Кіріспе
Американдық кино продюсері (1930-2019)
Роберт Эванс (нағыз аты Роберт Дж. Шапера; 29 маусым 1930 – 26 қазан 2019) – американдық кино продюсері, «Розмаринің баласы» (1968), «Махаббат әңгімесі» (1970), «Құдай әкесі» (1972) және «Чайнатаун» (1974) фильмдерінде жұмыс істеген. Эванс мансабын ағасымен бірге әйелдерге арналған киім сату арқылы бастады. 1956 жылы іскерлік сапарда жүргенде актриса Норма Ширер оны көріп, оның қайтыс болған күйеуі Ирвинг Тальберг рөліне өте лайықты деп тапты, осылайша ол қысқа ғана актерлік мансабын бастады («Мың бетті адам» – 1957). 1962 жылы Эванс киім бизнесінен жинаған ақшасын пайдаланып кино өндірісіне кірісіп, осы салада тез өркендеді. 1967 жылы ол Paramount Pictures компаниясының басшысы болып тағайындалды. Ол басқарып тұрғанда, Paramount компаниясының жағдайын жақсарта отырып, көптеген коммерциялық және сыншылар тарапынан жоғары бағаланған фильмдер шығарды. 1974 жылы ол жеке фильмдер өндіруге кірісті. 1980 жылы Эванстың мансабы мен өмірі кокаин саудасымен айыпталып сотталғаннан кейін құлдырады. Келесі 12 жыл ішінде ол тек екі фильм өндірді, екеуі де қаржылық жағынан сәтсіз болды: «Мақта клубы» (1984) және «Чайнатаун» фильмінің жалғасы «Екі Джейк» (1990). 1993 жылы ол фильмдерді тұрақты түрде өндіре бастады, нәтижелері әр түрлі болды – кейбіреулері сәтсіздікке ұшырады («Жаде» – 1995), ал кейбіреулері табысқа жетті («10 күнде жігітті қалай жоғалту керек» – 2003, оның соңғы фильмі).
Ерте өмір және актерлік мансап
Эванс Нью-Йорк қаласында, Нью-Йоркте, бай отбасынан шыққан үй шаруасындағы Флоренс (Красне) мен Харлемдегі тіс дәрігері Арчи Шапераның ұлы болып дүниеге келді. Ол екі ата-анасын да "екінші буын яһудилер" деп сипаттады. Ол 1930 жылдары Нью-Йорк қаласының Upper West Side ауданында өсті, онда Ұлы депрессия кезінде өмір сүрген көптеген адамдарға қарағанда жағдайы жақсы болды. Жастық шағында ол ағасы Чарльз құрған Evan Picone сән компаниясы үшін жарнамалық жұмыстар атқарды. Орта мектепті бітіргеннен кейін радиода түрлі дауыстау жұмыстарын істеді. Өрескел, терең дауысы және шетел тілдерінің акценттерін жақсы шығару қабілетінің арқасында, ол 18 жасқа толғанға дейін 300-ден астам радио бағдарламасында өнер көрсеткенін айтады. Оның ішінде "Алдрич отбасы" комедиясындағы басты рөл де болды. 1959 жылы ол ХХ ғасыр Фокс студиясының "The Best of Everything" фильмінде Хоуп Лэнг, Дайан Бейкер және Джоан Кроуфордпен бірге түсті.
Продюсерлік мансап
Өзінің актерлік талантына көңілі толмағандықтан, продюсер болуға бел буды. Ол 1966 жылы «Детектив» атты романның құқықтарын сатып алып, өзінің мансабын бастады. Эванс бұл романды 1968 жылы Франк Синатра, Ли Ремик, Джек Клугман, Роберт Дюваль және Жаклин Биссет қатысқан фильмге айналдырды. «The New York Times» газетінің жазушысы Питер Барт Эванстың агрессивті өндіріс стилі туралы мақала жазды. Бұл мақаланың арқасында Эвансты Paramount компаниясына ие Gulf+Western конгломератының басшысы Чарльз Блуддорн байқап, 1966 жылы оны өндіріс вице-президенті қызметіне тағайындады. Paramount компаниясының басқа продюсерлері бұл Эвансқа әділ емес артықшылық береді деп ойлады. Эванстың өндірген «Қытай ауданы» фильмі үлкен сынға ұшырап, коммерциялық сәттілікке жеткеннен кейін ол өндіріс жетекшісі лауазымынан кетіп, өздігінен фильмдер түсіруге мүмкіндік алды. 1976 жылдан 1980 жылға дейін тәуелсіз продюсер ретінде жұмыс істей келе, «Марафон адамы», «Қара жексенбі», «Попай» және «Қалалық ковбой» сияқты табысты фильмдерін жалғастырды. 1980 жылдан кейін оның түсірген фильмдері сирек бола бастады және сыншылар тарапынан жоғары бағаланбады. Келесі он екі жылда ол тек екі фильм түсірді: «Пахта клубы» және «Екі Джейк». 1993 жылдан 2003 жылға дейін «Сливер», «Жейд», «Фантом», «Святой» және «10 күнде жігітті қалай жоғалтуға болады» фильмдерін өндірді. Эванс 2003 жылы анимациялық сериалдағы өзімен аттас кейіпкерге дауыс берді. 2004 жылы «Роберт Эванспен бірге төсекте» атты Sirius спутниктік радио шоуын жүргізді. 2009 жылы автокөлік өндірушісі Джон ДеЛореан туралы фильм түсіру және «Жын мен Сидни Коршак» атты HBO мини-сериалы жасау туралы келіссөздер жүргізді. Алайда, ешқайсысы жоба жүзеге аспады. 2019 жылдың шілдесінде Paramount компаниясы 1974 жылдан бері қолданыста болған Роберт Эванс Продакшнспен келісімшартты жаңартпады. Эванстың үш қызметкерден тұратын командасы болды және денсаулығының нашарлауына байланысты Беверли-Хиллстегі Вудлендтен жұмыс істеді.
Пахта клубындағы кісі өлтіру
1980 жылдардың басында Эвансты кокаин сатушы Карен Гринбергер (сонымен қатар Лэни Джейкобс) музыкалық және комедиялық ревюлердің продюсері, театр импресариосы Рой Радинмен таныстырды. Радин Нью-Йорктегі әйгілі түнгі клуб – «Коттон клуб» туралы фильм түсіріп, киноиндустриясына енуге тырысып жатқан. «The Cotton Club» фильмі бойынша жасалған келісімге сәйкес, Эванс пен Радин фильмнің 45% үлесіне ие болып, қалған 10% екі тарапқа бөлінетін өндірістік компания құрды. Радин Гринбергерге (яғни Джейкобсқа) оның еңбегі үшін 50 000 доллар көлемінде табыс табу ақысын ұсынды, бірақ ол бұл ұсыныстан қанағаттанбады. «Коттон клуб» фильміне қаржыландыру ұйымдастырылып жатқанда, 33 жастағы Радин 1983 жылы қанымен өлтірілді. Радинге бірнеше рет басқа оқ жарып, оның денесін анықтауды қиындату үшін динамит қолданғандығы үшін кепілдікпен кісі өлтіруші Уильям Ментцер және тағы үш адам сотталды. Сотта Гринбергер екінші дәрежелі кісі өлтіру және адам ұрлау қылмыстарына кінәлі деп танылды. Оның қатысы продюсерлік қызметтен шеттетілу және фильмнен күтілетін пайдадан қағылу қорқынышымен байланысты болды. Осыдан кейін бұл іс «Коттон клуб» қылмыстық ісі деп аталды. Адвокаты Роберт Шапироның кеңесімен Эванс 1989 жылдың мамыр айындағы алдын ала сот отырысында куәлік беруден бас тартты, өзін айыптаудан сақтау үшін Конституцияның бесінші түзетуін пайдаланды. Іздеу ордерін алу үшін полицияға ұсынылған есептерде кем дегенде екі куәгер Эванстың Радинді өлтіруге қатысқандығын айтқандығы көрсетілген. Гринбергер 1991 жылғы сотта Эванстың кісі өлтіруге қатысы жоқ екенін мәлімдеді. Сондай-ақ сот барысында ол Эванстың сүйіктісі болғанын да айтты.
Кокаиннің заңсыз айналымы
Эванс 1980 жылы кокаин тасымалдауы үшін сотталды. Ағасы Чарльспен бірге ірі көлемде кокаин сатып алуды ұйымдастырғаны үшін ұсталғаннан кейін федералды сотта қылмысқа мойындады. Келісім шартының бір бөлігі ретінде, ол есірткіге қарсы телеарнада көрсетілетін жарнамалық ролик түсірді.
Жеке өмір
Эванс жеті рет үйленген. Ол 1961 жылы Шарон Хугениге үйленді, олар 1962 жылға дейін бірге болды. Содан кейін Камилла Спарвке (1964–1967), Али Макграуға (1969–1973), Филис Джорджға (1977–1978), Кэтрин Оксенбергке (1998), Лесли Энн Вудвордқа (2002–2004) және Виктория Уайтқа (2005–2006) үйленді. Эванстың Оксенбергпен некесі тоғыз күннен кейін жойылды. Ол жетінші әйелі Виктория Уайт О'Гараға (Лорд Уайттың жесірі) Мексикада, 75 жасқа толғаннан кейін, 2005 жылдың тамызында үйленді. Ол 2006 жылдың 16 маусымында айырысуға өтініш берді, себебі араздасулар туды. Эванстың Макграумен некесінен Джош Эванс деген бір баласы болды. Оның жүйесі – тележурналист Майкл Шур. Тағы бір жүйесі – Чарльз Эванс, кіші. Оның қарындасы Элис Шур басқа фильмдер де түсірді және деректі фильмдерді өндіретін компаниялар құрды.
Денсаулық және қайтыс болу
1998 жылдың 6 мамырында режиссер Вес Крейвеннің құрметіне өткен кешкі ас кезінде Эванс тост айтып жатып инсульт алды және жақын маңдағы Седарс-Синай медициналық орталығына жеткізілді. Эванс жедел жәрдем көлігінде жансызданып қалды, бірақ дәрігерлер оны қайта тірілтті. Құртқаша бір-бірінен кейін үш инсультты басынан өткізген ол оң жағын қозғалта алмай қалды және мүлдем сөйлей алмады. Ауруханада жатқанда, медиа-магнат және досы Самнер Редстоун оның жанында болып, сөйлеуді қалпына келтіруге және сауығуға шақырды. Эванс инсульт алғаннан бірнеше күн өткен соң, Франк Синатра Седарс-Синай медициналық орталығындағы көрші бөлмеде жүрек талмасынан көз жұмды. Оның денесін алып кететінін көрген Эванс, бұл оқиға оның сауығуға деген ниетін күшейтті деді. Эванс ақырында сөйлеу қабілетін қайта алып, өндіріс жұмысына оралды. 2013 жылдан бастап ол қысқа қашықтыққа таяқпен жүрді және қимыл-қозғалысы шектеулі болды.
Танымал мәдениетте
Орсон Уэллстің соңғы фильмі, «Желдің екінші жағы» (1970–1976 жылдары түсіріліп, 2018 жылы көрсетілген), 1970-ші жылдардағы Голливудтың пародиязы болып табылады. Фильмде Джеффри Лэнд ойнаған «Макс Дэвид» атты жас студия басшысы бар, Уэллс оның Эванстың пародиязы екенін мойындады. Блейк Эдвардстың 1981 жылғы «S.O.B.» фильміндегі Дэвид Блэкмен рөлін Роберт Вон сомдады, ол Эванстың прототипі болды. Эванс 1990 жылғы «Дик Трейси» фильмінде Дастин Хоффманның мафиози Мэмбл рөлін сомдауы, оның сөйлеу стиліне негізделгенін айтты. 1997 жылғы «Wag the Dog» фильмінде Вашингтондағы спин-доктор АҚШ сайлаушыларының назарын президенттің жеке өміріне байланысты даудан ауыру үшін Голливуд продюсерін жалдады, осы рөлді тағы да Хоффман ойнады, ал оның кейіпкері Эванстың ашық пародиязы болды. Хоффман Эванстың жұмыс дағдыларын, мінез-құлқын, ерекшеліктерін, киім стилін, шашын және үлкен шаршы жақтаулы көзілдірігін ұстануға тырысты. Нағыз Эванс: «Мен осы фильмде кереметпін!» деген мәлімдеме жасаған. HBO сериалы «Entourage» сериалында Мартин Ландау ойнаған Боб Райан кейіпкері, 1970-ші жылдары сәтті кинопродюсер болған, бірақ қазір Голливудтың маңызды тұлғасы емес деп есептелетіндігіне ренжіді. Кейбіреулер (соның ішінде Эванс өзі) оның Эванстың прототипі екенін ойлады. Алайда, сериалдың авторы Даг Эллин бұл пікірге келіспеді, ол бұл рөлді «Адамды сүйгенде» фильмін түсірген кезде танысқан адамға қарап жазғанын айтты. Дегенмен, Эвансқа рөлді өзі ойнау туралы ұсыныс түскен (ол бас тартқан), ал оның үйі сериалда Боб Райанның үйі ретінде пайдаланылды. Эванс «Mr. Show» эскизіне шабыт берді, онда Боб Оденкирк Эванс сияқты киініп, сөйлейтін Құдайды сомдады. Оденкирк сонымен қатар Эванстың «Breaking Bad» сериалындағы Саул Гудман заңгерінің рөлін сомдауына басты ықпал еткенін айтты. Джо Эстерхас өзінің «Голливудтың жануары» атты кітабында «Роберт Эванс туралы айтылған барлық өтірік – шындық» деп жазды. Оның автобиографиясында 1980-ші жылдары Эвансты мазалаған кокаинге тәуелділігі туралы толық мәлімет берілген. Эванс 1998 жылғы «An Alan Smithee Film: Burn Hollywood Burn» фильмінде өзін ойнады. Эванс анимациялық «Kid Notorious» сериалында өзінің карикатуралық бейнесін сомдады, оның нағыз өмірдегі уәзірі Алан «English» Селька және көршісі, бұрынғы Guns N' Roses тобының гитарисі Сол «Slash» Хадсон да қатысты. Эванс 2005 жылы Брюс Кэмпбеллдің «Make Love! The Bruce Campbell Way» романында пайда болды, онда Кэмпбел оны пародизациялап, Paramount Studios-қа кіруге тырысты. 2010 жылы Smuggler Films Эванстың «The Kid Stays in the Picture» және оның жалғасы «The Fat Lady Sang» (2013 жылы жарық көрді) мемуарларының сахналық құқықтарын сатып алды. Пьесаны Джон Робин Байтц жазуға тиіс болды. Өндіріс туралы қосымша ақпарат жоқ. Билл Хейдер «Documentary Now!» сериалының екінші маусымының финалында Эванстың прототипіне негізделген кейіпкерді сомдады, бұл «Балалар суретте қалады» фильмінің пародиязы болды. Майкл Дуглас 2009 жылғы «Ghosts of Girlfriends Past» романтикалық комедиясында Эванстың пародиязын сомдады. Мэтью Гуд 2022 жылы Paramount+ мини-сериалы «The Offer» сериалында Эвансты сомдады. «The Boys» сериалында Пол Райзер Роберт Эванстың прототипіне негізделген зейнеткер продюсер рөлін ойнады.