Кіріспе

Unix операциялық жүйесі бастапқыда Sun Microsystems компаниясы жасаған. Solaris – Sun Microsystems компаниясы жасаған Unix операциялық жүйесі. 2010 жылы Sun компаниясын Oracle сатып алғаннан кейін, ол Oracle Solaris деп қайта аталды. Solaris 1993 жылы компанияның бұрынғы SunOS операциялық жүйесін алмастырды және масштабталу мүмкіндігімен, әсіресе SPARC жүйелерінде, сондай-ақ DTrace, ZFS және Time Slider сияқты жаңа мүмкіндіктерді енгізгенімен танылды. Solaris SPARC және x86 64 жұмыс станциялары мен Oracle және басқа да өндірушілердің серверлерін қолдайды. Solaris 2019 жылдың 29 сәуіріне дейін Бірыңғай UNIX спецификациясына сәйкес екені тіркелді. Тарихи тұрғыдан алғанда, Solaris меншік бағдарламалық жасақтама ретінде әзірленген. 2005 жылдың маусым айында Sun Microsystems код базасының көп бөлігін CDDL лицензиясы бойынша жариялады және OpenSolaris ашық кодты жобасын құрды. OpenSolaris арқылы Sun бағдарламалық жасақтаманы дамытушылар мен пайдаланушылар қауымдастығын құруды көздеді. 2010 жылдың қаңтар айында Sun Microsystems компаниясын сатып алғаннан кейін Oracle OpenSolaris дистрибуциясын және даму моделін тоқтатуға шешім қабылдады. 2010 жылдың тамызында Oracle Solaris ядросының бастапқы кодына қоғамдық жаңартуларды ұсынуды тоқтатты, нәтижесінде Solaris 11 жабық кодты меншік операциялық жүйеге айналды. Содан кейін OpenSolaris Illumos ретінде тармақталды және бірнеше illumos дистрибуциялары арқылы қолданылып келеді. 2017 жылдың қыркүйегінде Oracle Solaris командасының көп бөлігі жұмыстан босатылды. 2011 жылы Solaris 11 ядросының бастапқы коды жарияланды. Oracle Technology Network (OTN) арқылы салалық серіктестер Solaris-тің даму кезеңіндегі бастапқы кодына қол жеткізе алады.

Тарих

1987 жылы AT&T корпорациясы мен Sun сол кездегі нарықтағы ең танымал Unix нұсқаларын біріктіру жобасы бойынша ынтымақтастық жасағанын жариялады: Беркли бағдарламалық жасақтамасының таратылымы, UNIX System V және Xenix. Бұл Unix System V Release 4 (SVR4) болып құрылды. 1991 жылдың 4 қыркүйегінде Sun өзінің бұрынғы BSD негізіндегі Unix жүйесі, SunOS 4-ті SVR4 негізіндегі нұсқаға алмастыратынын мәлімдеді. Бұл ішкі түрде SunOS 5 деп белгіленді, бірақ сол кезде жаңа маркетингтік атау да енгізілді: Solaris 2. Бұл жаңа брендтің себебі SunOS-ты ғана емес, сонымен қатар OpenWindows графикалық пайдаланушы интерфейсі мен Open Network Computing (ONC) мүмкіндіктерін де қамтуында еді. SunOS 4.1.x микро-нұсқалары кейіннен Sun компаниясымен ретроспективті түрде Solaris 1 деп аталды, бірақ Solaris атауы көбінесе SVR4 негізіндегі SunOS 5.0 және одан кейінгі нұсқаларын ғана білдіреді. SunOS 5 негізіндегі нұсқалар үшін SunOS кіші нұсқасы Solaris нұсқасының нөміріне қосылады. Мысалы, Solaris 2.4 SunOS 5.4-ті қамтиды. Solaris 2.6-дан кейін нұсқа атауынан «2.» жойылды, сондықтан Solaris 7 SunOS 5.7-ні қамтиды, ал соңғы SunOS 5.11 нұсқасы Solaris 11.4 жүйесінің ядросын құрайды. SunSoft компаниясы алғашқы Solaris 2 баспасөз хабарламасында SPARC және x86 жүйелерін де қолдауға ниеттенгенін мәлімдегенімен, Solaris 2-нің алғашқы екі нұсқасы, 2.0 және 2.1, тек SPARC-ты ғана қолдады. Solaris 2.1 x86 нұсқасы 1993 жылдың маусым айында, SPARC нұсқасынан шамамен 6 ай өткен соң, жұмыс үстелі және бір процессорлы жұмыс тобы серверінің операциялық жүйесі ретінде шығарылды. Ол Windows қолданбаларын қолдау үшін Wabi эмуляторын қамтыды. Сол кезде Sun Interactive Systems Corporation компаниясынан сатып алынған Interactive Unix жүйесін де ұсынды. 1994 жылы Sun компаниясы SPARC және x86 жүйелерін біртұтас код базасынан қолдайтын Solaris 2.4-ті шығарды. 2017 жылдың 2 қыркүйегінде Sun Microsystems компаниясының бұрынғы қызметкері Саймон Фиппс Twitter-де Oracle компаниясының Solaris ядросын дамытумен айналысатын қызметкерлерді жұмыстан босатқанын хабарлады, көптеген адамдар бұл Oracle платформаны одан әрі дамытуды жоспарламағанын білдіреді деп түсінді. Oracle Solaris дамыту инженерлерін көптеп жұмыстан босатса да, дамыту жұмысы жалғасты және Solaris 11.4 2018 жылы шығарылды.

Басқа платформалар

Solaris 2.5.1 бағдарламасында PowerPC платформасын қолдау болды, бірақ бұл порт Solaris 2.6 нұсқасы шығармас бұрын тоқтатылды. 2006 жылдың қазан айында Blastwave және Sun Labs-тің Project Pulsar жобаларының негізінде құрылған OpenSolaris қауымдастығының жобасы, Solaris 2.5.1 бағдарламасының қажетті бөліктерін OpenSolaris-ке қайта енгізіп, алғашқы ресми бастапқы кодты жариялады. 1997 жылы Solaris-ті Intel Itanium архитектурасына көшіру туралы хабарланды, бірақ ол ешқашан нарыққа шығарылмады. 2007 жылдың 28 қарашасында IBM, Sun және Sine Nomine Associates компаниялары z/VM жүйесінде IBM System z мейнфреймінде жұмыс істейтін OpenSolaris-тің алдын ала нұсқасын көрсетті, ол Sirius деп аталды (Polaris жобасына ұқсастығы және басты дамытушының австралиялық ұлтына байланысты: 1786 жылғы HMS Sirius Австралияға бірінші флотпен келген кеме болды). 2008 жылдың 17 қазанында Sirius прототипі қолжеткілі болды, ал сол жылдың 19 қарашасында IBM Sirius-ті System z Integrated Facility for Linux (IFL) процессорларында пайдалануға рұқсат берді. Solaris Linux платформасының қосымша бинарлық интерфейсін (ABI) қолдайды, бұл Solaris-ке x86 жүйелерінде Linux-тың түпкілікті бинарлық файлдарын іске қосуға мүмкіндік береді. Бұл мүмкіндік Solaris 10 8/07 нұсқасында енгізілген брендтік аймақтар функционалдығына негізделген Linux қолданбаларына арналған Solaris контейнерлері (SCLA) деп аталады.

Орнату және пайдалану параметрлері

Solaris әртүрлі алдын ала жинақталған бағдарламалық жасақтама топтарынан орнатылуы мүмкін, ең қарапайым Желілік қолдаудан бастап толыққанды Entire Plus OEM нұсқасына дейін. Бір адам үшін Solaris-ті орнату міндетті емес. DVD ISO бейнесін орнатуды бастаудың орнына, Solaris-ті жадқа жүктеп, осылай жұмыс істете беруге болады. Apache, MySQL сияқты қосымша бағдарламалық қамтамасыз етуді Sunfreeware және OpenCSW арқылы жинақталған күйде орнатуға болады. Solaris жұмыс үстеліне немесе серверге орнатылып, пайдаланылуы мүмкін, сондай-ақ орнатылмай да пайдалануға болады.

Жаңартулар

Әрбір маңызды жаңарудың ішінде, бағдарламалық пакеттер мен Oracle Solaris Image-ды қоса алғанда, бірнеше жаңарту түрлері бар. Support Repository Updates (SRUs) және Critical Patch Update Packages (CPUs) деп аталатын қосымша шағын жаңартулар қолдау куәлігін талап етеді, демек, олар жалпы қолжетімділікте емес.

Үстел орталары

Solaris-тің алғашқы нұсқалары OpenWindows-ты стандартты жұмыс ортасы ретінде пайдаланды. Solaris 2.0-ден 2.2-ге дейін OpenWindows NeWS және X қолданбаларын қолдады және SunView қолданбалары үшін Sun-ның ескі жұмыс ортасынан кері үйлесімділікті қамтамасыз етті. NeWS 1982 жылы жарық көрген PostScript, кең таралған басып шығару тілі арқылы нысанға бағытталған әдіспен қолданбаларды құруға мүмкіндік берді. X терезе жүйесі 1984 жылы MIT-тің Project Athena жобасынан пайда болды және қолданбаны іске асыратын машинадан бөліп, желілік қосылым арқылы қашықта орналастыруға мүмкіндік берді. Sun-ның бастапқы SunView қолданбалар жиынтығы X-ке көшірілді. Sun кейіннен OpenWindows 3.3 арқылы SunView және NeWS қолданбаларын қолдауын тоқтатты, ол Solaris 2.3 нұсқасымен бірге жеткізілді, және Display Postscript қолдауымен X11R5 жүйесіне көшті. Графикалық көрініс пен сезім OPEN LOOK негізінде сақталды. OpenWindows 3.6.2 Solaris 8 нұсқасының соңғы шығарылымы болды. OPEN LOOK терезе басқарушысы (olwm) және басқа OPEN LOOK-қа тән қолданбалар Solaris 9 нұсқасында алынып тасталды, бірақ қолдау кітапханалары сақталды, бұл қазіргі қолданбалармен ұзақ мерзімді екілік кері үйлесімділікті қамтамасыз етті. OPEN LOOK Virtual Window Manager (olvwm) әлі де sunfreeware арқылы Solaris жүйесіне жүктеуге болады және Solaris 10 нұсқасына дейінгі жаңа шығарылымдарда жұмыс істейді. Sun және басқа Unix өндірушілері Unix жұмыс орталарын стандарттау үшін өнеркәсіптік одақ құрды. Common Open Software Environment (COSE) бастамасының мүшесі ретінде Sun Common Desktop Environment (CDE) ортақ жұмыс ортасын әзірлеуге көмектесті. Бұл стандартты Unix жұмыс ортасын құруға бағытталған жоба болды. Әр өндіруші әртүрлі компоненттерді ұсынды: Hewlett Packard терезе басқарушысын, IBM файл басқарушысын ұсынды, ал Sun электрондық пошта және күнтізбе мүмкіндіктерін, сондай-ақ сүйреп тастау мүмкіндігін (ToolTalk) ұсынды. Бұл жаңа жұмыс ортасы Motif көрінісі мен сезіміне негізделген, ал ескі OPEN LOOK жұмыс ортасы көне деп есептелді. CDE көптеген ашық жүйелер жеткізушілері бойынша Unix жұмыс орталарын біріктірді. CDE Solaris 2.4 және 2.5 үшін қосымша ретінде қол жетімді болды және Solaris 2.6-дан 10-ға дейін кіргізілді. 2001 жылы Sun GTK+ құралдар жиынтығына негізделген, Solaris 8 үшін ашық бастапқы кодты GNOME 1.4 жұмыс ортасының алдын ала нұсқасын шығарды. Solaris 9 8/03 GNOME 2.0-ны CDE-ге балама ретінде енгізді. Solaris 10 Sun Java Desktop System (JDS) бағдарламасын қамтиды, ол GNOME-ға негізделген және Sun кеңсе пакеті StarOffice-ті қоса алғанда, көптеген қолданбалармен бірге келеді. Sun JDS-ті Solaris 10-ның "маңызды компоненті" деп сипаттайды. Java Desktop System Solaris 11 нұсқасына кірмейді, оның орнына GNOME-ның стандартты нұсқасымен бірге жеткізіледі. Сол сияқты, CDE қолданбалары енді Solaris 11 нұсқасына кірмейді, бірақ көптеген кітапханалар екілік кері үйлесімділік үшін сақталған. Ашық бастапқы кодты KDE және Xfce жұмыс орталары, көптеген басқа терезе басқарушыларымен бірге Solaris-тің соңғы нұсқаларында компиляцияланып, жұмыс істейді. Sun 2003 жылдан бері Project Looking Glass деп аталатын жаңа жұмыс ортасына инвестиция жасады. Жоба 2006 жылдың соңында тоқтатылды.

Дәстүрлі операциялық жүйе лицензиясы (1992-2004)

2005 жылға дейінгі нұсқалар үшін (Solaris 9) Solaris лицензиясы клиентке лицензияларды көптеп сатып алып, бағдарламалық жасақтаманы белгілі бір лимит шегінде кез келген машинаға орнатуға мүмкіндік беретін шарттармен ұсынылды. Лицензияның негізгі ережесі:

Пайдалануға лицензия. Клиентке машинамен оқылатын форматтағы екілік бағдарламалық жасақтаманы және оған қоса берілген құжаттаманы ("Бағдарламалық жасақтама") пайдалануға, төленген ақыға сәйкес пайдаланушылар саны және компьютерлік жабдықтың класы бойынша ерекше емес және берілмейтін ("Лицензия") лицензия беріледі. Бұдан өзге, лицензия туынды жұмыстар жасау құқығын беретін "Дамытуға лицензияны" қамтиды, көшіру тек бір ғана архивтік көшірмемен шектеледі, кепілдіктерден бас тарту және басқа да шарттар қарастырылған. Лицензия 2004 жылға дейін көбінесе өзгеріссіз сақталды.

Ашық код (2005 жылдан 2010 жылдың наурызына дейін)

2005–10 жылдар аралығында Sun компаниясы OpenSolaris жобасы арқылы Solaris-тің даму нұсқаларының бастапқы кодын Common Development and Distribution License (CDDL) лицензиясы бойынша жариялай бастады. Бұл код Solaris 10 нұсқасынан кейінгі шығарылым үшін жасалған жұмыстарға негізделген (коды "Nevada" деп аталды; кейін Oracle Solaris 11 ретінде шығарылды). Жоба дами келе, бірнеше ерекшеліктерді қоспағанда, толық нұсқаны құрастыру үшін қажетті кодтың басым бөлігін қамтыды.

Post-Sun жабық көзі (2010 жылдың наурызынан қазіргі уақытқа дейін)

2010 жылы Sun компаниясын Oracle сатып алғаннан кейін, OpenSolaris жобасы тоқтатылды, себебі директорлар кеңесі Oracle-дың жобаға қатысты ұстанымына наразы болды. 2010 жылдың наурыз айында бұрын тегін қолжетімді болған Solaris 10 операциялық жүйесінің пайдалануын, өзгертуін және қайта таратуын шектейтін шектеуші лицензияға ие болды. Лицензия пайдаланушыға операциялық жүйені Oracle Technology Network арқылы тегін жүктеуге және оны 90 күндік сынақ мерзімінде пайдалануға мүмкіндік берді. Осы сынақ мерзімі аяқталғаннан кейін, операциялық жүйені пайдалануды жалғастыру үшін пайдаланушы Oracle-тан қолдау шартын сатып алуы керек болды. 2011 жылы Solaris 11 шығарылымымен лицензия шарттары тағы өзгерді. Жаңа лицензия Solaris 10 және Solaris 11 бағдарламаларын Oracle Technology Network-тен тегін жүктеуге және қолдау шартысыз мерзімі шексіз пайдалануға мүмкіндік береді; алайда, лицензия пайдаланушыға Solaris-ті әзірлеу платформасы ретінде пайдалануға ғана рұқсат береді және коммерциялық және "өндірістік" мақсатта пайдалануға тыйым салады. Білім беру мақсатында пайдалану кейбір жағдайларда рұқсат етіледі. OTN лицензиясынан:

Егер сіз ресми орта мектеп, колледж, бакалавр, магистр және/немесе докторлық дипломдар немесе оларға баламалы жергілікті білім беру деңгейлерін беруге уәкілеттік алған білім беру мекемесі болсаңыз («Дипломдар»), сіз Бағдарламаларды тек осындай дипломдар беру үшін қажет болған жағдайда, сіздің дипломдық бағдарламаларыңызға тіркелген студенттер үшін білім беру курсының бөлігі ретінде пайдалана аласыз («Білім беру мақсатында пайдалану»). Solaris қолдау шартысыз пайдаланылса, оны әр жаңа «негізгі нұсқасына» жаңартуға болады; алайда, ай сайын шығарылатын түзетулер мен жаңартуларға қол жеткізу үшін қолдау шарты қажет.

Даму релизі

Solaris код базасы 1980 жылдардың соңында жұмыс басталғаннан бері үздіксіз даму үстінде болды, нәтижесінде ол Solaris 2.0 ретінде жарық көрді. Solaris 10 сияқты әрбір нұсқа осы даму кодын түйіндегенге негізделген, ол шығарылған кезде алынған және кейін туынды жоба ретінде сақталған. Жобаның жаңартулары жылына бірнеше рет жасалып, келесі ресми нұсқа шыққанға дейін жеткізіледі. Sun компаниясы 2005 жылы шығарған Solaris 10-ның даму барысындағы Solaris нұсқасы "Nevada" деп аталды және қазіргі OpenSolaris код базасынан туындаған. 2003 жылы Solaris-ті дамыту процесіне жаңалық қосылды. "Software Express for Solaris" (немесе қысқасы Solaris Express) бағдарламасы аясында ағымдағы даму негізіндегі екілік дистрибутив ай сайын жүктеуге қолжетімді болды, бұл кез келген адамға жаңа мүмкіндіктерді сынап көруге және келесі ресми Solaris нұсқасы шығар кезде ОС-тің сапасы мен тұрақтылығын тексеруге мүмкіндік берді. Бұл бағдарламаға енгізілген кейінгі өзгерістер тоқсан сайынғы шығарылымдар моделін ұсынды, ол қолдаумен бірге Solaris Express Developer Edition (SXDE) деп аталды. 2007 жылы Sun Project Indiana жобасын жариялады, оның мақсаттарының бірі SXDE-ні алмастыра отырып, OpenSolaris жобасының ашық кодты екілік дистрибутивін ұсыну болды. Бұл дистрибутивтің алғашқы нұсқасы OpenSolaris 2008.05 болды. Solaris Express Community Edition (SXCE) OpenSolaris әзірлеушілері үшін арналған. Ол 2010 жылдың қаңтарында тоқтатылғанға дейін екі апта сайын жаңартылып, пайдаланушыларға OpenSolaris дистрибутивтеріне көшу ұсынылды. Кескіндерді жүктеу кезінде көрсетілген лицензия оның қолданылуын жеке, білім беру және бағалау мақсаттарымен шектесе де, пайдаланушы кескіндерден орнатқан кезде көрсетілетін лицензияны қабылдау нысанында коммерциялық және өндірістік ортаны қоса алғанда, қосымша қолданылулар тізімі келтірілген. SXCE шығарылымдары 130-шы құралыммен аяқталды, ал OpenSolaris шығарылымдары бірнеше аптадан кейін 134-ші құралыммен аяқталды. 134-ші құралымға негізделген OpenSolaris-тің келесі нұсқасы 2010 жылдың наурызында шығарылуы тиіс еді, бірақ ол толыққанды жарық көрмеді, бірақ пакеттер пакет репозиторийінде қолжетімді болды. Оның орнына Oracle екілік дистрибутивтің атауын Solaris 11 Express деп өзгертті, лицензиялық шарттарды жаңартты және 2010 жылдың қарашасында 151a құралымын 2010.11 ретінде шығарды.

Ағымдағы

illumos – 2010 жылы Sun OpenSolaris инженерлері мен Nexenta OS қауымдастығы бастаған, толыққанды ашық кодты жоба. OpenSolaris 100% ашық код емес еді: кейбір драйверлер мен кітапханалар Sun (қазір Oracle) лицензиялаған және шығара алмаған басқа компаниялардың меншігінде болды. OpenIndiana – illumos қолшатыры аясындағы жоба, мақсаты – "қауіпсіздік пен қателерді түзетуді тегін талап ететін өндірістік серверлерге орнатылатын OpenSolaris дистрибутивіне айналу". SchilliX – OpenSolaris коды жұртқа ашылғаннан кейін шыққан алғашқы LiveCD. napp it – Solaris және OmniOS сияқты ашық кодты түйінділерге негізделген, веб-арқылы басқарылатын ZFS сақтау құрылғысы, тегін және Pro нұсқалары бар. NexentaStor – Nexenta OS негізінде құрылған, сақтау жүктемелері үшін оңтайландырылған. SmartOS – MNX Solutions (бұрын Joyent) компаниясының виртуализацияға бағытталған түйінді жобасы.

Тарату тоқтатылды

OpenSolaris – Sun Microsystems бастаған, Oracle сатып алғаннан кейін тоқтатылған жоба. Nexenta OS (2012 жылдың 31 қазанында тоқтатылды) – Solaris-тен алынған ядросы бар Ubuntu userland-ке негізделген алғашқы дистрибутив. StormOS (2012 жылдың 14 қыркүйегінде тоқтатылды) – Nexenta OS және Xfce негізіндегі жеңіл үстелдік ОС. MartUX – OpenSolaris-тің алғашқы SPARC дистрибуциясы, альфа-нұсқасын Мартин Бошниг 2006 жылдың сәуірінде жариялады. Ол Live CD ретінде таралды, бірақ кейіннен Blastwave қауымдастығының бағдарламалық қамтамасы қосылғандықтан DVD-де ғана қолжетімді болды. Оның мақсаты – үстелдік операциялық жүйеге айналу еді. SPARC үшін жасалған алғашқы нұсқа 2006 жылдың жазында marTux 0.2 Live CD ретінде шықты, бұл SPARC үшін алғашқы OpenSolaris дистрибуциясы (GNOME metacity тақырыбымен шатастырмау керек). Кейіннен MartUX деп қайта аталды, ал келесі нұсқалары Live медиадан басқа толық SPARC орнатушыларын қамтыды. Біраз уақыттан соң MartUX, Sun компаниясын Oracle сатып алғаннан кейін SPARC және Intel архитектураларын қолдайтын алғашқы OpenSolaris нұсқасына көшкен кезде OpenSXCE деп қайта аталды. MilaX – 90 МБ көлемге сыятын минималды пакеттер жиынтығы бар шағын Live CD / Live USB. Dyson – illumos ядросы, GNU userland және Debian пакеттерімен. Жоба енді белсенді емес және веб-сайты қолжетімсіз. EON ZFS Storage – кіріктірілген жүйелерге бағытталған NAS жүзеге асыру. Jaris OS – Live DVD және орнатылатын нұсқасы бар. IPA бойынша айтылғанмен, ағылшын тілінде Yah Rees деп аталады. Бұл дистрибутив Windows бағдарламаларын түпкілікті жылдамдықпен орнатуға және іске қосуға арналған Madoris деп аталатын Wine нұсқасын толық қолдау үшін кеңінен өзгертілген. Jaris – «Жапон Солярисі» дегенді білдіреді. Madoris – Windows сөзінің жапонша мағынасы «mado» және Solaris сөздерінің біріктірілген түрі. OpenSXCE – 32 биттік және 64 биттік x86 платформалары мен SPARC микропроцессорлары үшін OpenSolaris дистрибуциясы, бастапқыда OpenSolaris бастапқы код қоймасынан жасалған, ал кейіннен OpenIndiana-ның алғашқы SPARC дистрибуциясын құру үшін illumos бастапқы код қоймасына көшірілді. Айта кетерлігі, OpenIndiana негізінде SPARC үшін illumos көзі бар алғашқы OpenSolaris дистрибуциясы, OpenSXCE ақыры DilOS негізінде жаңа бастапқы код қоймасына көшірілді.