Кіріспе

Императорлық Жапон Әскери-теңіз флоты үшін су асты кемелері-авианосецтері класы.

I 400 класты су асты кеме (伊四百型潜水艦) Императорлық Жапон Әскери-теңіз флотының (IJN) су асты кемелері Екінші дүниежүзілік соғыстың ең ірі су асты кемелері болды және 1960 жылдары ядролық баллистикалық зымыран тасымалдайтын су асты кемелері салынғанға дейін ең үлкені болып сақталды. IJN осы типтегі су асты кемелерді Сентоку типті су асты кемелер (潜特型潜水艦) деп атады. Типтік атауы Току гата Сенсукан (特型潜水艦) деп қысқартылды. Олар үш Aichi M6A Seiran ұшағын су астымен алып жүре алатын су асты авианосецтері еді. Олар су бетіне шығып, ұшақтарын ұшырып, олар анықталмас бұрын жылдам суға батып кетуге арналған. Сонымен қатар, олар жақын арадағы шайқас үшін торпедаларды да тасыды. I 400 класы әлемнің кез келген нүктесіне сапар шегіп, қайта оралуға қабілетті болды. 1942 жылы 18 кемеден тұратын флот құру жоспарланған, ал алғашқысы 1943 жылдың қаңтарында Хиросимадағы Куре қару-жарақ арсеналында құрастырыла бастады. Бір жыл ішінде жоспар бес кемеге дейін қысқартылды, олардың үшеуі ғана (Куредегі I 400, Сасебодағы I 401 және I 402 жапондық су асты кемелері) аяқталды.

Шығу тегі

I 400 класы – Жапон флотының бас қолбасшысы адмирал Исороку Ямамотоның ойлап тапқан идеясы. Перл-Харборға шабуылдан кейін ол, АҚШ-тың батыс және шығыс жағалауындағы қалаларға су асты кемелерінен ұшырылатын әскери ұшақтар арқылы әуе шабуылын ұйымдастырып, соғысты АҚШ құрлығына жеткізуді көздеді. Ол капитан Камето Куросимаға бұл жобаның мүмкіндігін зерттеуді тапсырды. Ямамото 1942 жылдың 13 қаңтарында аталған ұсынысты Флот штаб-пәтеріне жіберді. Ұсыныста 18 үлкен су асты кемесінің қажеттігі көрсетілді, олар жанармай құюсыз АҚШ-тың батыс жағалауына үш рет сапар шегуге немесе кез келген нүктеге бір рет барып қайтуға қабілетті болу керек еді. Сондай-ақ, олар кем дегенде екі шабуылдық ұшақты сақтап, ұшыруға дайын болуы керек еді, олар бір торпеда немесе бомбамен қаруланған болуы тиіс. 17 наурызға дейін су асты кемелерінің жобалық жоспарлары аяқталды. I 400 су асты кемесінің құрылысы 1943 жылдың 18 қаңтарында Куре док-зауытында басталды, одан кейін тағы төрт кеме салынды: I 401 (сәуір 1943 ж.) және I 402 (қазан 1943 ж.) Сасебода; I 403 (қыркүйек 1943 ж.) Кобеде және I 404 (ақпан 1944 ж.) Куреде. Барлығы үш кеме ғана аяқталды. 1943 жылдың сәуір айында Ямамотоның қазасынан кейін, ұшақ тасымалдайтын су асты кемелерінің саны он сегізден тоғызға, содан кейін бесеуге және ақырында үшке дейін азайтылды. Тек I 400 және I 401 ғана пайдалануға берілді; I 402 24 шілдеде аяқталды, соғыс аяқталуына бес апта қалғанда, бірақ теңізге шыққан жоқ. Кеменің жоғарғы палубасының ортасында цилиндр тәрізді, су өткізбейтін ұшақ ангары орналасқан, оның ұзындығы және диаметрі шамамен алғанда ... болатын. Сыртқы есік гидравликалық түрде іштен немесе қолмен сырттан, ілгіш және тісті дөңгелектермен байланысқан үлкен қол дөңгелегін айналдыру арқылы ашылатын. Есік резеңке тығынмен су өткізбейтін етіп жабылатын. Ангардың үстінде АА қорғанысы үшін үш су өткізбейтін 96 типті автоматты зениттік пушкасы орналасқан, екеуі кормаға, ал біреуі басқару мұнарасының алдына орнатылған. Көпірдің артында тұғырға орнатылған бір автоматты пушка да болған. Ангардың корма бөлігінде 11-ші типті бір палубалық пушка орналасқан. Оның ұзындығы ... болатын. Алдыңғы бөлігінде сегіз торпеда түтігі орнатылған, төрт жоғары және төрт төмен. Кормада түтіктер болған жоқ. Жоғарғы палубаның астында, сол жақ бортында ашық ойыс бөлікте, Seiran су асты кемелерінің суға түсірілетін ұшақтарын көтеруге арналған бүгілетін кран орналасқан. Кран электрмен жұмыс істейтін көтеру механизмімен жабдықталған және шамамен ... дейін көтеруге қабілетті. Кранның иісі ... ұзындыққа дейін созылатын. Кемелерге арнайы теңдестіру жүйесі орнатылған, ол ұшақтары қайтып келгенше су астында және қозғалмай тұрып қалуға мүмкіндік берді. Алайда, бұл жүйенің жұмысы шулы болды және оның тиімділігі күмәнді болды. Су асты кемесінің бортында кормадан бағыттық жапырақтарға дейін екі параллель демагнетизация кабельдері тартылған. Олар магниттік миналардан қорғауға арналған, миналардың оқталатын жүйесін іске қосатын магниттік өрісті жою арқылы. Осындай демагнетизация жүйесі соғыстың басында көптеген жапондық су үстіндегі кемелерде қолданылған, бірақ кейін қайта жөндеу кезінде алынып тасталды. I 400 кемесіндегі электроника құрамына екі бөлек антеннасы бар Mark 3 Model 1 әуе іздеу радарі кірді. Бұл радар ұшақтарды ... қашықтыққа дейін анықтауға қабілетті болды. Кемелерге ерекше мүйіз тәрізді антенналары бар Mark 2 Model 2 әуе/жер радарлары да орнатылған. Әр кемеде E27 радиолокациялық ескерту қабылдағышы болған, ол жаттықтырылатын дипольді антеннаға және сым торлы себеттен және екі металл таяқшадан тұратын тұрақты бағытсыз антеннаға қосылған. Су асты кемелері екі неміс өндірісінің перископымен жабдықталған, біреуі күндіз, екіншісі түнде қолдануға арналған, олардың ұзындығы шамамен ... болатын. Су өткізбейтін қаптама, құрамында резеңке, асбест және жабысқыш заттар бар, су сызығынан бастап келіске дейін жабылған. Бұл қаптама неміс зерттеулеріне негізделген, бірақ Alberich немесе Tarnmatte сияқты неміс эхоакті плиткаларынан мүлдем өзгеше құрамға ие. Ол қарсыластың сонарлық импульстарын сіңіру немесе тарату және кеменің ішкі машиналарынан келетін реверберацияны басу үшін жасалған, теориялық тұрғыдан алғанда, су астында анықтауды қиындатуға мүмкіндік берді, бірақ оның тиімділігі нақты анықталған жоқ. 1945 жылдың мамыр айында I 401 кемесіне неміс тарапынан жеткізілген сноркель орнатылды, ол дизельді қозғалтқыштарды іске қосып, батареяларды зарядтауға мүмкіндік беретін гидравликалық түрде көтерілетін ауа түтікшесі. Бұл жөндеу кеме сәуір айында америкалық минадан зақымдалғаннан кейін Куреде жөндеуден өткен кезде жасалды. I 402 соғыс аяқталуына аз уақыт қалғанда аяқталды, бірақ ол танкерге айналдырылды және ешқашан ұшақтармен жабдықталмады.

Сипаттамалары

I 400 класындағы су асты кемелері кішкентай рульдерінің арқасында су бетінде маневрлеуге қиындық тудыратын. Үлкен суперструктурасы сонымен қатар, қатты жел кезінде су асты кеменің бағытынан ауытқуына себеп болатын. Сейран су асты кемелерінде пайдалану үшін арнайы жасалған, бомбаны ангардың тар аумағына сыйыстыру үшін алып тасталды, қанаттары 90 градусқа бұрылып, гидравликалық түрде фюзеляжға қарай бүктеліп, көлденең тұрақтандырғыштар төменге бүктеліп, тік тұрақтандырғыштың жоғарғы бөлігі бүктеліп, ұшақтың алдыңғы профилі оның пропеллерінің диаметріне сыйып жатты. Ұшуға дайын болған кезде ұшақтың қанаттарының ұзындығы және ұзындығы болды. Төрт адамнан тұратын экипаж барлық үштұрмақты 30 минутта (немесе ұшақтардың жүзу құралдары алдымен орнатылмаса 15 минутта), дайындап, ұшыра алатын. Сейран әдетте түнде ұшырылатындықтан, ұшақтың бөліктері мен аймақтары қараңғыда құрастыруды жеңілдету үшін люминесцентті бояумен жабылған. Сейрандар 4-түрлі No. 2 10-шы үлгідегі қысылған ауа катапультісімен су асты кемесінің алдыңғы палубасынан ұшырылатын. Катапульттің астында төрт жоғары қысымды ауа баллондары параллель түрде поршеньге қосылған. Ұшақ, фюзеляжындағы катапультті бекіту нүктелері арқылы бүктелетін шассилердің үстіне орнатылып, 70-75 футқа дейін ілінетін, бірақ поршеньнің өзі операция кезінде сегіз және он фут аралығында қозғалатын. Сейранға арналған екі жүп жүзу құралдары арнайы су өткізбейтін бөлімдерде, негізгі палубаның астында, катапульттің екі жағында сақталған. Оларды жылдам алға жылжытып, ұшақтың қанаттарына бекітуге болады. Үшінші жүзу құралдары мен қосымша қосалқы бөлшектер ангардың ішінде сақталды. Ұшақтар катапульт арқылы ұшырылып, міндеттерін орындайтын. Ұшырған су асты кемесі суға батып, ұшақтың қайтадан келген аймаққа қайта оралуына мүмкіндік беру үшін орнында қалатын, ол суға қондырып, кранмен қайта көтерілетін. Жалпы жүйе Жапон теңіз күштерінің крейсерлері мен жеңіл крейсерлерінің барлаушы ұшақтарын (мысалы, Aichi E13A) ұшырғанда қолданған жүйемен бірдей болды, бірақ I 400 класындағы су асты кемесімен пайдалану үшін арнайы жасалған ұшақтармен және миссиядан оралғанда су астында қалған және жасырылған кемені табудың қиындығымен күрделенді. Бұл әдеттегі жұмыс режимі болса да, жылдам ұшыру және қалпына келтіру қашқанда маңызды болған жағдайларда (төменде қараңыз), ұшақтар жүзу құралдарысыз ұшырылып, қонғанда құлатылуы мүмкін, бұл ұшақты қалпына келтіруге және қайта ангарға қоюға жұмсалатын уақытты үнемдеді, бұл күрделі және ұзақ процедура. Бұл үлкен және ауыр жүзу құралдарының салмағы мен кедергісін жоюдың қосымша артықшылығын берді, бұл өз кезегінде ұшақтың жылдамдығы мен қашықтығын арттырды, бірақ миссияны аяқтағаннан кейін ұшақты қалпына келтіру мүмкін болмады. (Атлантика шайқасында одақтас конвойлері қолданған катапультті ұшырылған, бір рет пайдаланылатын ұшақтарды қамтитын ұқсас қорғаныс шарасы үшін CAM кемесін қараңыз.) Шұғыл жағдайда ұшақ теориялық түрде ұшырылып, толығымен тасталуы мүмкін, ал су асты кемесі асығыс шегінеді, экипаждар қайта оралуға үмітсіз миссияларын орындайды, мүмкін камикадзе миссиясы ретінде. Сейранның бар екендігі соғыс кезінде одақтастардың барлау қызметіне белгілі болған жоқ.

Пайдалану тарихы

Соғыс жапондықтарға қарсы бұрылып, олардың флоты Тынық мұхитында еркін қимылдау мүмкіндігінен айырылған кезде, Жапон біріккен флотының бас қолбасшысы адмирал Исороку Ямамото Нью-Йорк, Вашингтон және басқа да ірі американ қалаларына шабуыл жасаудың қауіпті жоспарын жасады.

Панама каналының ереуілі

1943 жылдың тамызында Рабаулды тексергеннен кейін капитан Чикао Ямамото мен командир Ясуо Фудзимори Панама каналының шлюздарын жою үшін сентоку (құпия су асты кемелері шабуылы) идеясын ойлап тапты. Көзделіп отырған нысанаға қатысты барлау жұмыстары сол жылдың соңында басталды. Канал құрылысы кезінде жұмыс істеген жапон инженері Әскери-теңіз штабына жүздеген құжаттарды, оның ішінде канал құрылыстарының және құрылыс әдістерінің жобаларын тапсырды. Үш инженерден тұратын топ құжаттарды зерттеді және Тынық мұхиты жағындағы Мирафлорес шлюздары әуе шабуылына ең көп ұшырайды деген қорытындыға келді, бірақ Атлантика жағындағы Гатун шлюздары үлкенірек зиян келтіру мүмкіндігіне ие болды, себебі су ағынын тоқтату қиынға соғады. Олардың бағалауынша, шлюздерге сәтті шабуыл жасалғаннан кейін канал кем дегенде алты ай бойы қолданысқа жарамсыз болады. Әуе шабуылына қатысатын күштердің санын арттыру үшін командир Фудзимори Кобеде әлі салынып жатқан екі қосымша флоттық су асты кемесін, I 13 және I 14-ті, әрқайсысында екі Сейранды орналастыру үшін модификациялауды сұрады, осылайша ұшақтардың жалпы саны онға жетті. Панама каналына шабуыл жоспары бойынша төрт ұшақ тасымалдайтын су асты кемесі (I 400, I 401, I 13 және I 14) шығысқа қарай Тынық мұхиты арқылы Панама шығанағына қарай жүзіп, екі айға созылатын сапарды жоспарлады. Эквадор жағалауындағы бір нүктеде су асты кемелері айлы түнде сағат 03:00-де Сейран ұшақтарын ұшырады. Жүзу құралдары жоқ Сейрандар Колумбияның солтүстік жағалауынан Колон маңына дейін ұшты. Кариб теңізі жағында олар батысқа қарай 270 градус бұрылыс жасап, содан кейін оңтүстік-батысқа қарай бұрылып, таңертең канал шлюздарына жақындады. Бомбалауды аяқтағаннан кейін Сейрандар белгіленген кездесу орнына оралып, әуе экипаждарын алу үшін күтіп тұрған су асты кемелерінің жанында суға түсетін еді. 1945 жылдың сәуір айында шабуылды жүзеге асыруға тағайындалған капитан Ариидзуми Сейран ұшқыштарының қақпаларға камикадзе шабуылын жасауын жөн санады, дәстүрлі бомбалаудан гөрі. Сейран эскадрильясының басшысы осы айдың басында Ариидзумиге осылай ұсынған еді, бірақ бұл басқа ұшқыштардан біраз уақытқа дейін жасырын сақталды. Алайда мамыр айының соңында бір ұшқыш Сейранның бомба тастау механизмін алып тастап, оның орнына бекітілген құрылғыны байқады. Бұл өзгерістің мағынасын түсінген ол эскадрильяның атқарушы офицеріне ашуланып, ол бұл шешімді басқа адамдардан жасырудың себебін "ұшақ экипаждарына психологиялық қысымды болдырмау" үшін қабылдағанын түсіндірді. 1945 жылдың 5 маусымына қарай, ұшақ тасымалдайтын төрт су асты кемесі Нанао-Ванға келді, онда Маизуру Әскери-теңіз арсеналы Гатун шлюзінің қақпасының толық көлемді ағаш моделін жасады, оны салға отырғызып, шығанаққа сүйретті. Келесі күні түнде ресми оқу басталды, Сейран ұшақ экипаждары жылдам құрастыру, катапультті ұшыру және ұшақтарды қалпына келтіруді жаттықты. Сондай-ақ, ұшақтардың бастапқы формациясы да жаттықтырылды. 15 маусымнан бастап Сейран ұшқыштары күндізгі жарықта ағаш қақпаға қарсы жаттығу бомбалауларын жасады. 20 маусымда барлық дайындық аяқталып, операция басталды.

Улити атолы

Жаудың шабуылы басталуына дейін Окинава түсті, және одақтастар Жапонияның туған аралдарына шабуыл дайындап жатқаны туралы хабар Жапонияға жетті. Жапон Әскери-теңіз штабы Панама каналына жасалатын шабуыл соғыстың барысына көп әсер етпейді деген қорытындыға келді, ал американдықтардың ілгерілеуін тоқтату үшін тікелей және дереу әрекет қажет болды. Американың он бес әуе кемесі Улити атолында жиналып, туған аралдарға шабуыл жасауға дайындалды. Улити шабуылының екінші кезеңі "Араши" (дауыл) деп аталды. I 400 және I 401 14/15 тамыз түнінде алдын ала белгіленген нүктеде кездесуге тиіс болды. 17 тамызда олар таң атпай алты "Сейранды" американдық әуе кемелеріне қарсы камикадзе миссиясына жіберді. "Сейрандардың" әрқайсысының корпусына бомба бекітілген, олар радарлардың анықтауынан қашу үшін су бетінен төмен ұшуға тиіс болды, ал американдық истребительдер жоғарыда күзеттеді деп күтілді. Майзуру Әскери-теңіз базасынан аттанғанға дейін "Сейрандар" күміс түспен боялды, үстіне қызыл "Хиномару" белгісін жабатын американдық жұлдыздар мен жолақтар салынды, бұл соғыс ережелерін тікелей бұзу болды. Бұл ұшақ ертерек байқалған жағдайда оны тануды қиындатуға жасалған әрекет болды, бірақ ұшқыштар оны жақсы қабылдамады. Кейбіреулері американдық белгілермен ұшуды қажетсіз деп санады және жеке қорлау ретінде қабылдады, сондай-ақ Императорлық Әскери-теңіз күштеріне құрметсіздік деп есептеді. Улитиге шабуылдан кейін I 400 және I 401 Гонконгқа бет алды. Сол жерде олар тағы алты "Сейранды" алып, жанармайға қолайлы Сингапурға қарай жүзіп кетті. Олар I-13 және I-14 су асты кемелерімен бірігіп, он "Сейраннан" тұратын біріккен күшпен тағы шабуылдар жасауға жоспарлады. Жапония Улити шабуылына дейін капитуляциялады, ал 1945 жылдың 22 тамызында су асты кемелерінің экипаждарына барлық қаруларын жоюға бұйрық берілді. Торпедалар оқтандырылмастан атылды, ал ұшақтар қанаттары мен тұрақтандырғыштарын жаймастан ұшырылды. I 400 американдық "Blue" эсминеціне тапсырылғанда, АҚШ экипажы оның өлшеміне таң қалды, ол "USS Blue" кемесінен шамамен 7 метрге ұзын, ал ені сол кездегі ең ірі американдық флоттық су асты кемесінен әлдеқайда ұзын және кең болды.

"Шершін гүлдері" операциясы

Жапондықтар АҚШ-қа биологиялық қару қолданып шабуыл жасауды жоспарлаған, бұл шабуыл әсіресе Калифорния штатының Сан-Диего қаласындағы азаматтық тұрғындарға бағытталған еді. "Түндегі алмұрт гүлдері" операциясы деп аталған жоспар бойынша, Оңтүстік Калифорния жағалауына жақын жердегі бес I-400 су асты кемесінен түнде ұшақтар ұшырылып, жоспарланған нысанаға "жұқпалы биттер" бомбалары тасталған. Осының нәтижесінде инфекция Батыс жағалауының барлық аймағына таралып, ондаған мың адамның өліміне әкелуі күтілген. Операция 1945 жылдың 22 қыркүйегіне белгіленген, бірақ Жапония 1945 жылдың 15 тамызында капитуляциялағандықтан, жоспар орындалмады.

Америкалық тексерулер

АҚШ Әскери-теңіз күштері 24 су асты кемесін, оның ішінде үш I-400 су асты кемесін ұстап алып, Sasebo шығанағына жеткізіп, зерттеді. Олар сол жерде кеңестік инспекциялық топ су асты кемелерін тексеру үшін жіберіліп жатқаны туралы хабар алды. Бұл оқиғаның алдын алу мақсатында "Жол аяғы" операциясы іске қосылды. Су асты кемелерінің көпшілігі Фукуэ аралының оңтүстік-шығысындағы Point Deep Six деп белгіленген аймаққа жеткізіліп, C-3 жарылғыш заттарымен толтырылып, жарылыс жасалды; олар белгілі бір тереңдікке батып кетті. Қалған төрт су асты кеме – I-400, I-401, жапондық I-201 және жапондық I-203 су асты кемелері АҚШ Әскери-теңіз күштерінің техниктерімен Гавайиге жеткізіліп, қосымша тексерулерден өтті. Тексерулер аяқталғаннан кейін, 1946 жылғы 4 маусымда, Гавайидегі Оаху аралының жанындағы Калалоа суларында, американдық "Trumpetfish" су асты кемесінен атылған торпедалармен су асты кемелері батырылды. Бұл кеңестік тараптан оларға қолжетімділіктің алдын алу үшін жасалды. Ұлттық мұхиттық және атмосфералық басқарманың теңіздік мұра бағдарламасының докторы Джеймс П. (Джим) Дельгадо, су асты кемелерінің батырылған орнының нақтылы белгісіздігі туралы ресми үкіметтік мәлімдеме АҚШ Әскери-теңіз күштерінің құпиясы ашылған құжаттарымен расталғанын хабарлады.