы Салмон шарлауығын қалпына келтіруге мүмкіндік береді. Пескотомухаки тайпасы да Миллтаун бөгетін алып тастауды және Салмон шарлауығын толыққанды қалпына келтіруді қолдайды. Миллтаун бөгеті 1881 жылы Нью-Брансуик электр станциясымен салынған және Канададағы ең көне әлі жұмыс істеп тұрған гидроэлектростанция болып табылады. Атлантикалық лосось, шад, ескек және алевифтер бұл бөгеттің алынуынан және ортаның жақсаруынан пайда көреді. Сент-Круа өзеніндегі оттегі деңгейі де Салмон шарлауығының қалпына келтірілуімен бірге жақсарады.