Солтүстік-Батыс территориялардың алып көлі – Үлкен Аю Көлі
Great Bear Lake
Канаданың Солтүстік-Батыс территориясындағы Үлкен Аю көлі – Канаданың ең ірі көлі, Солтүстік Америкада төртінші орында. Тарихы, географиясы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік-Батыс территорияларындағы үлкен мұздық көл, Канада
Эрин Хантердің романы
Large glacial lake in Northwest Territories, Canada
the novel by Erin Hunter
Ұлы аю көлі ( ) – Канаданың сорлы орман аймағындағы көл. Бұл Канадада толығымен орналасқан ең үлкен көл (Супериор және Гурон көлдері үлкен, бірақ олар Канада мен АҚШ шекарасында жатыр), Солтүстік Америкадағы төртінші және әлемдегі сегізінші үлкен көл. Көл Солтүстік-Батыс территорияларында, Арктикалық аймақта 65 және 67 градус солтүстік ендікте және 118 және 123 градус батыс бойлықта, теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Көл атауы чипевиан тіліндегі "сатудене" сөзінен шыққан, ол "гризли аюының су халықтары" деген мағынаны білдіреді. Сахту – денэ халқы, олар көлдің құрметіне аталған. Көл жағалауындағы Гризли-Бер-Маунтин немесе Сахоюе де чипевиан тілінен келген, "үлкен аю төбесі" дегенді білдіреді. Сахоюе (Гризли-Бер-Маунтин) көлдің оңтүстік жағындағы және Эдачо (Жұпар шөп төбелері) батыс жағындағы жартыаралдар Канаданың Саою ʔehdacho ұлттық тарихи ескерткішінің құрамына кіреді.
Great Bear Lake (; ) is a lake in the boreal forest of Canada. It is the largest lake entirely in Canada (Lake Superior and Lake Huron are larger but straddle the Canada–US border), the fourth largest in North America, and the eighth largest in the world. The lake is in the Northwest Territories, on the Arctic Circle between 65 and 67 degrees of northern latitude and between 118 and 123 degrees western longitude, above sea level. The name originated from the Chipewyan word satudene, meaning "grizzly bear water people". The Sahtu, a Dene people, are named after the lake. Grizzly Bear Mountain, or Sahoyue, on the shore of the lake also comes from Chipewyan, meaning "bear large hill". Sahoyue (Grizzly Bear Mountain), a peninsula on the south side of the lake, and Edacho (Scented Grass Hills), another peninsula on the west side, form the Saoyú ʔehdacho National Historic Site of Canada.
География
Көлдің бетінің ауданы – және көлемі – . Оның ең терең жері – , ал орташа тереңдігі – . Жағалау сызығы – , ал көлдің су жиналатын алабы – . Ұлы аю көлі қарашаның соңынан шілдеге дейін мұзбен жабылады.
The lake has a surface area of and a volume of Its maximum depth is and average depth The shoreline is and the catchment area of the lake is Great Bear Lake is covered with ice from late November to July.
Қарулар
Ұлы аю көлінің салаларына Смит саласы (солтүстік-батыс), Диас саласы (солтүстік-шығыс), МакТавиш саласы (оңтүстік-шығыс), МакВикар саласы (оңтүстік) және Кит саласы (оңтүстік-батыс) кіреді. Делинья қауымы Кит саласында, Ұлы аю өзенінің бастауына жақын орналасқан, ол Тюлитада Маккензи өзеніне батысқа құяды.
Arms of Great Bear Lake include the Smith Arm (northwest), the Dease Arm (northeast), the McTavish Arm (southeast), the McVicar Arm (south) and the Keith Arm (southwest). The community of Délı̨nę is located on the Keith Arm near the outflow of the Great Bear River that flows west into the Mackenzie River at Tulita.
Салалар
Ұлы аю көліне құятын өзендер: Уайтфиш өзені, Биг Спраус өзені, Холдейн өзені, Блоуди өзені, Слоан өзені, Диас өзені және Джонни Хоу өзені.
Rivers flowing into Great Bear Lake include the Whitefish River, Big Spruce River, Haldane River, Bloody River, Sloan River, Dease River and the Johnny Hoe River.
Геология және геоморфология
Ұлы аю көлі екі маңызды физиографиялық аймақ арасында жатыр: Канада қалқанының Казань жоталары бөлігі және Ішкі жазықтар. Бұл көл Плейстоцен дәуірінде эрозиялық мұзбен қайта қалыптастырылған көне арналардағы Макконнелл мұздық көлінің бір бөлігі болған. Мұз ерігеннен кейін көл мұздықтан кейінгі көтерілуге ұшырады және өзгерді. МакТэвис шығанағының шығыс жағасын Канада қалқанының Прекамбрий дәуіріне жататын тау жыныстары құрайды. Бұл Прекамбрий тау жыныстары шөгінді және метаморфтық шөгінділерден тұрады, сондай-ақ бөгеттер мен тік қабырғалар түзеуге қабілетті магмалық интрузиялармен толықтырылған.
Great Bear Lake lies between two major physiographic regions: the Kazan Uplands portion of the Canadian Shield and the Interior Plains. It was part of glacial Lake McConnell in the pre glacial valleys reshaped by erosional ice during the Pleistocene. Since, the lake has changed from post glacial rebound following the ice melting. Precambrian rocks of the Canadian Shield form the eastern margin of the McTavish Arm. These rocks of the Precambrian are sedimentary and metamorphic deposits supplemented by igneous intrusions forming dikes and sills.
Адамға арналған
Делинья ауылы көл жағасында, Аю өзенінің бастауына жақын орналасқан. Делиньядан Ұлы Аю өзенінің арғы жағындағы қысқы жолға дейін мұз өткелі бар. 2016 жылдың 5 наурызында, үкімет жолдағы рұқсат етілген ең жоғары салмақ шегін арттырғаннан кейін бірнеше күн өткен соң, цистерналық жүк көлігі мұздық жолдың бір бөлігіне құлап түсті. Делиньядан тыс, қауымның таза су көзіне жақын және маңызды балық аулау аймағында орналасқан көлікте шамамен жанармай болды және бұл қауымды қайта жабдықтауға арналған 70 жүк көлігінің бірі еді. 8 наурыздың таңғы 2-сіне дейін көліктен жанармай толығымен алынып тасталды. Көлдің маңындағы үш пансионат балық аулау және аң аулау үшін танымал орындар.
The community of Délı̨nę is on the lake, near the headwaters of the Bear River. There is an ice crossing from Délı̨nę to the winter road on the far side of the Great Bear River. On 5 March 2016, a tank truck fell partway through the ice road just a few days after the government had increased the allowed maximum weight limit to on the road. The truck, which was outside of Délı̨nę and close to the community's fresh water intake, as well as a major fishing area, contained approximately of heating fuel and was one of 70 truck loads intended to resupply the community. The fuel was removed from the truck by 2 am, 8 March. Three lodges around the lake are destinations for fishing and hunting.
Тау-кен өндірісі
1930 жылы Гилберт Лабайн Ұлы аю көлі аймағында уран кендерін тапты. Бұрынғы кен өндіру аймағы Порт Радиум, Эльдорадо кеніші орналасқан жер, онда пичбленде ашылды, көлдің шығыс жағалауында болған. Echo Bay Mines Limited компаниясы 1965 жылдан 1981 жылға дейін Порт Радиумдағы ескі лагерь мен диірменді күміс пен мыс игеру үшін жалға алды.
In 1930, Gilbert LaBine discovered uranium deposits in the Great Bear Lake region. The former mining area Port Radium, site of the Eldorado Mine, where pitchblende was discovered, was located on the eastern shore. Echo Bay Mines Limited leased the old camp and mill at Port Radium to recover silver and copper values from 1965 to 1981.
Пайғамбарлық
Ұлы аю көлі Делинья халқының өзіндік ерекшелігінің, заңдарының және мәдениетінің ең бастысы болып табылады. Сондықтан, оны сақтау Делинья халқы үшін өте маңызды. Дене ақсақалы Эхтсо Эрия кеңінен пайғамбар ретінде танылады, ол 30-нан астам болжам жасаған, олардың барлығы орындалған деп түсіндіріледі. Оның соңғы заман туралы болжамында, әлем құрғағанда, қалған өмірдің барлығы Ұлы аю көлінің жағасына жиналады және сонда аяқталады, ал бұл көл адамзаттың физикалық жүрегі ретінде қарастырылады. Делинья халқы осы болжамдарды тығыз бақылап келеді, мәдени ерекшеліктер өзін-өзі басқару және қоршаған ортаның тұрақтылығын қамтамасыз етудің басты күші болып табылады.
Great Bear Lake is paramount in the Délı̨nę peoples' identity, laws and culture. Hence, conserving it is critical for the Délı̨nę people. ɂehtsǝ́o Erǝ́ya, a Dene Elder, is widely regarded as a prophet, making over 30 prophecies which have been interpreted as having come true. His prediction for the end of times claims that, as the world dries up, the little remaining life will flock to, and end on the banks of the Great Bear Lake, a lake seen as a physical beating heart to humanity. The Délı̨nę people have followed these prophecies closely, the cultural considerations being a driving force for self governance and environmental sustainability.