Кіріспе

Аргирия немесе аргироз – күміс элементінің химиялық қосылыстарына немесе күміс шаңына тым көп әсер етуден туындайтын жағдай. Аргирияның ең айқын белгісі – терінің көк немесе көк сұр түске енуі. Ол жалпы аргирия немесе жергілікті аргирия нысанында кездесуі мүмкін. Жалпы аргирия дене бетінің көп бөлігінде кең аумақтарға таралады. Жергілікті аргирия денедегі шектеулі аймақтарда, мысалы, терідегі дақтарда, шырышты қабықтың немесе конъюнктиваның бөліктерінде байқалады. Аргирия және аргироз терминдері ұзақ жылдар бойы бір-бірін алмастырып қолданылып келеді, бірақ аргирия жиірек қолданылады. Аргироз әсіресе конъюнктива аргириясын білдіру үшін қолданылған, бірақ мұндай қолданыс тұрақты болған емес және нақты көрсетілмесе, оған сенуге болмайды. Бұл термин ἄργυρος (argyros, "күміс") сөзінен алынған.

Патофизиология

Адамдар мен басқа жануарларда күміс өнімдерін ұзақ мерзімді қабылдау денедегі әртүрлі мүшелерде күміс қосылыстарының біртіндеп жиналуына алып келеді. Фотографиядағыдай (күміс жарыққа сезімтал болғандықтан пайдалы), ақ немесе түссіз күміс қосылыстарын күн сәулесіне ұшырату оларды күміс металлына немесе күміс сульфидтеріне ыдыратады. Көбінесе бұл өнімдер теріге микроскопиялық бөлшектер түрінде сіңіп, қара пигмент түзеді. Бұл жағдай аргирия немесе аргироз деп аталады. Ұзақ уақыт бойы күміс пигменттерін қабылдау жарыққа ұшыраған басқа органдарға, әсіресе көзге жиналуы мүмкін. Көздің конъюнктивасында бұл көбінесе зиянды емес, бірақ көздің линзасына да әсер етіп, қаулы даулы салдарларға әкелуі мүмкін. Жергілікті аргирия көбінесе күміс қамтитын заттарды, мысалы, кейбір көз тамшыларын сырттан қолданудан туындайды. Жалпыланған аргирия күміс қосылыстарын үйде емдік мақсаттар үшін немесе күміс немесе күміс қосылыстарымен жұмыс істеу нәтижесінде ұзақ мерзімді жұтудан немесе дем алудан пайда болады. Күміс жоғары дозада адам үшін уытты болуы мүмкін, бірақ қысқа мерзімде берілген төмен дозадан ауыр зиян келтіру қаупі аз. Күміс кейбір медициналық құралдардағы антимикробтық қасиеттері үшін қолданылады, бұл қасиет олигодинамикалық әсерінен туындайды. Күміс препараттарын (әсіресе, колоидты күмісті) ұзақ мерзімді жұту немесе дем алу теріде және басқа органдарда аргирияға әкелуі мүмкін. Бұл өмірге қауіпті емес, бірақ көптеген адамдар оны эстетикалық тұрғыдан ұнамсыз деп санайды. АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігі 1991 жылы жариялаған, өмір бойы зиянды әсерлердің қаупін тудырмайтын күндізгі қабылдау мөлшерін көрсететін эталондық доза 5 мкг/(кг·күн) құрайды. Аргирия күмісті ұзақ мерзім бойы (бірнеше айдан бірнеше жылға дейін) көп мөлшерде жұтып немесе дем алған адамдарда пайда болады. Күміс өнімдерін өндіретін зауыттарда жұмыс істейтін адамдар да күмісті немесе оның қосылыстарын дем алуы мүмкін. Бұрынғы кезде кейбір жұмысшылар аргирияға шалдыққан. Дегенмен, осы жұмысшыларға аргирияны тудырған ауадағы күміс мөлшері мен әсер ету ұзақтығы белгісіз. Тарихи тұрғыдан алғанда, микроскопиялық күміс бөлшектерінің сұйық суспензиясы болып табылатын колоидты күміс, сонымен қатар түрлі ауруларды емдеу үшін ішкі дәрі ретінде қолданылған. 1940 жылдары оның орнына пенициллин сияқты фармацевтикалық антибиотиктер қолданыла бастады.

Қоғам және мәдениет

Коллоидты күмісті жұтумен байланысты маңызды жағдай – 2002 және 2006 жылдары АҚШ Сенатына либертариандық кандидат болған америкалық Стэн Джонстың жағдайы еді. Оның терісінің ерекше түсі сәтсіз кампаниясы туралы ақпарат құралдарында кеңінен көрсетілді, бірақ оның қолдаушылары ең танымал фотосурет "өңделген" деп мәлімдеді. Джонс өзінің күміс түсті терісін жарнамалық трюк ретінде пайдаланбайтынын уәделеді. Оның колоидты күмісті мақсатты түрде тұтынуы – Y2K мәселесі антибиотиктерді қолжетімсіз етеді деген қауаптан туған, өзін-өзі емдеу шарасы болды, бірақ бұл оқиға орын алмады. Ол мүмкіндік болса, бәрін қайтадан жасауға дайын екенін айтты. Хабарлар тараған кезде Карасон күмістің тиімділігіне сенімін сақтап, оны кішірек дозада қабылдауын жалғастырды. Ол 2013 жылы жүрек талмасынан қайтыс болды; "өлім себебі бірден анықталмады", бірақ оның бұрынғы әйелі Джо Анна Карасонның сөзіне қарағанда, "Пол Карасон жылдар бойы жүрек ауруларымен күресіп келді. Ол бес жылдай бұрын үш рет жүрек айналдыру операциясын жасағанмен, темекі шегуді тоқтатпады". Розмари Джейкобс – балама медицинаға қарсы белсенді. Бала кезінде Джейкобс аллергияны емдеу үшін колоидты күміс қосылған мұрын тамшыларын қолданды, нәтижесінде аргирия ауруына шалдықты. Джейкобс 2008 жылы Пол Карасонның "The Today Show" бағдарламасына қатысқаннан кейін халықаралық деңгейде танымал болды. 2010 жылдан 2013 жылға дейін Джейкобс денсаулық сақтаудағы алаяқтық, әсіресе натуропатия тақырыбында блогында жазбалар жариялады.

Мүмкін болатын әсерлері

Зерттеулер әлі де толық нақты болмаса да, ғылыми әдебиеттер аргирия бүйрек функциясының төмендеуіне алып келуі мүмкін екенін көрсетеді. Бұған қоса, қараңғыда көру қабілетінің жоғалғаны байқалуы мүмкін. Бұл көру қабілетінің жоғалғаны көздің тоқпан таяқшаларының күміс немесе күміс шаң бөлшектерінің көз аймағына тиюінен зақымдануына байланысты болуы мүмкін.