Кіріспе

Химиялық қосылыс
химиялық қосылыс
chembox
| Verifiedfields = өзгертілген
| Watchedfields = өзгертілген
| verifiedrevid = 477000200
| ImageFile1 = Zinc Sulfate.jpg
| ImageSize1 =
| ImageFile2 = Zinc sulfate.png
| ImageSize2 =
| IUPACName = Цинк сульфаты
| OtherNames = Ақ құрамы, Госларит
|Section1=
|Section2=
|Section5=Chembox Thermochemistry
| DeltaHf = −983 кДж·моль−1
| Entropy = 120 Дж·моль−1·К−1 (атауы, мысалы, 1620 жылдары Базиль Валентин псевдонимімен жазылған ұжымдық еңбекте қолданылған). Мырыш сульфаты және оның гидраттары түссіз қатты заттар.

Өңдеу

Гептагидраттың негізгі қолданылуы rayon өндірісінде коагулянт ретінде қолданылуы болып табылады. Одан әрі, ол литопон пигментін жасау үшін алғыр зат ретінде пайдаланылады. Сонымен қатар, мырышпен электролық қаптау үшін электролит, бояу процесінде мордент және тері мен былғарыны сақтау үшін консервант ретінде де қолданылады.

Тамақ

Цинк сульфаты мал азығына, тыңайтқыштарға, тіс пастасына және ауыл шаруашылығы спрейлеріне цинк қосу үшін қолданылады. Мырыш сульфаты, көптеген мырыш қосылыстары сияқты, шатырларда мүктің өсуін бақылау үшін де пайдаланылуы мүмкін. Мырыш сульфатын сыра қайнату процесінде цинкпен толықтыру үшін қолдануға болады. Цинк – ашытқының саулығы мен өнімділігі үшін қажетті қоректік зат, бірақ төмен гравитациялы сыралар үшін қажетті қоспа емес, себебі сыра қайнатуда жиі қолданылатын дәндер жеткілікті цинкпен қамтамасыз етеді. Бұл ашытқыны олардың шегіне дейін жеткізу үшін, спирттің құрамын олардың қолайлы деңгейінен асыру кезінде жиі қолданылатын тәжірибе. Көне замандағы тот баспайтын болаттан жасалған қайнату қазаншалары мен ашыту ыдыстарынан бұрын, мыс қазаншаларды пайдалану арқылы мырыш ақырындап сіңірілген. Қазіргі заманғы мыс суыту құрылғысы да аз мөлшерде цинк береді деген болжам бар; сондықтан қосымша цинк қосу кезінде артық мөлшерге жол бермеу үшін сақ болу керек. Жағымсыз әсерлерге цинк концентрациясы 5 пpm-нен асса, ашытқының жоғары өсуіне байланысты ацетальдегид пен фузель спиртінің өндірісінің артуы жатады. Цинк артық болса, самынды немесе ешкінің иісі сияқты дәм пайда болуы мүмкін. Цинк сульфаты көптеген тәтті дәмді заттар үшін тәттілікті сезуді күшті түрде тежейді.

Медицина

Ол цинк тапшылығын емдеу және жоғары тәуекел топтарындағы адамдарда оның алдын алу үшін диеталық қосымша ретінде қолданылады. Артық мөлшерде қабылдаудың жанама әсерлеріне іш ауруы, құсу, бас ауруы және әлсіздік жатуы мүмкін. Бұл препарат ауыз арқылы регидратациялық терапиямен (ОРТ) және байытқыш дәрімен бірге де қолданылады.

Өндіріс, реакциялар, құрылым

Цинк сульфаты цинк қоршайтын кез келген материалды (металл, минералдар, оксидтер) күкірт қышқылымен өңдеу арқылы өндіріледі. Гептагидрат темір сульфаты гептагидратымен изоструктуралық. Қатты күйдегі затта [Zn(H2O)6]2+ иондары сульфатпен және бір кристалдану суымен сутегі байланыстары арқылы өзара әрекеттеседі. Сусыз цинк сульфаты сусыз мыс(II) сульфатымен изоморфты. Ол цинкозит минералы түрінде кездеседі. Моногидрат белгілі. Гексагидрат та танымал.

Минералдар

Минерал ретінде ZnSO4•7H2O госларит деп аталады. Цинк сульфаты бірнеше басқа сирек кездесетін минералдар түрінде табылады, мысалы, цинкмелантерит, (Zn,Cu,Fe)SO4*7H2O (гослариттен құрылымдық тұрғыдан өзгеше). Цинк сульфатының төменгі гидраттары табиғатта сирек кездеседі: (Zn,Fe)SO4*6H2O (бианхит), (Zn,Mg)SO4*4H2O (бойлит) және (Zn,Mn)SO4*H2O (ганнит).

Қауіпсіздік

Мырыш сульфаты ұнтағы көзді тітіркендіреді. Аз мөлшерде жұтыну қауіпсіз деп есептеледі, және мырыш сульфаты жануарларға берілетін жемге қажетті мырыш көзі ретінде, бір килограмм жемге бірнеше жүз миллиграммға дейін қосылады. Шамадан тыс жұтыну асқазанның күйзелісіне, 2–8 мг/кг дене салмағына жеткенде құсу мен жүрек ауруына әкеледі. Мырыш сульфатының ерітіндісімен мұрынды шаю иіс сезу жүйкелеріне зақым келтіріп, адамдарды қоса, түрлі жануарларда иіс сезу қабілетінің жоғалуына (аносмияға) себеп болуы мүмкін.