Кіріспе

Неміс экономисі Карл Вильгельм Бюхер (16 ақпан 1847, Кирберг, Гессен – 12 қараша 1930, Лейпциг, Саксония) – неміс экономисі, нарықтық емес экономиканың негізін салғандардың бірі және журналистиканы академиялық ғылым ретінде құрған адам.

Ерте өмір

Карл Бюхер Гессендегі шағын Кирберг ауылында, шағын, аса табысты емес щетка жасаушы және фермердің ұлы болып дүниеге келді; оның әкесі Филип шкаф жасаушы болған. Карлдың анасы, Кристиан Дорн, наншының қызы еді. Бюхер жақын орналасқан Дауборн қаласында пастормен жеке дайындық мектебінде оқыды, ал 1863–1866 жылдары Хадамардағы католик гимназиясында білім алды, онда ол үздік оқушы атанды. Бюхердің бұрынғы ұстазы оған университетте оқуға кеңес берді және ұзақ талқылардан кейін Бюхердің ата-анасы оған рұқсат берді.

Кейінгі жылдар

Бюхер Бонн университетінде (Пруссияның да бір бөлігі) тарих және классика пәндерін терең зерттеп, гимназия мұғалімі болу мақсатымен оқыды. Бюхердің ең маңызды профессоры – ежелгі тарихшы Арнольд Шафер. Оқуын қаржыландыру үшін біраз уақыт Хеппенхаймда жеке репетитор болып жұмыс істеді, содан кейін Геттинген мен Боннда білімін жалғастырып, 1870 жылы тарих және эпиграфия саласында «De gente Aetolica amphictyoniae participe» тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады (жарияланған). Біраз уақыт гимназия мұғалімі және журналист болып жұмыс істегеннен кейін, әсіресе Франкфуртта либералды, Бисмаркқа қарсы көзқарастарымен танымал болған Бюхер академиялық мансапты таңдап, Мюнхен университетінде абилитациядан өтті.

1882 жылы Бюхер факультет тарапынан Эрланген университетінің төтенше профессоры болып сайланды, бірақ Министрліктің мақұлдауын ала алмады. Дегенмен, ол Тарту университетінен (Дорпат) шақыру алып, оны қабылдады. Бұл шақыру оған сол кездегі сүйіктісі Эмили Миттермайерге үйленуге мүмкіндік берді. Дорпатта Бюхер Вильгельм Стиданың орнына этнография, география және статистика кафедрасын басқарды, көбінесе статистикаға назар аударды. Осы жерде ол «газеттану ғылымын» (Zeitungswissenschaften) жаңа ғылым саласы ретінде қалыптастырды. 1883 жылдың 17 тамызында (жаңа стиль бойынша 29 тамызында) Бюхердің жалғыз ұлы Фридрих дүниеге келді, ол кейін Лейпцигте судья болды. Сол жылы Бюхер Базель университетінің экономика және статистика кафедрасына Альфонс Тунның орнына шақырылды және оны қабылдады. Ол 1890 жылға дейін сонда жұмыс істеді, осы кезеңде тарихшы және мәдени философ Якоб Буркхардтпен достық қарым-қатынас орнатты. Бюхер Статистикалық экономикалық қауымдастықтың президенті болып сайланды; оның жұмысы негізінен Базельге бағытталған және статистикалық сипатта болды. Базельде ол «газеттану ғылымы» бойынша алғашқы дәрістерін оқыды, тіпті Еуропада алғашқы дәрістердің бірі болды.

1889/90 жылдары Бюхер Баденнің Ұлы Герцогтігіндегі Карлсруэдегі Техникалық Жоғары мектебінің экономика кафедрасына шақырылды, бұл кафедраны бұрын Эберхард Готейн басқарған.

Бюхерді Лейпциг университетінің экономика кафедрасына Льюи Брентаноның орнына шақыру жоспары саяси себептерге байланысты сәтсіз аяқталды; Бюхер әлі де либералды көзқарастарымен бағаланды. Алайда Лейпциг университеті статистиканы қоса отырып, экономика бойынша екінші кафедра құрды. Бюхер бір ауыздан және бәсекелестіксіз ұсынылып, ресми мақұлдау алды. Оның Лейпцигтегі қызметі (1892–1916) Бюхер үшін ең жемісті кезең болды. 1893 жылы ол өзінің ең маңызды еңбегі «Die Entstehung der Volkswirtschaft» (Ұлттық экономиканың қалыптасуы) кітабын жариялады, бұл нарықтық емес (алмасу және сыйлық) экономиканың іргелі зерттеуі болды. Бастапқы басылымның 17-ші және соңғы нұсқасы 1926–1930 жылдары жарық көрді; ол француз және ағылшын тілдеріне аударылып, Америкада алты рет қайта басылды. 1895 жылы Бюхер Бавария ғылым академиясының тарихи сыныбының корреспондент мүшесі болып сайланды. 1896 жылы «Arbeit und Rhythmus» (Еңбек және ырғақ) кітабы жарық көрді; 1924 жылға дейін алты басылым шықты. Ол 1899 жылы орыс тіліне аударылып, 1923 жылы қайта басылды. 1901 жылы Бюхер Альберт Шаффлемен бірге, ал 1904 жылдан кейін Zeitschrift für die gesamte Staatswissenschaft (Барлық саяси ғылымдар журналы) журналының бас редакторы болды, бұл журнал 1844 жылы академиялық стандарттағы алғашқы неміс экономикалық журналы ретінде құрылған және бүгінгі күні «The Journal of Institutional Economics» (JOIE) журналы ретінде шығарылуда. Ол 1924 жылға дейін неміс экономикасы мен әкімшілігінің бұл маңызды журналын редакциялады. 1901/1902 жылдары философия факультетінің проректоры, 1902/1903 жылдары философия факультетінің деканы, ал 1903/04 жылдары Лейпциг университетінің ректоры болып қызмет етті.

1916 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде баспасөз және пропагандамен болған жаман тәжірибесіне сүйене отырып, Бюхер Лейпциг университетінде Institut für Zeitungswissenschaften (Газеттану ғылымы институтын) құрды (1915 жылы кафедралық бөлім құрғаннан кейін). Бұл институт Еуропадағы осы сипаттағы алғашқы институт болды және оның құрылуы Германиядағы медиакоммуникацияның академиялық зерттеуінің басталуын білдірді. 1926 жылға дейін Бюхер институтты басқарды және осы саланы дамытты, Германияда ұзақ мерзімді нәтижелермен ғылыми пән ретінде қалыптастырды. 1919 жылы Германиядағы сәтсіз революция кезінде Бюхер фабрикаларды әлеуметтендіру туралы брошюра және өзінің өте сәтті автобиографиясын «Lebenserinnerungen» (Өмір естеліктері) жариялады.

Бюхер біраз уақыт Лейпциг қалалық кеңесінің мүшесі болды. Ол докторлық диссертациясынан өзге, Гießen қаласынан құрметті заң ғылымы докторы (Dr. jur. h. c.) және Бонн қаласынан экономика ғылымы докторы (Dr. rer. pol.) дәрежесін алды. Ол Корольдік Саксонның құпия кеңесшісі және Корольдік Саксон академиясының мүшесі болды.