Уильям Генри Фиттон: Ирландтық дәрігер және геолог

Кіріспе

Британдық геолог (1780–1861)

Уильям Генри Фитон (24 қаңтар 1780 – 13 мамыр 1861) – ирланд дәрігері және геологиямен әуесқойлық түрде айналысқан адам.

Өмірбаян

Фитон Дублинде дүниеге келіп, сол қаладағы Тринити колледжінде білім алған. 1798 жылы жоғары стипендия алып, келесі жылы бітірді. Осы кезде ол геологияға қызығушылық танытып, қазбалар жинағын құра бастады. Медициналық мамандықты таңдағаннан кейін, 1808 жылы Эдинбургке сапар шекті, онда Роберт Джеймсонның лекцияларын тыңдады. Содан бері оның табиғаттануға, әсіресе геологияға деген қызығушылығы артып келе жатты. 1809 жылы Лондонға көшіп, медицина мен химияны оқыды. 1811 жылы ол Лондон геологиялық қоғамына Дублин маңының геологиялық құрылымын сипаттаған және Ирландияда табылған сирек минералдар туралы есеп ұсынды. 1812 жылы Нортгемптонда дәрігерлік тәжірибесін бастады, ал бірнеше жыл бойы кәсібінің міндеттері уақытын толығымен иеленді. 1816 жылы Кембридж университетінде медицина ғылымының докторы (M. D.) атағын алды. 1820 жылы әулетті әйелге үйленген Фитон Лондонда қоныстанды және геологияны зерттеуге өзін толықтай арнады. Оның «Англияның оңтүстік-шығысындағы бор және Оксфорд оолиті арасындағы кейбір қабаттар туралы байқаулары» (Trans. Geol. Soc. ser. 2, vol. iv.) 1824-1836 жылдар аралығында жүргізілген зерттеулер сериясын қамтиды және «Фитонның бор астындағы қабаттары» деген атпен белгілі монографияны құрады. Бұл еңбегінде ол Жоғарғы және Төменгі Гринсэнд, сондай-ақ Уэлден және Пурбек формацияларының дұрыс реттілігі мен байланысын анықтады және олардың егжей-тегжейлі құрылымын жасады. 1815 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды, ал 1827–1829 жылдары Лондон геологиялық қоғамының президенті болды және оған көптеген ғылыми жарияланымдар жасады. Оның үйі ғылыми қызметкерлердің бас қосып әңгімелесу орнына айналды, президенттік кезінде ол Геологиялық қоғамның барлық мүшелері үшін жексенбі күндері кешке ашық әңгімелер кештерін өткізді. 1817–1841 жылдары ол «Эдинбург шолуына» геологиялық ғылымның дамуы туралы көптеген мақалалар мен Уильям Смит (геолог), Чарльз Лайелл және Родерик Мерчисонның маңызды кітаптарына шолулар жазды; сонымен қатар «Философиялық журналға» Англиядағы геологияның дамуы туралы жазбалар жариялады (1832–1833). Тағы бір маңызды жарияланым – «Гейстингс маңының геологиялық суреті» (1833). 1852 жылы Геологиялық қоғамның Уолластон медалімен марапатталды. Бұл медаль қазір Дублиндегі Тринити колледжінің геологиялық мұражайының коллекциясында сақталады. 1825 жыл шамасында Чарльз Бэббидждің автобиографиясына сәйкес, ол тауматропты ойлап тапты, кейін оны доктор Джон Айртон Пэрис коммерциялық мақсатта жариялады (өнертабыс көбінесе оған жатады). Ол Лондонда қайтыс болды.

Fitton was born in Dublin and educated at Trinity College in that city. He gained the senior scholarship in 1798, and graduated in the following year. At this time he began to take an interest in geology and to form a collection of fossils. Having adopted the medical profession, he proceeded in 1808 to Edinburgh, where he attended the lectures of Robert Jameson, and thenceforth his interest in natural history and especially in geology steadily increased. He moved to London in 1809, where he studied medicine and chemistry. In 1811 he presented to the Geological Society of London a description of the geological structure of the vicinity of Dublin, with an account of some rare minerals found in Ireland. He took a medical practice at Northampton in 1812, and for some years the duties of his profession engrossed his time. He was admitted M. D. at Cambridge in 1816. In 1820, having married a lady of means, Fitton settled in London, and devoted himself to geology. His Observations on some of the Strata between the Chalk and the Oxford Oolite, in the South east of England (Trans. Geol. Soc. ser. 2, vol. iv.) embodied a series of researches extending from 1824 to 1836, and form the memoir known as Fitton's Strata below the Chalk. In this work he established the true succession and relations of the Upper and Lower Greensand, and of the Wealden and Purbeck formations, and elaborated their detailed structure. He had been elected fellow of the Royal Society in 1815, and he was president of the Geological Society of London in 1827–1829, and to which he contributed a number of research publications. His house then became a meeting place for scientific workers, and during his presidency he held a conversazione open on Sunday evenings to all fellows of the Geological Society. From 1817 to 1841 he contributed to the Edinburgh Review many essays on the progress of geological science, and reviews of the groundbreaking books of William Smith (geologist), Charles Lyell, and Roderick Murchison; he also wrote Notes on the Progress of Geology in England for the Philosophical Magazine (1832–1833). Another publication of note was A Geological Sketch of the Vicinity of Hastings (1833). He was awarded the Wollaston Medal by the Geological Society in 1852. This medal is now in the collection of the Geological Museum, Trinity College, Dublin. Around 1825, according to Charles Babbage's autobiography, he invented the thaumatrope, which was later commercially publicised by Dr. John Ayrton Paris (to whom the invention is more usually attributed). He died in London.

Отбасы

Фитонның үш әпкесі болған: Сара Мэри, Элизабет (1817–1834 жылдары белгілі) және Сюзанна. Сара мен Элизабет «Ботаника бойынша әңгімелер» деген кітап жазды, ол әйелдер үшін ботаниканы ғылыми оқу саласы ретінде танымалдылығын арттыруға ықпал етті.