Кіріспе

Papilio glaucus, шығыс жолбарыс құйрықты көбелегі, Солтүстік Американың шығысында табиғи түрде өсетін көбелек түрі. Бұл АҚШ-тың шығысында, солтүстікке Оңтүстік Онтарио, Канадаға дейін таралған және көптеген орталарда кездесетін ең танымал көбелектердің бірі. Ол көктемнен күзге дейін ұшып, осы кезеңде екі-үш буын туады. Ересек көбелектер көптеген гүл түрлерінің нектарымен қоректенеді, көбінесе Apocynaceae, Asteraceae және Fabaceae тұқымдастарынан. P. glaucus қанаттарының ені құрайды. Аталықтары сары түсті, әрбір алдыңғы қанатында төрт қара "жолбарыс жолағы" бар. Аналықтары сары немесе қара болуы мүмкін, бұл оларды екі түрлі етеді. Сары түрі аталыққа ұқсас, бірақ артқы қанатында көзге түсетін көк дақтар бар, ал қара түрі көбінесе толығымен қара болады. Жасыл жұмыртқалары Magnoliaceae және Rosaceae тұқымдастарына жататын өсімдіктерге жеке-жеке салынады. Жастар қоңыр және ақ түсті, ал ересектері көк түсті, кеудесінде екі қара, сары және көк түсті көзшесі бар. Қаптамаға айналу алдында құрт қоңыр түске өтеді. Оның ұзындығы құрайды. Қысқы суық айлар болатын жерлерде қуыршақ кезеңінде қыстау жүреді. Шығыс жолбарыс құйрықты көбелегі Алабама штатының (сондай-ақ штаттың талисманы), Делавэр, Джорджия, Солтүстік Каролина және Оңтүстік Каролина штаттарының ресми көбелегі, ал Вирджиния штатының ресми жәндігі болып табылады.

Сипаттама

Қанаттарының ені еркектерде бастап сары түсті, әрбір алдыңғы қанатында төрт қара "жолақты өрнек" бар. Алдыңғы қанатының сыртқы шеті қара, сары дақтардың қатарымен. Қанатының тамырлары қарамен белгіленген. Артқы қанатының ортаңғы бөлігі қара, шетінде сары дақтар бар. Артқы қанатының ішкі шетінде кішкентай қызыл және көк дақтар орналасқан. Алдыңғы қанатының төменгі жиегінде сары жолақ бар, ол дақтарға бөлінген. Бұл үзілген жолақ екі жыныста да кездеседі және P. glaucus-ты оның жақын туыстарынан ажыратуға көмектеседі. Мешіктер екі түрлі болады. Сары түрі еркектен артқы қанатындағы көк түсті ортаңғы аймағымен ерекшеленеді. Қара түрінде әдетте сары түсті аймақтар қара немесе қоңыр түске ауысады. Артқы қанатының көк түсті ортаңғы бөлігінде бір қатар қызғылт сары дақтар бар.

Таксономия

Солтүстік Америкадағы көбелектің алғашқы суреті – шығыс жолбарыс құйрықты көбелек болған. Оны 1587 жылы Джон Уайт салған, ал бұл түрді кейіннен Карл Линней 1758 жылы «Systema Naturae» еңбегінің 10-шы басылымында сипаттаған. 2002 жылы H. Pavulaan және D. M. Wright оңтүстік Аппалачи тауларынан тағы бір жақын туысқан түр – P. appalachiensis-ті сипаттады. Бұл екі түрді P. glaucus-тан мөлшері бойынша ажыратуға болады: P. canadensis кішкентай, ал P. appalachiensis үлкен. Екеуінің де алдыңғы қанаттарының шетінде тұтас сары жолақ бар. Қара P. glaucus аналықтарына ұқсас түрлерге түтікше құйрықты көбелек (Battus philenor), дәмдеуіш құйрықты көбелек (Papilio troilus) және қара құйрықты көбелек (Papilio polyxenes) аналықтары жатады. B. philenor қараңғы түрінен P. glaucus-ты әр қанатының шетіндегі ашық түсті дақтар қатарымен ерекшеленеді. P. troilus көбірек жасыл түсті және ішкі артқы қанатында екі қатар апельсин түсті дақтары бар. P. polyxenes кішкентайрақ, ал артқы қанатында екі қатар сары-апельсин түсті дақтары бар. P. glaucus жапырақты орман барлық жерде кездеседі. Көбінесе орман, дала, өзендер, арналар, жол жиектері және бақтар оның мекендейтін жерлері. Ол қалалық саябақтар мен аулаларға да таралады. Көптеген әртүрлі ортаға және қонақ өсімдіктерге бейімделгендіктен, P. glaucus – жалпыға ортақ түр және оған қауіп төндірмейді. Бұл, әдетте, генетикалық ерекшеліктері мен әртүрлі детоксикациялау қабілеттеріне байланысты. Дегенмен, Papilio canadensis-пен салыстырғанда, екі түрдің кездесетін солтүстік шекарасында P. glaucus алғашқы личинка кезінде дірілдейтін қайынға (Populus tremeloides) қонғанда өте нашар тіршілік етеді, ал оның тірі қалу деңгейі осы жағдайда шамамен 15% құрайды, ал P. canadensis осы азық өсімдігінде жақсы өркендейді. Аталықтары аналықтарын іздеу үшін қонақ өсімдіктері бар жерлерді аралайды. Жұптасу кезінде аталық және аналық көбелектер қонғанша бірін-бірі айналып ұшады. Аталық жұптасуға шақыру үшін хош иісті феромондар шығарады. Ересек көбелектер көптеген түрлі азықтарды пайдаланады, көбінесе қызыл немесе қызғылт гүлдері бар берік өсімдіктерден нектарды тартады. Сондай-ақ, ересек көбелектердің шөп, өлік және несеппен қоректенгені де байқалған. Жұмыртқасы дөңгелек және жасыл, кейіннен қызғылт нүктелері бар сарғыш-жасыл түске айналады. Одан шығуға 4-10 күн кетеді.

Қашар

Құрт-құбыжықтар қонақтегіш өсімдіктің жапырақтарын жейді. Ол жапырақ үстінде жібек төсеніште тынығады, жапырақтың шеттері өзіне қарай бүгіліп, жібекпен бекітіледі.

Жыртқыш аңдардан қорғану

Қазан құсының алғашқы үш личинкасы құс түлегіндей болып келеді, бұл оларды жыртқыштардан қорғауға көмектесетін бояу. Кейінгі личинкаларда көкіректегі көзшелер құстарды қорқытуға қызмет етеді. Papilionidae тұқымдасының барлық өкілдері сияқты, P. glaucus личинкасы осметрийге ие, ол апельсин түсті, ет тәрізді мүше, және жыртқыштарды қайтаратын жағымсыз иісті терпендерді бөліп шығарады. Әдетте жасырынып жүретін осметрий көкіректің бірінші сегментінде орналасқан және личинка қауіп сезгенде сыртқа шығарылуы мүмкін. Көзшелер мен осметрийдің үйлесімі личинканы жыланға ұқсатады. Ересек жәндіктер жеуге жарамды болғандықтан, қара түсті аналықтары уытты түбірлі құйрықты еліктеу арқылы омыртқалы жыртқыштардан қорғану үшін Батес еліктеуін пайдаланады. Қара түсті аналықтары оңтүстікте көбірек кездеседі, онда B. philenor көптеп таралған.