Кіріспе

АҚШ-тың Пенсильвания штатындағы тарихи жер және естелік кешені.

Джонстаундағы су тасқынының тарихы

1800 жылы құрылған Джонстаун – Пенсильвания темір жолының дамуымен және Камбрия округінің басқа да көлік инфрақұрылымымен өскен болат өндіретін қала. Қаланың халқы отыз мың адамды құрады, олардың көп бөлігі неміс және уэльс тегінен шыққан. Кіші Конемо және Стоуни Крик өзендері арасындағы су тасқынына бейім аймақтың орталығында орналасқан қауым, он тоғызыншы ғасырдың соңында орманды жою және төбелерді тегістеу салдарынан қираған жерлермен қоршалған. 1836 жылы Коннемо көлінде Пенсильвания каналының батыс бөлігі үшін су қоймасын құру мақсатында Оңтүстік Форк бөгеті салынды. Оның негізгі бөлігі сегіз жүз елу футқа жететін бұл бөгет, жер мен тастан тұрғызылды және құрылыс кезінде әлемдегі ең ірі бөгеттердің бірі деп есептелді. Кейіннен канал жүйесі қолданудан шығарылғаннан кейін, оны Питтсбург аймағынан келген бай адамдардан құралған Оңтүстік Форк балық аулау және аңшылық клубы сатып алды. Клуб бөгетті жөндеуге, биіктігін арттыруға және аймақты қайықпен жүзуге және балық аулауға арналған демалыс орнына айналдыруға қаражат бөлді. 1889 жылдың 31 мамырында, Оңтүстік Форк бөгеті, ауыр жаңбыр мен кенеттен келген су тасқынының күшінен жарылды, нәтижесінде су қоймасындағы су деңгейі қалыпты деңгейден әлдеқайда жоғары көтерілді. Бөгеттің жарылуы сағатына 40 шақырым жылдамдықпен қозғалған жиырма миллион тонна суды босатты, бұл 70 фут биіктіктегі су қабырғасын құрады. Бұл су қабырғасы 14 шақырым төмен қарай Кіші Конемо өзенінің аңғарына қарай жылжып, Джонстаун қаласын су басты. Мүлік, өнеркәсіп, үйлер, шаруашылықтар мен адам өмірі жойылды, су, қиындықтар, мұнай және су тасқынынан қаза тапқандардың денелері Пенсильвания темір жолына тиесілі тас көпірдің аркаларында тоқтады. Ішінде қалған сексен адам кейіннен өрттен қаза тапты. Су тасқыны бар болғаны он минутқа созғанмен, оның салдарынан келген апатты зиянды жоюға және қаланы қайта жаңғыртуға бес жыл уақыт кетті. Мыңдаған алғашқы жарақаттар мен қаза тапқандардан басқа, су тасқынынан ластанған бактериялардың салдарынан туған ішек тасқыны салдарынан қырық адам қосымша қаза тапты. Аман қалғандарға Пенсильванияның оңтүстік-батысындағы бірнеше қалалардан келген көмекші топтар көмек көрсетті және оларды күтіп бақты. Федералды үкімет пен шетелдер де қалаға 3,7 миллион доллардан астам ақша, азық-түлік және киім-кешек жөнелтті. Су тасқыны кезінде он алты жаста болған аман қалған Виктор Хайзер, оқиға туралы естеліктерін жылдардан кейін жазған ауызша тарихының жазбасында айтты. Ол бөгеттің жанында тұратын адамдардың алдын ала "Бұл бөгет құлап кетеді, бірақ бізге ештеңе болмайды" деп айтқанын еске алды, сондай-ақ су тасқыны келген кезде, ол көше бойымен "үлкен қабырға" сияқты келгенін еске алды. Су тасқынынан ең ұзақ өмір сүрген аман қалған Фрэнк Шомо 1997 жылдың 20 наурызында жүз сегіз жасында қайтыс болды.

Көлдің түбін қалпына келтіру жобасы

2020 жылдың қаңтар айында Джонстон су тасқыны ұлттық ескерткішінде көл төрінің қалпына келтіру жобасы басталды. Жобаның мақсаты – 1889 жылы бөгет бұзылғанға дейін көл төрінің қандай болғанын қалпына келтіру еді. Аймақта өсімдіктер өсіп кеткендіктен, Ұлттық саябақтар қызметінің өрттен қорғау және авиациялық бөлімдері мастикатор машинасымен оларды тазартты. Алайда, бұл қиындықтар тудырды, себебі адам да, техника да қауіпсіз тазалай алмайтын көп орын болды. Питтсбург қаласындағы "Allegheny Goatscape" атты ұйым 12 ешкі мен есек көмегімен аймақты тазалауға жәрдемдесті. Түйелер екі апта ішінде шамамен бір гектар өсімдік жей алады. Сонымен қатар, Огайо штатынан келген "Russell Tree Experts" ұйымы да көл төрін механикалық түрде тазалауға көмектесті. Бұл жоба 2021 жылдың жазына дейін жалғасуы күтілуде.