Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Акварегия (лат. regia, "патшалық су" немесе "корольдік су") – азот қышқылы мен тұз қышқылының 1:3 молярлық қатынастағы қоспасы. Акварегия – тұманды сұйықтық. Жаңадан дайындалған акварегия түссіз, бірақ нитрозил хлориді мен азот диоксидінің түзілуінен кейін бірнеше секунд ішінде сары, қызғылт сары немесе қызыл түске өтеді. Оны алхимиктер аталған, себебі ол алтын мен платина сияқты құйма металдарды еріте алады, бірақ барлық металдарды емес.
Mixture of nitric acid and hydrochloric acid in a 1:3 molar ratio
Aqua regia ('/r//eɪ//ɡ//i//ə//, /'/r//iː//dʒ//i//ə/; from Latin, "regal water" or "royal water") is a mixture of nitric acid and hydrochloric acid, optimally in a molar ratio of 1:3. Aqua regia is a fuming liquid. Freshly prepared aqua regia is colorless, but it turns yellow, orange or red within seconds from the formation of nitrosyl chloride and nitrogen dioxide. It was named by alchemists because it can dissolve noble metals like gold and platinum, though not all metals.
Қолданбалар
Aqua regia негізінен хлороауриктік қышқылды өндіру үшін қолданылады, ол ең таза (99,999%) алтынды тазарту үшін Вольвилл процесіндегі электролит болып табылады. Aqua regia сонымен қатар тегістеу және нақты талдау процедураларында қолданылады. Ол кейбір зертханаларда органикалық қосылыстар мен металл бөлшектерінен шыны ыдыстарды тазалау үшін де пайдаланылады. Көптеген зертханаларда NMR түтікшелерін тазарту үшін дәстүрлі хромо қышқылы ваннасына қарағанда осы әдіс артықшылықты, себебі парамагниттік хромның іздері спектрлерді бұрмалауы мүмкін. Хром қышқылы ванналары хромының жоғары уыттылығы және жарылыс қаупіне байланысты қолдануға ұсынылмайды, ал aqua regia өзі де өте коррозиялық және қате пайдалану салдарынан бірнеше жарылыс оқиғаларына себеп болған. Оның құрамындағы компоненттер жылдам реакцияға түсіп, ыдырайтындықтан, aqua regia тиімділігін тез жоғалтады (бірақ күшті қышқыл болып қалады), сондықтан оның компоненттері көбінесе қолдану алдында ғана араластырылады.
Aqua regia is primarily used to produce chloroauric acid, the electrolyte in the Wohlwill process for refining the highest purity (99.999%) gold. Aqua regia is also used in etching and in specific analytic procedures. It is also used in some laboratories to clean glassware of organic compounds and metal particles. This method is preferred among most over the more traditional chromic acid bath for cleaning NMR tubes, because no traces of paramagnetic chromium can remain to spoil spectra. While chromic acid baths are discouraged because of the high toxicity of chromium and the potential for explosions, aqua regia is itself very corrosive and has been implicated in several explosions due to mishandling. Because its components react quickly, resulting in its decomposition, aqua regia quickly loses its effectiveness (yet remains a strong acid), so its components are usually only mixed immediately before use.
Тарих
Аква-регия алғаш рет псевдо-Гебердің «Ақиқатты ашу туралы» (De inventione veritatis) еңбегінде кездеседі (шамамен 1300 жылдан кейін), онда ол азот қышқылына аммиак (аммоний хлориді) қосып дайындаған. Хлорсуте қышқылын азот қышқылымен тікелей араластырып аква-регия жасау, тек XVI ғасырдың соңында еркін хлорсуте қышқылын алу процесі ашылғаннан кейін ғана мүмкін болды. Василий Валентиннің кілттерінің үшіншісінде (шамамен 1600 жыл) алдыңғы жағында айдаһар, ал артқы жағында әтеш жеп жатқан түлкі бейнеленген. Әтеш – алтынның символы (күн шығуымен және күннің алтынмен байланысты болуынан), ал түлкі аква-регияны көрсетеді. Қайталап еріту, қыздыру және қайта еріту процесі (түлкі әтешті жейді, әтеш түлкіні жейді) колбада хлор газының жиналуына әкеледі. Содан кейін алтын алтын(III) хлориді түрінде кристалданады, оның қызыл кристалдарын Василий «шеберлеріміздің розасы» және «қызыл айдаһардың қаны» деп атаған. Бұл реакция 1895 жылға дейін химиялық әдебиетте жарияланбады. Антуан Лавуазье 1789 жылы аква-регияны нитромуриат қышқылы деп атады. Екінші дүниежүзілік соғыста Германия Данияға басып кірген кезде, венгр химигі Джордж де Хевеси нацистердің оларды тартып алуына жол бермеу үшін неміс физиктері Макс фон Лауэ (1914) мен Джеймс Франк (1925) алған Нобель сыйлықтарының алтын медальдарын аква-регияда ерітті. Германия үкіметі 1935 жылы түрмеде отырған бейбітшілік жақтасы Карл фон Осиетцки Нобель сыйлығын алғаннан кейін немістерге Нобель сыйлығын қабылдауға немесе сақтауға тыйым салған еді. Де Хевеси алынған ерітіндіні Нильс Бор институтындағы зертханасындағы сөреге қойды. Нацистер бұл банканы – сөредегі көптеген банкалардың бірі – қарапайым химиялық заттарды қамтиды деп ойлап, оған назар аудармады. Соғыстан кейін де Хевеси ерітіндіні өзгерген күйінде тауып, қышқылдан алтынды шөктірді. Алтын Швед Корольдік Ғылым академиясына және Нобель қорына қайтарылды. Олар медальдарды қайта құйып, Лауэ мен Франкке қайта тапсырды.
Aqua regia first appeared in the De inventione veritatis ("On the Discovery of Truth") by pseudo Geber (after c. 1300), who produced it by adding sal ammoniac (ammonium chloride) to nitric acid. The preparation of aqua regia by directly mixing hydrochloric acid with nitric acid only became possible after the discovery in the late sixteenth century of the process by which free hydrochloric acid can be produced. The third of Basil Valentine's keys (c. 1600) shows a dragon in the foreground and a fox eating a rooster in the background. The rooster symbolizes gold (from its association with sunrise and the sun's association with gold), and the fox represents aqua regia. The repetitive dissolving, heating, and redissolving (the rooster eating the fox eating the rooster) leads to the buildup of chlorine gas in the flask. The gold then crystallizes in the form of gold(III) chloride, whose red crystals Basil called "the rose of our masters" and "the red dragon's blood". The reaction was not reported again in the chemical literature until 1895. Antoine Lavoisier called aqua regia nitro muriatic acid in 1789. When Germany invaded Denmark in World War II, Hungarian chemist George de Hevesy dissolved the gold Nobel Prizes of German physicists Max von Laue (1914) and James Franck (1925) in aqua regia to prevent the Nazis from confiscating them. The German government had prohibited Germans from accepting or keeping any Nobel Prize after jailed peace activist Carl von Ossietzky had received the Nobel Peace Prize in 1935. De Hevesy placed the resulting solution on a shelf in his laboratory at the Niels Bohr Institute. It was subsequently ignored by the Nazis who thought the jar—one of perhaps hundreds on the shelving—contained common chemicals. After the war, de Hevesy returned to find the solution undisturbed and precipitated the gold out of the acid. The gold was returned to the Royal Swedish Academy of Sciences and the Nobel Foundation. They re cast the medals and again presented them to Laue and Franck.