Кіріспе
Шотландияның шығыс таулы аймағындағы тау тізбегі – Шотландияның тау тізбегі.
the Scottish mountain range
Кейрнгормз теңіз деңгейінен шамамен биіктікте орналасқан жоғары платолардан тұрады, олардың үстінен күмбезді шыңдар (бір кезде әлдеқайда биік таулардың эрозияға ұшыраған қалдықтары) шамамен көтеріледі. Көптеген шыңдарда бос тұрған тау-тасты жартастар кездеседі, олар шашыраңқы тасты ландшафттың үстінде орналасқан. Бұл аймақ пирмиган, доттерел, қар батырмасы, керле және қызыл құс сияқты құс түрлерінің, сондай-ақ тау қояны сияқты сүтқоректілердің мекені. Бұдан өзге, бұл платода Ұлыбританияның жалғыз рендейер үйірмелі малдары бар (бірақ жартылай үйретілген). Бұл орман Ұлыбританияның басқа жерлерінде сирек кездесетін көптеген түрлерге пана, олардың ішінде қызыл сүрегілер, қарағайлы мартен, ағаш құмырсқалары, шотландтық кроссбилл, каперцайли және крестті тит. Мұздықтар жоқ, бірақ жылдың кез келген айында қар жаууы мүмкін, ал қар жамылғылары әдетте жаз бойы сақталады. Қар мен мұзға қатысты альпинизм үшін бұл аймақ Ұлыбританиядағы ең сенімді жер. Таулар сонымен қатар дөңгелекте серуендеу, шаңғымен саяхаттау және альпинизмге де танымал. Аймақта Cairn Gorm, The Lecht және Glenshee шаңғы орталықтары орналасқан. Тау тізбегі Шотландияның Абердиншир, Морей және Хайленд округтерінде жатыр. "Кейрнгормз" терминінің осы топқа қатысты қолданылуы он тоғызыншы ғасырдың басында қалыптасқан болуы керек, өйткені оны полковник Торнтонның "Спорттық саяхаты" (1804) еңбегінде кездестіреміз, онда "Аврора орасан зор Кейрнгормз үстінен көрінеді" деп айтылған. Алайда, бұл қарама-қайшылық тудырады, себебі таулардың шотландтық гэль тіліндегі түпнұсқа атауы "қызыл төбелер" деп аударылады, ал ағылшын тіліндегі атауы "көк төбелер" немесе "жасыл төбелер" болып келеді.
blockquote|The use of the term "Cairngorms" as applied to the group must have become well established early in the nineteenth century, for we find it in Col Thornton's Sporting Tour (1804), where there is a reference to "Aurora peeping over the immense Cairngorms. "|Alexander Thus, there is a contradiction or confusion, because the original Scottish Gaelic name of the mountains translates to English as the "red hills" whilst their English name is the "blue hills" or the "green hills".
Табиғат және табиғатты қорғау
Кейрнгормс – сирек кездесетін өсімдіктер, құстар мен жануарлар мекендейтін ерекше альпілік жартылай тундралы батпақты мекен. Тау үстіндегі жазықтарда көбейетін қарлы тағайын, дойыр, қарлы келешек, алтын бүркіт, сақиналы узель және қызыл құс сияқты ерекше құс түрлері кездеседі. Сүтқоректілердің ішінде қызыл бұғы мен тау қояны бар. Айналасындағы аймақтарда ежелгі орман кеңістігі орналасқан, ол Британ аралдарындағы соңғы үлкен орманның бірі – Каледония орман деп аталады. Орман ішінде қарақұйрық, қара құйрық, шотландтық кроссбилл, тоқылдақ кроссбилл және қапталды қарға табылсады. Абернети орман және Лох-Гартендегі құстарды қорғау жөніндегі Корольдік қоғамның (RSPB) қорығы ерекше атаққа ие. Жаз айларында атақты балықтарды көру үшін көптеген адамдар жиналады. Орман құрып кету қаупі төнген қарақұйрық пен эндемикалық шотландтық кроссбиллге мекендейді. Кейрнгорм ұлттық паркінің құрамына кіретін Кейрнгорм таулары Шотландиядағы 40 осындай аймақтың бірі ретінде ұлттық көрнекті аймақ болып белгіленген. Кейрнгорм шаңғы курортының маңындағы шағын аумақтан басқа, таулы аймақтың барлық бөлігі ерекше қорғалатын және ерекше қорғалатын аймақ ретінде қорғалады, осылайша қорғалатын аумақтардың Natura 2000 желісінің бір бөлігін құрайды. Халықаралық табиғатты қорғау одағы Кейрнгормсты IV санаттағы қорғалатын аймақ ретінде жіктеген. Кейрнгормс 1954 жылы ұлттық табиғи қорық (ҰТҚ) деп жарияланды, ол Ұлыбританиядағы ең ірі ҰТҚ болып табылады. 2006 жылы Шотландияның табиғи мұрасы (SNH) Кейрнгорм ҰТҚ-ны қарап, қорықты қолданыстағы басқару бөлімдерін көрсететін жеке, кішігірім қорықтарға бөлуге шешім қабылдады. Қазіргі уақытта Кейрнгорм тауларының негізгі аймағында төрт ҰТҚ бар. Абернети орман Ұлттық табиғи қорығы тау беткейінен бастап таудың солтүстік жағындағы Лох-Гартенге дейінгі жерді қамтиды, ал Гленмор орман паркі, Морлих көлін қоршаған Каледония орманның қалдықтарын қамтиды, ол да ұлттық табиғи қорық ретінде тағайындалған.
The surrounding areas feature an ancient woodland, one of the last major ones of its kind in the British Isles, known as the Caledonian forest. In the forests, capercaillie, black grouse, Scottish crossbill, parrot crossbill and crested tit are found. Of particular fame is the Royal Society for the Protection of Birds (RSPB) reserve at Abernethy Forest and Loch Garten. A famous pair of ospreys are present in the summer months, and they often attract large crowds to see them. The forest is home to the endangered capercaillie and endemic Scottish crossbill. As well being included as part of the Cairngorms National Park the Cairngorm Mountains are designated as a national scenic area, one of 40 such areas in Scotland. Apart from a small area around the Cairngorm Ski Area, the whole of the mountain area is protected as both a Special Area of Conservation and a Special Protection Area, thus forming part of the Natura 2000 network of protected sites. The Cairngorms are classified as a Category IV protected area by the International Union for Conservation of Nature. The Cairngorms were declared a national nature reserve (NNR) in 1954, being the largest NNR in Britain. In 2006 Scottish Natural Heritage (SNH) reviewed the Cairngorms NNR, and it was decided that the reserve should be broken up into separate, smaller reserves that reflected existing management units. There now are four NNRs within the core mountain area of the Cairngorms. The Abernethy Forest National Nature Reserve covers a stretch of land from the plateau down to Loch Garten on the north side of the range, and Glenmore Forest Park, covering a remnant of the Caledonian Forest surrounding Loch Morlich, is also designated as a national nature reserve.
Экожүйеге төнген қауіптер
Кейрнгормс – 57 градус солтүстік ендіктегі теңіз климатындағы ерекше суық таулы аймақ. Ағымдағы климаттық модельдер бойынша климаттың жылынуы және жауын-шашын үлгілерінің өзгеруі күтілуде. Бұл аймақтың ұзақ мерзімді сақталуы үшін басты алаңдаушылық тудырады. Қарлық тасқұс (Ptarmigan) осы процестің индикаторлық түрі ретінде қарастырылған, бірақ осы құстың табиғи популяциялық циклдары әзірге бұзылмаған сияқты. Адамның тудырған басқа да қауіп-қатерлерге – шектеулі табиғи ресурстары бар елдегі танымалдылық мәселесі және салыстырмалы түрде бай, көптеген қала тұрғындары кіреді. Бұған түрлі демалыс түрлері, сондай-ақ оларға байланысты жердің тапталып зақымдануы, эрозия, алаңдату, қоқыс және су сапасына қауіп төндіру жатады.
Адамның мекендеуі мен меншігі
Жеке жоталар арасындағы аңғарлар мал төлқұяндарының қатал сапарларында қоршау ретінде пайдаланылған, олар өздеріне қарапайым паналау шатырларын салған. 19 ғасырдың соңында мал төлқұяны тоқтаған шамада, бұғы аулау өркендеген, сондықтан да осы паналау шатырлары ойын сақшылары үшін жақсартылған, бірақ әлі де қарапайым жағдай ұсынатын ботилерге айналдырылды. Қазіргі заманда, осы ботилер Тау ботилері қауымдастығына өткен, жаяу жүргіншілер мен альпинистерге баспана және қарапайым жатқызу орыны үшін қолданылады. Ботилерден басқа, Кэрнгормста ешқандай ғимараттар немесе елді мекендер жоқ, сондай-ақ Дерри және Гирн өзендерінің ең жоғарғы ағысынан басқа тарихи қоныстарға қатысты дәлелдер де табылмады.
Бос уақыт
Cairn Gorm тау шаңғысы орталығына қызмет ететін Cairn Gorm тауында фуникулерлік темір жол бар. Фуникулер 2001 жылдың соңында ашылды және 637 м биіктіктегі базалық станциядан 1097 м биіктіктегі Птармиган орталығына дейін, Cairn Gorm шыңына 150 м қашықтықта орналасқан. 2017 жылға дейін, фуникулермен келген жолаушылар мен жазғы келушілер үшін платоға жетудің жалғыз жолы бағытталған серуендер болды. Таулар тау жүруге өте қолайлы, шығыстағы Бен Авон мен батыстағы Глен Феши аралығында он сегіз Мунро тауы орналасқан. Шотландияның барлық жеріндегідей, демалыспен айналысуға ниеттенгендер үшін тауларға жауапты түрде кіру құқығы бар, бірақ фуникулер арқылы кіруге қойылған шектеулер жаяу жүргіншілер мен альпинистерге темір жолды пайдаланып тауға шығуға мүмкіндік бермейді. Тауларды қоршаған көлдер мен өзендерде форель және лосось аулау танымал, ал қатардың ортасындағы Авон көлі арктикалық шайырға бай. Басқа да танымал әрекеттерге құстарды және жануарларды бақылау жатады, ал Глен Фешиде орналасқан Cairngorm Gliding Club желкендеу мүмкіндігін ұсынады.
Пайдаланылған әдебиеттер
Джон Аллен апаттан кейін Кэрнгорм тау құтқару тобына қосылып, кейін оның жетекшісі болды. Адам Уотсон - Cairngorms тауларында зор тәжірибесі бар ғалым және тау жүруші.