Кіріспе

Өрт немесе басқа да төтенше жағдайды хабарлауға арналған құрылғы

Өрт туралы хабарлау құрылғысы – өрт туралы хабарлау жүйесінің өрттен қорғаудың белсенді құрауы. Хабарлама құрылғысы өрт немесе шара қажет болатын басқа да төтенше жағдай туралы хабарлау үшін дыбыстық, көрінетін немесе басқа да сигналдарды пайдалана алады. Дыбыстық құрылғылар басқа хабарлау тәсілдерінен бұрын пайдалануға түскен. Алғашқыда барлық құрылғылар электрмеханикалық дабыл немесе электр қоңыраулары болды, кейін олар электронды дыбыс шығарушылармен ауыстырылды. Көптеген қазіргі заманғы құрылғылар үш фут қашықтықта 70-ден 100 децибелге дейін дыбыс деңгейін шығарады.

Кодтау

Кодтау – бұл хабарлама құрылғысының шығаратын дыбыс үлгісі немесе тондары, олар панель арқылы немесе хабарлама құрылғысындағы джамперлер немесе DIP-переключательлерді орнату арқылы басқарылады. 1996 жылға дейін орнатылған дыбыстық хабарлама құрылғыларының көпшілігі эвакуация үшін үздіксіз дыбыс шығарды. Жалпы алғанда, сол кезде ешқандай жалпыға ортақ стандарт дыбыстың нақты тонын немесе дыбыстық өрт дабылының эвакуациялық сигналының үлгісін міндеттемеді. Үздіксіз дыбыстан гөрі сирек болғанымен, бірдей мақсат үшін әртүрлі сигнал беру әдістері қолданылды. Бұл әдістер олардың ерекше құрылымымен аталады, мысалы: «Март уақыты» (әдетте минутына 120 импульс, бірақ кейде панельге байланысты минутына 90 немесе 20 импульс), «Hi Lo» (екі түрлі тонды бірін кезегімен ауыстыру), «Slow Whoop» (тонның жоғары қарай баяу өсуі) және тағы да басқалар. Бүгінде бұл әдістер эвакуациядан өзге жауапты қозғауға арналған қолданыстармен шектеледі. 1996 жылы ANSI және NFPA жаңсақтықты болдырмау үшін стандартты эвакуация үлгісін ұсынды. Үлгі қолданылған дыбысқа қарамастан біркелкі. Бұл үлгі, сондай-ақ түтін дабылында да қолданылады және «Уақытша үш дабыл сигналы» деп аталады, көбінесе «T 3» немесе «Код 3» (ISO 8201 және ANSI/ASA S3.41 Уақытша үлгісі) деп аталады, ол үзіліске ұшыраған төрт санаудан тұрады (үш жарты секундтық импульс, содан кейін бір жарым секундтық үзіліс, кемінде 180 секунд бойы қайталанады). Көміртек газы (CO) детекторлары ұқсас үлгіде төрт импульсты дыбыс қолдануға арналған (көбінесе T4 деп аталады).

Көрнекі сигналдар

1970 жылы Space Age Electronics алғашқы визуалды ескерту құрылғысын, AV32 жарық тақтасын (бар мүйіздің үстіне орнатылатын) және V33 қашықтан жарық шығару құрылын ұсынды. Сонымен қатар, 1976 жылы Wheelock өзінің 7000 сериясымен алғашқы мүйіз/строб ескерту құрылғыларын енгізді. 1970 және 1980 жылдардағы визуалды сигналдардың көп бөлігі ақ немесе қызыл шамдардан тұрды. 1980 жылдары көптеген жаңа орнатулар визуалды сигналдарды қамтуын бастады, сондай-ақ көбірек стробтар пайда бола бастады. АҚШ-та 1990 жылғы Мүгедектерге қатысты заң (ADA) есту қабілеті нашар адамдарды ескере отырып, эвакуация сигнализациясының әдістерін өзгертуге себеп болды. Енді дыбыстық ескерту құрылғылары есту қабілеті нашар адамдарды ескерту үшін жоғары жарық интенсивтігі бар строб жарықтарын қамтуы керек болды. Бұл шамдар ADA талаптарына сай келмейтіндей етті. Визуалды сигналдар жоқ көптеген бұрынғы орнатулар строб тақталарымен жаңартылды. Бұл жаңарту тақталары дыбыстық сигналды ауыстырмай, стробты оңай орнатуға мүмкіндік берді. Кейіннен ADA ережелерінде стробтардың кемінде 15 канделаға ие болуы және минутына кемінде 60 рет жыпылықтауы (секундына бір жыпылық) талап етілді. Компаниялар мөлдір стробтарды шығаруды тоқтатып, оларды жаңа, айқын, жоғары интенсивті стробтармен алмастырды. Бүгінде стробтарды синхрондау жиі қолданылады, бұл барлық стробтарды біркелкі жыпылықтау үлгісінде синхрондау үшін жасалады. Бұл фотосезімтал эпилепсиясы бар адамдардың синхронды емес стробтардан ұстамаларға шалдығуының алдын алуға бағытталған.

Дауысты эвакуациялау

Дауыстық эвакуация жүйелері (дауыстық дабыл жүйелері деп те аталады) көптеген елдерде кең таралған. Дауыстық эвакуация дабылдары әдетте, сигнал берушілер мен қоңырауларға қарағанда бәсең болады (бірақ әдетте стандарттар бірдей ең төменгі дыбыс қысымын талап етеді), және көбінесе дабыл сигналы (әдетте баяу үрлеу, код 3 немесе қоңырау дыбысы, бірақ бұл елге және нақты қолданылуына байланысты) мен авариялық жағдай туралы ескерту және ғимаратты эвакуациялау туралы дауыстық хабарлама береді (көбінесе тұрғындарға лифттерді пайдаланбауға кеңес береді). Дауыстық эвакуация жүйелерін персонал да, кіріктірілген микрофон арқылы дабыл жүйесі арқылы нақты ақпарат беру үшін немесе нұсқаулар беру үшін пайдалана алады, бұл сигнал берушілер мен қоңырауларға қарағанда айқын артықшылықты ұсынады. Жүйе жеке-дара болуы мүмкін (яғни, арнайы динамиктерді пайдалану, олар сондай-ақ кіріктірілген жарқыл жарықтарымен жабдықталуы мүмкін) немесе жүйе жария хабарлау жүйесінің мүмкіндіктерін қамтамасыз ете алады. 1973 жылы Autocall өрт дабылы компаниясы (SimplexGrinnell компаниясымен бірігіп, кейін қайта құрылды) алғашқы дауыстық эвакуация жүйесін өндірді.

Еуропадағы дауыс эвакуациясы

Еуропада дауыспен эвакуациялау жүйелері теміржол және әуе көлігі терминалдарында, жоғары қабатты ғимараттарда, мектептерде, ауруханаларда және басқа да ірі объектілерде қалыпты жағдайда міндетті талап болып табылады. Төтенше жағдайларда қолданылатын дауыстық жүйелердің тарихы екінші дүниежүзілік соғысқа дейін жетеді. Avalon, Tannoy және Millbank Electronics сияқты компаниялардың үлгісімен, 1980 жылдары көптеген басқа компаниялар дауыспен эвакуациялау жүйелерін өндіруге кірісті. 1990 жылдары дауыспен эвакуациялау ірі объектілер үшін стандартқа айналды және оның танымал болуы жалғасуда. Дауыспен эвакуациялау жүйелерін пайдалану, жобалау, жұмыс істеуі және орнатылуы Еуропада CENELEC Еуропалық электротехникалық стандарттау комитетінің EN 60849 стандартымен, ал Ұлыбританияда Британдық стандарт BS 5839-8 бөлігімен, жүйелік тәжірибе кодексімен реттеледі. Бұған EN 54 және ISO 7240-16:2007 Еуропалық үйлесімді жабдық стандарттарының отбасысы да қосылады.

Тиімділігі

Әртүрлі ескерту әдістерінің тиімділігіне қатысты алғашқы зерттеулер шамалы. 2005-2007 жылдар аралығында NFPA ұйымының қаржыландыруымен жүргізілген зерттеулер қарттар, есту қабілеті нашарлағандар және мас күйдегілер сияқты тәуекелі жоғары топтардағы өлім-жітімнің көп болу себептерін анықтауға бағытталған. Жақындағы зерттеулер көрсетіп тұрғандай, жарқыраған шамдар есту қабілеті нашарлаған ересектерді ұйықтатып оятуға тиімді емес, ал басқа дабыл дыбысы одан әлдеқайда тиімді. Есту қабілетінен айырылған адамдар оятудың жақсартылған әдістерін енгізуді талап етуде.

Орта жиілік (520 Гц) дыбысының тиімділігі

NFPA-ның тағы бір зерттеуі 520 Гц жиілігін қолданатын орта жиілікті шаршы толқынды дыбыстық сигналдардың, әсіресе есту қабілеті шала нашар немесе орташадан ауыр нашарлаған адамдарды оятудағы тиімділігін көрсетті. 520 Гц жиілікті шаршы толқынды құрылғылар мен 3100 Гц таза тонды Т3 дыбыстық құрылғыларының ояту тиімділігін салыстыру мақсатында есту қабілеті нашарлар және мас адамдар үшін екі жеке зерттеу жүргізілді. Зерттеу шартында 520 Гц жиілікті шаршы толқынды Т3 дыбысы есту қабілеті нашар қатысушылардың 92%-ын оятты, бұл оны ең тиімді құрылғы етті. 3100 Гц жиілікті таза тонды Т3 дыбысы қатысушылардың 56%-ын оятты.