Мишель Трембле: Канада драматургі және жазушысының өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Канадалық жазушы

Мишель Тремблэй (Michel Tremblay) (25 маусым 1942 жылы туған) – кебектік романист және драматург. Тремблэй Монреаль қаласында, Квебек провинциясында дүниеге келді, француз тілінде сөйлейтін Плато Мон-Руаяль ауданында өсті; туған кезде бұл аудан жұмысшы табының ерекшелігімен және жоал диалектісімен сипатталды – бұл оның туындыларына зор әсер етті. Тремблэйдің алғашқы кәсіби қойылымы «Әдемі қарындастар» (Les Belles Sœurs) 1965 жылы жазылып, 1968 жылдың 28 тамызында «Ридо Верт» театрында тұңғыш рет көрсетілді. Ол канадалық театрдың ескі буынын өзгертіп, жоалды кең қауымға таныстырды. Ол жұмысшы әйелдердің өмірін реалистік бейнелеуімен және 20 ғасырдың ортасындағы Квебектің консервативті, дінге берілген қоғамын сынауымен дау тудырды.

Карьерасы мен әсері

Тремблэйдің алғашқы пьесалары, оның ішінде «Хосанна» және «Ла-Дюше де Ланжеа», француз-канад қоғамының шеңберін бұзды. 1960 жылдардың басындағы Тыныш революцияға дейін Тремблэй Квебекті ағылшын тілді элита мен Рим-католик шіркеуінің үстемдігінде болған, кедей жұмысшы табының провинциясы деп қарастырды. Тремблэйдің туындылары либералдық, ұлттық ойдың алғы шебінде болды және қазіргі заманғы қоғамды құруға септігін тигізді. Оның ең танымал пьесалары көбінесе гомосексуал кейіпкерлерге арналған. Канададағы трансвестит әйел туралы және оның қатысуымен жасалған алғашқы пьеса – оның «Хосанна» пьесасы, ол 1973 жылы Монреальдегі «Театр де Кват'Сус» театрында тұңғыш рет қойылды. Оның пьесаларындағы әйелдер әдетте күшті, бірақ жеңуге тиіс ішкі күйзелістерге толы. Оның пікірінше, Квебек аналық билікке бағынған қоғам. Ол әйелдерге арналған ең үздік драматургтердің бірі саналады. 1980 жылдардың соңында «Les Belles sœurs» («Заңмен байланысты әпкелер») Шотландияда шотланд тілінде «The Guid Sisters» («қарындас әпке» шотланд тілінде «қайын әпке» деген мағынаны білдіреді) деп шығарылды. Оның шығармалары көптеген тілдерге аударылған, соның ішінде идиш тіліне, «Sainte Carmen de la Main», «Ç'ta ton tour», «Laura Cadieux» және «Forever Yours, Marilou» (À toi pour toujours, ta Marie Lou) сияқты туындылары да бар. Өмірінің бар кезеңінде ол өзін ашық гомосексуал ретінде таныстырды және гомосексуал кейіпкерлерге арналған көптеген романдар («Герцогиня мен қарапайым адам», «La nuit des princes charmants», «Le Coeur découvert», «Le Coeur éclaté») мен пьесалар («Hosanna», «La duchesse de Langeais», «Fragments de mensonges inutiles») жазды. 1987 жылы CBC радиосының «The Arts Tonight» бағдарламасында Шелах Роджерспен сұхбаттасқанда ол әрқашан еркектік деп санайтын мінез-құлықтан қашқандығын айтты; мысалы, ол темекі тартпайды және 45 жаста екенін, сонымен қатар көлік жүргізуді білмейтінін атап өтті. «Мен сирек кездесетін тұқыммын деп ойлаймын, - деді ол, - еркектерді ұнатпайтын гомосексуалмын». Ол өміріндегі ең үлкен өкініші анасы қайтыс болғанға дейін өзінің гомосексуал екенін айтпағаны екенін мәлімдеді. Оның соңғы үлкен танымалдыққа ие болған пьесасы – «Оны қайта көрудің қуанышы үшін» («For the Pleasure of Seeing Her Again») – комедиялық және ностальгиялық пьеса, ол анасының естеліктеріне негізделген. Кейін ол «Plateau Mont Royal Chronicles» атты алты романнан тұратын цикл жариялады, соның ішінде «The Fat Woman Next Door is Pregnant» («La grosse femme d'à côté est enceinte», 1978) және «The Duchess and the Commoner» («La duchesse et le roturier», 1982) кіретін еді. Бұл серияның екінші романы «Thérèse et Pierrette à l'école des Saints Anges» (1980) 2005 жылы Канада радиосында таратылған «Le combat des livres» бағдарламасының француз нұсқасына қосылған романдардың бірі болды, онда оны кәсіподақ белсендісі Моник Симар қорғады. Тремблэй сондай-ақ француз тіліндегі «Радио Канада» телеарнасы үшін Квебектегі гомосексуал жұбайлардың өмірі туралы «Le Cœur découvert» («Жүрек ашылған») атты телесериалда жұмыс істеді. 2005 жылы ол тағы бір роман циклын аяқтады, «Cahiers» («Қара дәптер» (аудармада «Қара жазба»), «Le Cahier rouge», «Le Cahier bleu»), ол 1960 жылдары Монреалдағы Тыныш революция кезінде болған өзгерістермен айналысады. 2009 жылы «The Fat Woman Next Door» телеарнасының «Canada Reads» байқауының финалисі болды.

Tremblay's early plays, including Hosanna and La Duchesse de Langeais, challenged the boundaries of French Canadian society. Until the Quiet Revolution of the early 1960s, Tremblay saw Quebec as a poor, working class province dominated by an English speaking elite and the Roman Catholic Church. Tremblay's work was part of a vanguard of liberal, nationalist thought that helped create an essentially modern society. His most famous plays are usually centred on gay characters. The first Canadian play about and starring a drag queen was his play Hosanna, which was first performed at Théâtre de Quat'Sous in Montreal in 1973. The women in his plays are usually strong but possessed with demons they must vanquish. It is said he sees Quebec as a matriarchal society. He is considered one of the best playwrights for women. In the late 1980s, Les Belles sœurs ("The Sisters in Law") was produced in Scotland in Scots, as The Guid Sisters ("guid sister" being Scots for "sister in law"). His work has been translated into many languages, including Yiddish, and including such works as Sainte Carmen de la Main, Ç'ta ton tour, Laura Cadieux, and Forever Yours, Marilou (À toi pour toujours, ta Marie Lou). He has been openly gay throughout his public life, and he has written many novels (The Duchess and the Commoner, La nuit des princes charmants, Le Coeur découvert, Le Coeur éclaté) and plays (Hosanna, La duchesse de Langeais, Fragments de mensonges inutiles) centred on gay characters. In a 1987 interview with Shelagh Rogers for CBC Radio's The Arts Tonight, he remarked that he has always avoided behaviours he has considered masculine; for example, he does not smoke and he noted that he was 45 years old and did not know how to drive a car. "I think I am a rare breed," he said, "A homosexual who doesn't like men." He claims one of his biggest regrets in life was not telling his mother that he was gay before she died. His latest play to receive wide acclaim is For the Pleasure of Seeing Her Again, a comedic and nostalgic play, centred on the memories of his mother. He later published the Plateau Mont Royal Chronicles, a cycle of six novels including The Fat Woman Next Door is Pregnant (La grosse femme d'à côté est enceinte, 1978) and The Duchess and the Commoner (La duchesse et le roturier, 1982). The second novel of this series, Therese and Pierrette and the Little Hanging Angel (Thérèse et Pierrette à l'école des Saints Anges, 1980), was one of the novels chosen for inclusion in the French version of Canada Reads, Le combat des livres, broadcast on Radio Canada in 2005, where it was championed by union activist Monique Simard. Tremblay also worked on a television series entitled Le Cœur découvert (The Heart Laid Bare), about the lives of a gay couple in Quebec, for the French language TV network Radio Canada. In 2005 he completed another novel cycle, the Cahiers (Le Cahier noir (translated as The Black Notebook), Le Cahier rouge, Le Cahier bleu), dealing with the changes that occurred in 1960s Montreal during the Quiet Revolution. In 2009 The Fat Woman Next Door was a finalist in CBC's prestigious Canada Reads competition.

Саяси көзқарастар

Көптеген жылдар бойы Тремблэй Квебектің Канададан бөлінуі ғана ақылға қонымды шешім деп сенді. Квебекте Квебек партиясы сайланғаннан кейін, ол пьесаларын ағылшын тілінде қоюға рұқсат беруге қатысты көзқарасын жұмсартты. Бірақ ол бұл екі тілділікке келісетінін білдірген жоқ, оны "ақылсыздық" деп атап, Ванкувердегі үй шаруасындағы әйелдің ағылшын және француз тілдерін жетік білуінің өте күлкілі екенін айтты. Көптеген жағдайларда ашық пікір білдіргеніне қарамастан, Тремблэй пьесаларында саясатты нәзік тақырып ретінде көрсетеді. 1978 жылы CBC арнасындағы сұхбатында саясат пен театр туралы айтқанда Тремблэй былай деді:
"Мен театрда не қалайтынымды білемін. Мен шынайы саяси театрды қалаймын, бірақ саяси театрдың жалықтыратынын да білемін. Мен мысалдар, немесе жұмбақтар жазамын."

Марапаттар мен құрметтер

Тремблэй өзінің еңбегі үшін көптеген марапаттар алды. Оларға Виктор Морин сыйлығы (1974), Франция-Квебек сыйлығы (1984), Чалмерс сыйлығы (1986) және Молсон сыйлығы (1994) жатады. Ол 1976 және 1977 жылдары Онтарионың вице-губернаторының сыйлығын алды. Тремблай 1978 жылы «театр саласындағы соңғы екі онжылдықтың ең көрнекті монреальдігі» деп аталды. 1991 жылы ол Франция орденінің офицері, ал сол жылы Квебек Ұлттық орденінің кавалері атанды. Ол сондай-ақ Францияның өнер және әдебиет орденінің кавалері (1994) де. 1999 жылы Тремблэй Канаданың сахналық өнердегі ең жоғары наградасы – Генерал-губернатордың сахналық өнер сыйлығын алды. Бұл бірнеше белгілі квебек ұлтшылдарының оған бұл сыйлықты қабылдамау керектігін ұсынған кезде дау тудырды. Ол мұны істемегенмен, 1990 жылы Канада орденінен бас тартқанын алғаш рет мойындады. 2000 жылы «Encore une fois, si vous le permettez» (For The Pleasure of Seeing Her Again) Чалмерс сыйлығы мен Дора Мавор Мур сыйлығын жеңіп алды.