Кіріспе
Неміс тарихшысы (1817–1895)
Генрих Карл Людольф фон Сибель (2 желтоқсан 1817 – 1 тамыз 1895) – неміс тарихшысы.
Өмір
Сибель Сост қаласында ұзақ уақыттан бері орныққан протестанттық отбасынан шыққан. Ол Дюссельдорфта дүниеге келді, онда оның әкесі француз және пруссиялық биліктері кезінде мемлекеттік қызметте маңызды лауазымдар атқарды; 1831 жылы ол мұрагерлік дворяндыққа көтерілді. Оның үйі сол кезде Дюссельдорфтың мәшһүр әдеби және өнер өмірінің орталықтарының бірі болды. Сибель жергілікті гимназияда, содан кейін Берлин университетінде білім алды, онда ол Фридрих Карл фон Савиньи және Леопольд фон Ранке әсеріне түсті, олардың ең көрнекті шәкірті болды. Білімін аяқтағаннан кейін 1841 жылы Бонн университетінде тарих пәнінен жеке лекция оқытушы болып жұмыс істеді. Ол орта ғасырлар тарихы бойынша сын тұрғысынан зерттеулер жасап, өзін таныстырды, олардың ең маңыздысы – «Бірінші крест жорығының тарихы» (Дюссельдорф, 1841; жаңа басылымы, Лейпциг, 1881) еңбегі болды. Бұл еңбек Ранкеден алған сын әдістерін қолдана отырып, құнды тарихи зерттеу ретінде бағаланғаннан басқа, романтикалық мектептің орта ғасырларға деген құштарлығына қарсы наразылықтың маңызды көрінісі де болды. 1861 жылы леди Дафф Гордон осы кітаптың бір бөлігін ағылшын тіліне аударды, оған 1858 жылы Мюнхенде оқылған крест жорықтары туралы лекциялар қосылды, бұл «Крест жорықтарының тарихы мен әдебиеті» деген атпен жарық көрді. Одан кейін ол неміс патшалығының қалыптасуын зерттеді (Die Entstehung des deutschen Königtums, Франкфурт, 1844 ж. және тағы да 1881 ж.), содан кейін профессор болып тағайындалды. Сол жылы (1844) Сибель ультрамонтанистер партиясының қарсыласы ретінде танымал болды. Трирде Киелі Жинаның көрмесіне көптеген паломниктер келді, сондықтан ол бұл нәрсені жалған деп есептеп, атақты реликтің түпнұсқалығын зерттеуге көмектесті. Осыдан бастап ол заманауи саясатқа және либералдық көзқарастағы дау-дамайларға белсенді қатыса бастады. 1846 жылы Марбург университетінде профессор болып тағайындалды. Бұл шағын университет оның оқыту қызметіне көп мүмкіндік бермесе де, Гессен Ландтагындағы орын саясатта алғашқы тәжірибесін сыйлады. 1848 жылы ол Франкфуртта болды, бірақ Ұлттық Ассамблеяға өкілдік етуге жетпеді. Демократиялық және революциялық партияға қарсылығы оны халық арасында танымал ете алмады, тіпті оның терезелерін сындырды, ал либерализмі оны сарайда күдік тудырды. Ол 1850 жылы Эрфурттағы парламентке қатысты және Пруссияның басшылығымен Германияны жаңартуды үміттенген Гота партиясына қосылды. 1859-1866 жылдары Сибель тарихшы Юлиус фон Фиккермен Германия империясының маңыздылығы туралы пікірталас жүргізді. Келесі жылдары ол Француз төңкерісі туралы «Geschichte der Revolutionszeit 1789–1800» атты маңызды хроникасымен айналысты, осы мақсатта Париж және басқа елдердің мұрағаттарында ұзақ зерттеулер жүргізді. Алғашқы томдардың кейінгі басылымдары кеңейтіліп, өңделді, ал 1882 жылы Штутгартта жаңа басылымы жарық көрді. Алғашқы үш томды Уолтер Копленд Перри (1867–1869) ағылшын тіліне аударды. Бұл еңбегінде ол Францияның ішкі және сыртқы тарихының байланысын алғаш рет көрсетті. Ол мұрағаттарды жүйелі түрде зерттеу арқылы Францияның ішкі тарихының көптеген эпизодтарының дәстүрлі баяндамасын тексеріп, түзетті. Мария Антуанеттаға жазылған хаттардың түпнұсқа емес екенін дәлелдеді. Француз жазушыларының революциялық аңыздарын жоққа шығарды. Сибель Эдмунд Беркке қызығушылық танытты және оның еңбектеріне екі очерк жариялады. Бұл еңбек Тьер мен Ламартиннің танымал көзқарасын алмастыруға жасалған алғашқы әрекет болды, кейіннен Тейне мен Альберт Сорель осы бағытты қабылдады. 1856 жылы Ранке ұсынғаннан кейін Сибель Мюнхенде профессорлық қызметке қабылданды, онда Баварияның королі Максимилиан II, білімді демеушісі, тарих мектебін құруға үміттенеді. Ол мұнда өзінің қызметі үшін жемісті жағдай тапты. Революция және орта ғасырлар туралы жұмысын жалғастырумен қатар, ол өзі құрған Тарихи семинармен, өзі құрған «Historische Zeitschrift» тарихи журналмен (қазіргі көптеген тарихи журналдардың түпкілікті үлгісі) және жаңа Тарихи комиссияның хатшысы ретінде толыққанды айналысты. Саяси айырмашылықтар көп ұзамай оның жұмысына кедергі келтірді; Пруссияны қолдаушы және протестант, әсіресе ультрамонтанистерге қарсы белсенді күресші ретінде ол бастапқыда-ақ клерикалдық партияның күдігіне іліккен еді. 1859 жылғы соғыстан кейінгі саяси қозғалыстарда ол корольдің толық қолдауын күте алмайтынын түсінді, сондықтан 1861 жылы Бонн университетінде профессорлық қызметке қабылданды, оны 1875 жылға дейін атқарды. Ол Пруссияның төменгі палатасына сайланды және келесі үш жыл бойы осы жиналыстың ең белсенді мүшелерінің бірі болды. Ол бірнеше маңызды пікірталастарда үкіметке қарсы күресті басқарды және Бисмарк саясатына қарсы болды, қаржы мәселелерінен басқа, Польша және Дания мәселелерінде де, әсіресе Шлезвиг және Хольштейн үшін Даниямен туындаған дағдарыста да қарсылық танытты. 1864 жылы көздің ауруына байланысты қайта сайлауға түспеді, бірақ 1866 жылы Бисмарк пен оның бұрынғы қарсыластары арасындағы келісімге қол жеткізудің жолын бірінші болып көрсетті. Ол 1867 жылғы Конституциялық Ассамблеяда болды және Ұлттық Либералдарға қосылса да, жалпы сайлау құқығын енгізуге қарсылық танытып, оның әсеріне қатысты көптеген либералдардың күдігін бөлісті. 1874 жылы ол клерикалистерге қарсы күресте үкіметті қолдау үшін Пруссия парламентіне оралды, ал 1878 жылдан бастап социалистерге қарсы күресте де қолдау көрсетті. Ол социалистердің ілімдерін талдаған және 19 ғасырда клерикалистердің саясатын қарастырған екі памфлетте өз ұстанымын түсіндірді және қорғады. 1880 жылы ол зейнетке шықты, көптеген либералдар сияқты, жалпы сайлау құқығына байланысты саяси өмірдегі өзгерістерге көңілі толмады. 1875 жылы Бисмарк оны Пруссия мұрағаттарының директоры лауазымына тағайындады. Оның басшылығымен Фридрих Ұлының хат-хабарларын қамтитын үлкен басылымдар сериясы басталды, оны редакциялауға да көмектесті. Оның соңғы жылдары «Вильгельм I басшылығымен неміс империясының негізі» (Die Begründung des deutschen Reiches durch Wilhelm I) (Мюнхен, 1889–1894) атты маңызды еңбегімен айналысты, бұл неміс бірігуі туралы маңызды еңбек болды, оның үшін Пруссия мемлекеттік құжаттарын пайдалануға рұқсат берілді, сондықтан ол өзінің замандастарының ең маңызды оқиғаларының тарихын құпия ақпараттарға толық қол жеткізе отырып жаза алды. 1860-1866 жылдар аралығындағы пруссиялық саясаттың тарихы ретінде бұл еңбек құндылығы жоқ. Бисмарк құлағаннан кейін құпия құжаттарды пайдалануға рұқсат алынбады, сондықтан 1866-1870 жылдарды қамтитын алтыншы және жетінші томдарының маңызы азайды. Бұл еңбек ағылшын тіліне «The Founding of the German Empire» деген атпен аударылды (M L Perrin және G Bradford, Нью-Йорк, 1890–1891). Сибель Франциямен соғыс туралы жазуға үлкермеді, 1895 жылдың 1 тамызында Марбург қаласында қайтыс болды. Оның басқа жазбаларында «Die deutsche Nation und das Kaiserreich» (1862) және көптеген тарихи мақалалар бар. Сибель екі ұл тастады, олардың бірі Пруссия армиясында офицер болды; екіншісі, Людвиг фон Сибель (1846–1929), Марбург университетінде археология профессоры болды және грек археологиясымен айналысқан бірнеше еңбектердің авторы болды. Оның көптеген тарихи және саяси эсселері «Kleine historische Schriften» (3 том, 1863, 1869, 1881; жаңа басылымы, 1897); «Vorträge und Aufsätze» (Берлин, 1874); және оның өлімінен кейін Конрад Варрентраппен жазылған өмірбаяндық кіріспемен жарық көрген «Vorträge und Abhandlungen» жинағында жинақталған.