Кіріспе

Канадалық режиссер Жорж Анри Дени Аркан (Georges Henri Denys Arcand; 25 маусым 1941 жылы туған) – француз-канад режиссері, сценарийші және продюсер. Оның "Барбариялық шабуылдар" фильмі 2004 жылы "Оскар" сыйлығын "Ең үздік шетелдік фильм" номинациясы бойынша жеңіп алды. Оның фильмдері тағы үш рет номинацияға іліккен, оның ішінде 1986 жылы "Америка империясының құлдырауы" және 1989 жылы "Монреальдік Иса" фильмдері осы санатта екі рет ұсынылды. Ол тарихындағы фильмдері осы көптеген номинацияларды алған және кейіннен сыйлық жеңіп алған жалғыз француз-канад режиссері. "Барбариялық шабуылдар" үшін ол "Оскар" сыйлығына "Ең үздік түпнұсқа сценарий" номинациясы бойынша ұсынылды, бірақ София Коппола "Тержімеде жоғалған" фильмі үшін жеңіске жетті. Төрт онжылдық мансабында ол Квебек аймағынан шыққан ең танымал халықаралық режиссер атанды, Канн кинофестивалінде бірнеше марапаттарға ие болды, соның ішінде "Ең үздік сценарий", "Төрешілер сыйлығы" және әлемдегі көптеген беделді сыйлықтар. Ол 2004 жылы "Барбариялық шабуылдар" үшін үш "Сезар" сыйлығын жеңіп алды: "Ең үздік режиссер", "Ең үздік түпнұсқа сценарий" және "Ең үздік фильм", бұл көрсеткіш бойынша марапат алған жалғыз канадалық режиссер.

Ерте өмір

Аркан Канаданың Квебек провинциясының Дешамбо қаласында дүниеге келген. Ол Квебек қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 40 шақырым жердегі ауылда, терең діншіл католик отбасында өсті. Тоғыз жыл бойы иезуит мектебінде білім алды. Жасөспірім шағына келгенде отбасы Монреальге көшті. Кәсіби теннисші болуды армандағанымен, Монреаль университетінде тарих магистрі дәрежесін оқып жүргенде кино өнеріне қатысып, өмірге жаңа бағыт тапты.

Мансап

1963 жылы ол Канаданың Ұлттық кино кеңесіне қосылды, онда ана тілі француз тілінде бірнеше марапатқа ие болған деректі фильмдер жасады. Әлеуметтік белсенді болғандықтан, 1970 жылы мақта фабрикасының жұмысшыларының қанауға ұшырағанын көрсеткен «Cotton Mill, Treadmill» (On est au coton) атты толықметражды деректі фильмін түсірді. Фильм қызу пікір тудырды, нәтижесінде ол бірнеше жыл бойы жалпыға қолжетімді болмады. Аркандтың танымалдығы оның жаңа басталған мансабына үлкен серпін берді. Ол сондай-ақ бірнеше телесериалдарда жұмыс істеді, әсіресе премьер-министр Морис Дюплесси туралы тарихи туынды жазған (бірақ режиссерлік етпеген) «Дюплесси» сериалында. 1970-ші жылдардың басында Арканд сыншылардың жоғары бағасын алған бірнеше көркем фильмдер жасады. Арканд деректі фильмдерге оралып, теледидардағы жұмысын тоқтатты. 1982 жылы оның «Комфорт және бейжайлық» (Le confort et l'indifférence) атты деректі фильмі Квебек киносыншыларының қауымдастығының Люк Перро сыйлығын жеңіп алды. 1986 жылы ол Квебек (және Канада) тарихындағы ең табысты фильмді – «Америка империясының құлдырауы» (Le Déclin de l'empire américain) фильмін жазып, режиссерлік етті. Канаданың «Genie» сыйлықтарында ол «үздік фильм», «үздік режиссер» және «үздік түпнұсқа сценарий авторы» атағын жеңіп алды. Ол Канн кинофестивалінде «Халықаралық сыншылар сыйлығын» да жеңіп алды және «үздік шетелдік фильм» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылған алғашқы канадалық көркем фильмі болды. Үш жылдан кейін Арканд 1989 жылы көпшілікке ұнаған «Монреаль Исасы» (Jésus de Montréal) фильмімен бұл жетістікті қайталады. Ол тағы да үш «Genie» сыйлығын жеңіп алды, сонымен қатар Канн кинофестивалінде қазылар алқасының сыйлығын иеленді. Фильм оған екінші «Оскар» номинациясын әкелді, бұл жетістікті алғаш рет канадалық режиссерге бұйырды. Арканд 1993 жылы «Love and Human Remains» атты алғашқы ағылшын тіліндегі фильмін түсіріп, режиссерлік етті, ал 2000 жылы Торонто халықаралық кинофестивалінің ашылу фильмі болған «Stardom» фильмімен қайтадан осылай істеді. Содан кейін ол көптеген адамдар оның ең жақсы кинолық туындысы деп санайтын «Барбариялық шабуылдар» (Les invasions barbares) сценарийін жазуға екі жыл жұмсады. 2003 жылы шыққан бұл фильм Аркандқа Канн кинофестивалінде «үздік сценарий» сыйлығын жеңіп берді, «Алтын глобус» сыйлығына «үздік шетелдік фильм» номинациясына ұсынылды және «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Сонымен қатар, Денис Арканд «үздік түпнұсқа сценарий» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды. «Барбариялық шабуылдар» Францияның 2004 жылғы «Сезар» сыйлығын «үздік фильм», «үздік режиссер» және «үздік түпнұсқа сценарий» номинациялары бойынша жеңіп алды. Аркандтың «Қараңғылық күндері» (L'Âge des ténèbres) фильмі 2007 жылғы Канн кинофестивалінің жабылу салтанатына таңдалды. Баспасөз конференциясы сәл тартымды болды, ал кейінгі сын-пікірлер әртүрлі болды. Осыдан кейін ол көркем фильм режиссерлігінен жеті жыл үзіліс жасады, 2014 жылы «Le règne de la beauté» фильмімен қайта оралды.

Марапаттар

1988 жылы ол Канада орденінің офицері атанды және 2005 жылы серігі болды. 1990 жылы Франция үкіметі оған Құрмет легионын табыс етті. 1990 жылы ол туған жерінен ең жоғары наградалардың бірі – Квебек Ұлттық орденінің рыцарі атағын алды. 1995 жылы Арканд өмір бойына көркем жетістіктері үшін генерал-губернатордың өнер сыйлығымен марапатталды. 2004 жылдың ақпан айында Франция үкіметі Денис Арканды «L'Ordre des Arts et des Lettres» орденінің командирі деп тағайындады, бұл елдің ең жоғары мәдени құрметі. 2004 жылы Арканд сондай-ақ Канаданың Даңқ залына енгізілді. Ол Канада Корольдік өнер академиясының мүшесі. 2023 жылы ол Канада режиссерлер гильдиясының өмір бойы жеткен жетістіктері үшін сыйлығының иегері атанды.

Жеке өмір

Арканд – дінін ұстанбаған католик. Екінші рет үйленген Аркандтың да, оның продюсері/әйелі Дениз Роберттің де балалары жоқ. Олар Қытайдан келген Картер есімді жетім баланың асырап алуына 55 жасында келісім берді. Оның ағасы Бернар Арканд (1945–2009) – антропология профессоры, ал кіші інісі Габриэль Арканд (1949 ж.т.) – танымал канадалық актер.