Кіріспе
IBM-нің Unix операциялық жүйелерінің сериясы. AIX (Advanced Interactive eXecutive, /eɪ//.//aɪ//./'/ɛ//k//s/// ayeyeEKS) – IBM компаниясының бірнеше компьютерлік платформалары үшін жасалған және сатылатын, авторлық құқықпен қорғалған Unix операциялық жүйелерінің сериясы.
AIX (Advanced Interactive eXecutive, pronounced ,/eɪ//.//aɪ//./'/ɛ//k//s/// ayeyeEKS) is a series of proprietary Unix operating systems developed and sold by IBM for several of its computer platforms.
Өмірбаян
Алғаш рет 1986 жылы IBM RT PC RISC жұмыс станциясы үшін шығарылған AIX, кең ауқымды аппараттық платформаларды қолдады, оның ішінде IBM RS/6000 сериясы, сондай-ақ Power және PowerPC негізіндегі жүйелер, IBM System i, System/370 мейнфреймдері, PS/2 жеке компьютерлері және Apple Network Server. Қазіргі таңда IBM Power Systems жүйелерінде IBM i және Linux-пен бірге қолдау көрсетіледі. AIX, UNIX System V негізінде құрылған, 4.3BSD үйлесімді кеңейтулерімен жабдықталған. Ол UNIX Single Specification стандартының UNIX 03 және UNIX V7 белгілеріне сәйкес сертификатталған, тиісінше AIX 5.3 және 7.2 TL5 нұсқаларынан бастап. Алдыңғы нұсқалары UNIX 95 және UNIX 98 белгілеріне сертификатталған болатын. AIX – журналды файлдық жүйеге ие болған алғашқы операциялық жүйе, ал IBM осы бағдарламалық қамтамасын процессор, дискі және желіні виртуализациялау, динамикалық аппараттық ресурстарды бөлу (соның ішінде процессордың үлестік бөлімдері) және оның мейнфреймдік конструкцияларынан алынған сенімділік инженериясы сияқты мүмкіндіктермен үздіксіз жетілдіріп келеді.
Тарих
Unix 1970 жылдардың басында AT&T Bell Labs зерттеу орталығында DEC миникомпьютерлерінде жұмыс істей бастады. 1976 жылы операциялық жүйе әртүрлі академиялық институттарда, соның ішінде Принстонда қолданылған, онда Том Лион және басқалар оны S/370-ге көшіріп, VM/370-де қонақ ОЖ ретінде жұмыс істеді. Бұл порт кейіннен UTS болып өседі, IBM-нің бәсекелес компаниясы Amdahl Corporation ұсынған Unix-тің негізгі жүйесі. IBM-нің Unix-ке қатысы 1979 жылы, Bell Labs-ке 370-ке өз Unix портын жасауға көмектескен кезде (5ESS коммутаторының бағдарламалық жасақтамасы үшін құрастыру хосты ретінде пайдаланылуы мүмкін). Бұл процесте IBM Unix-ті жақсырақ қолдау үшін TSS/370 Resident Supervisor-ге өзгерістер енгізді. 1984 жылға дейін IBM өзінің Unix-ін S/370 платформасында, Unix System III базасын пайдалана отырып, Interactive Systems Corporation әзірлеген VM/IX ұсынды. VM/IX (және оған қажетті VM/370-тің өзгертілген нұсқасы) жалпы қолжетімділік өнімдері емес еді; ол тек PRPQ ретінде ғана қолжетімді болды. 1985 жылы VM/IX IBM IX/370-пен ауыстырылды, ол IBM-нің Amdahl UTS-пен бәсекелесу үшін ойластырылған GA өнім болды. IX/370 AT&T Unix/360 6th Edition портына негізделген (тек TSS/370-де уақыт бөлісу бағдарламасы ретінде жұмыс істеді), Unix System 5-ке жаңартылды және IBM VM/370 қонақ ОЖ ретінде жұмыс істеуге өзгертті. IX/370 операциялық жүйесі PC/IX, Interactive/IBM-нің IBM PC-ге үйлесімді аппараттық жүйесі үшін Unix-пен өзара жұмыс істеу үшін арнайы мүмкіндіктер ұсынды және он алты бір уақыттағы пайдаланушыға 10,000 доллардан лицензияланды. AIX 1-ші нұсқасы 1986 жылы IBM RT PC жұмыс станциясы үшін енгізілген, UNIX System V Releases 1 және 2-ге негізделген. AIX-ті әзірлеу кезінде IBM және Interactive Systems Corporation (IBM келісімшарт жасасқан) сонымен қатар 4.2 және 4.3 BSD UNIX-тің бастапқы кодын енгізді. Басқа нұсқалар арасында IBM кейіннен POWER негізделген RS/6000 платформасы үшін AIX Version 1-ге негізделген AIX Version 2 (AIX/6000 деп те аталады) шығарды. 1990 жылдан бастап AIX RS/6000 сериясының негізгі операциялық жүйесі ретінде қызмет етті (кейін IBM eServer pSeries, содан кейін IBM System p, қазір IBM Power Systems). AIX 3-ші нұсқасы 1988 жылы PS/2 және VM/370 жүйелері үшін енгізілген, оны Locus Computing Corporation әзірлеген, Transparent Computing Facility қосты. 1994 жылы енгізілген AIX 4-ші нұсқасы алғашқы RS/6000 SMP серверлерін енгізумен симметриялық мультипроцессорлық процессорды қосты және 1990-шы жылдары дамып, 1999 жылы AIX 4.3.3 нұсқасымен аяқталды. 4.1 нұсқасы, сәл өзгертілген түрде, Apple Network Server жүйелері үшін стандартты операциялық жүйе болды. 1990-шы жылдардың аяғында Монтерей жобасы аясында IBM және Санта-Крус операциясы AIX және UnixWare-ді 32 бит/64 бит көп платформалы UNIX-ке біріктіруді жоспарлады, Intel IA 64 (Itanium) архитектуралы процессорларда жұмыс істеуге ерекше назар аударылды. IA 64 жүйелері үшін AIX 5L бета-сынақ нұсқасы шығарылды, бірақ SCO v. IBM сот ісі бойынша жарияланған құжаттарға сәйкес, 2002 жылы жоба тоқтатылғанға дейін дайын Monterey Unix үшін қырықтан аз лицензия сатылды. AIX 6 2007 жылдың мамыр айында жарияланды, ол 2007 жылдың маусым айынан бастап 2007 жылдың 9 қарашасында AIX 6.1 жалпы қол жетімділікке (GA) дейін ашық бета-тесті ретінде жұмыс істеді. AIX 6.1 негізгі жаңалықтарына толық рөлге негізделген кіруді басқару, жұмыс жүктемесін бөлу (өтінімді жылжытуды қамтамасыз етеді), қауіпсіздікті арттыру (NFS v3 және v4 үшін AES шифрлау түрін қосу) және POWER6 аппараттық құралында тірі бөлімді жылжыту кіреді. AIX 7.1 2010 жылдың сәуірінде жарияланды, ал 2010 жылдың қыркүйегінде AIX 7.1 жалпы қол жетімділікке дейін ашық бета-тестілеу жүргізілді. Бірнеше жаңа мүмкіндіктер, соның ішінде жақсартылған масштабталуы, кластерлеу және басқару мүмкіндіктері жақсартылды. AIX 7.1 кластерлік AIX деп аталатын кластерлік мүмкіндікке кіреді. AIX бірнеше LPAR-ды көршілес CPU-ға бірнеше жолды байланыс арнасы арқылы ұйымдастыра алады, бұл процессорлар арасындағы өте жылдам байланысты қамтамасыз етеді. Бұл AIX POWER7 кластерлері үшін жаһандық петабайт ортақ жад кеңістігін қолдау үшін бірнеше терабайтты жад адресі диапазоны мен беттік кестеге қол жеткізуді қамтамасыз етеді, осылайша бағдарламалық жасақтама жасаушылар кластерді хабарламаны жібермей (яғни семаформен басқарылатын процестер арасындағы байланыс) бір жүйе ретінде бағдарламалай алады. AIX әкімшілері бұл жаңа мүмкіндікті AIX түйіндерінің жиынтығын кластерлеу үшін пайдалана алады. Әдетте, AIX V7.1 ядролық жадты түймелейді және бағдарламаларға өздерінің ядролық стегін бекітуге мүмкіндік беретін қолдауды қамтиды. Шын уақытты талап ететін қосымшалар үшін ядролық жад пен ядролық стекті бекіту, бағдарламаның ядролық жады мен ядролық стегінің бетке шығарылмауын қамтамасыз ету арқылы өнімділікті жақсартуға мүмкіндік береді. AIX 7.2 2015 жылдың қазанында жарияланды және 2015 жылдың желтоқсанында шығарылды. AIX 7.2-нің негізгі ерекшелігі – Live Kernel Update мүмкіндігі, ол ОЖ түзетулеріне қолданбаларға әсер етпей, бүкіл AIX ядросын ауыстыруға мүмкіндік береді, бастапқы ОЖ бөлімі түзетілген кезде жұмыс жүктемелерін уақытша AIX ОЖ бөліміне тікелей көшіру арқылы. AIX 7.2 сонымен қатар ескірген компоненттерді жою үшін қайта құрылды. Желілік компонент, bos. net. tcp. client, қосымша орнату икемділігін қамтамасыз ету үшін қайта жинақталды. AIX 7.1-ден айырмашылығы, AIX 7.2 тек POWER7 немесе одан кейінгі процессорларға негізделген жүйелерде қолдау көрсетіледі. 2023 жылдың қаңтарында IBM AIX-тің әзірлеуін өзінің үндістандық еншілес компаниясына көшірді.
IBM RT PC-нің
Бастапқы AIX (кейде AIX/RT деп аталады) IBM RT PC жұмыс станциясы үшін IBM компаниясы Interactive Systems Corporation компаниясымен бірлесіп әзірленді, бұл компания бұрын UNIX System III жүйесін IBM PC-ге IBM үшін PC/IX ретінде орнатып берген болатын. Орнату құралдары сегіз 1,2 М дискетадан тұрды. RT IBM ROMP микропроцессорының негізінде құрылған, ол алғашқы коммерциялық RISC чипі болды. Бұл IBM Research (IBM 801) зерттеу орталығында жасалған үлгілік жобаға негізделген. RT жобасының ерекшеліктерінің бірі – Virtual Resource Manager (VRM) деп аталатын микроядроны пайдалану болды. Пернетақта, тышқан, дисплей, дискілер және желінің барлығы микроядро арқылы басқарылды. Операциялық жүйелер арасында "Alt Tab" пернелер комбинациясын қолдана отырып, жылдам ауысуға болады. Әрбір операциялық жүйе өз кезегінде пернетақтаға, тышқанға және дисплейге қол жеткізеді. AIX v2-ге қосымша, PICK OS-те де осы микроядро болды. AIX v2 ядросының көп бөлігі PL.8 бағдарламалау тілінде жазылған, бұл AIX v3-ке көшу кезінде қиындықтар тудырды. AIX v2 толыққанды TCP/IP желісін, сондай-ақ SNA және екі желілік файлдық жүйені қамтыды: Sun Microsystems лицензиясы бойынша NFS және Distributed Services (DS). DS ерекшелігі – ол SNA-ның үстіне салынғандықтан, OS/400 жүйесі арқылы IBM i және орта деңгейдегі жүйелердегі DS-мен толық үйлесімділікке ие болды. Графикалық интерфейс үшін AIX v2 MIT-тің X терезесі жүйесінің X10R3 және кейіннен X10R4 және X11 нұсқаларымен, сонымен қатар Athena виджеттері жиынтығымен бірге келді. Фортран және C тілдері үшін компиляторлар қол жетімді болды.
IBM PS/2 сериясы
AIX PS/2 (сонымен қатар AIX/386 деп те аталады) IBM-мен жасалған келісімшарт бойынша Locus Computing Corporation компаниясымен әзірленді. AIX PS/2, алғаш рет 1988 жылдың қазан айында шығарылып, Intel 386 және оған үйлесімді процессорлары бар IBM PS/2 жеке компьютерлерінде жұмыс істеді. Өнім 1988 жылдың қыркүйегінде 595 долларлық базалық бағамен жарияланды, бірақ UUCP сияқты кейбір қосымша құралдар 250 доллар тұратын жеке кеңейту жинағында келді. AIX үшін nroff және troff 200 долларға бағаланған мәтіндік форматтау жүйесі жинағымен бөлек сатылды. AIX PS/2 үшін TCP/IP жинағы тағы 300 доллар тұрады. X Window System жинағы 195 долларға бағаланды және IXI-дің X. жұмыс үстеліне негізделген AIXwindows Desktop деп аталатын графикалық ортаны қамтыды. C және FORTRAN компиляторларының әрқайсысы 275 долларға бағаланды. Locus сондай-ақ AIX үшін DOS Merge виртуалды машина ортасын жасады, ол AIX ішінде MS DOS 3.3 қолданбаларын іске қоса алатын; DOS Merge тағы 250 долларға бөлек сатылды. IBM сонымен қатар 150 долларлық AIX PS/2 DOS серверлік бағдарламасын ұсынды, ол PC DOS 3.3 іске қосатын клиенттік компьютерлер үшін файлдық сервер және басып шығару серверлік қызметтерін қамтамасыз етті. PS/2 AIX-тің соңғы нұсқасы 1.3 болды. Ол 1992 жылы шығарылып, IBM емес (микроканал емес) компьютерлерді де қолдауға мүмкіндік беретіні жарияланды. PS/2 AIX-ке қолдау көрсету 1995 жылдың наурыз айында тоқтатылды.
IBM негізгі компьютерлері
1988 жылы IBM AIX/370 жүйесін жариялады, оны Locus Computing компаниясы да әзірледі. AIX/370 – IBM-нің негізгі жүйелері үшін Unix сияқты мүмкіндіктерді ұсыну бойынша жасаған төртінші әрекеті болды, атап айтқанда System/370 (алдыңғы нұсқалары 1980 жыл шамасында AT&T компаниясымен бірлесіп әзірленген TSS/370 негізіндегі Unix жүйесі, 1991 жылғы OSF/1 негізіндегі және System/390 платформасында жұмыс істеген жүйелер). Бұл әзірлеу жұмысы IBM-ге Amdahl UTS компаниясымен бәсекелесуге мүмкіндік беру мақсатында жасалды. AIX/370-нен өзгеше, AIX/ESA хосттық операциялық жүйе ретінде де, VM жүйесіндегі қонақ ретінде де жұмыс істеді. AIX/ESA техникалық тұрғыдан жетілгенімен, коммерциялық сәттілікке жете алмады, себебі UNIX мүмкіндіктері 1994 жылы MVS/ESA SP Version 4 Release 3 OpenEdition ретінде бар болған негізгі операциялық жүйе MVS-қа опция ретінде қосылды, және MVS/ESA SP Version 5, OS/390 және z/OS жүйелерінің ажырамас бөлігі ретінде жалғасты, ал атауы ақырында OpenEdition-нен Unix System Services-ке өзгертілді. IBM сондай-ақ OpenEdition-ді VM/ESA 2-ші нұсқасы және z/VM арқылы ұсынды.
IA-64 жүйелері
Project Monterey жобасы аясында IBM 2001 жылы IA 64 (Itanium) архитектурасы үшін AIX 5L бета-тестілеу нұсқасын жариялады, бірақ сұраныс болмағандықтан ол ресми өнімге айналмады.
Apple желілік серверлері
Apple Network Server (ANS) жүйелері – Apple Computer компаниясы жасаған PowerPC негізіндегі жүйелер болатын. Олар стандартты Apple аппараттық құралдарында болмаған көптеген жоғары деңгейлі мүмкіндіктерге ие болды, соның ішінде ауыстырылатын қатты дискілер, қосымша қуат көздері және сыртқы мониторинг мүмкіндігі. Бұл жүйелер сол кездегі Power Macintosh аппараттық құралдарының негізінде құрылған, бірақ AIX (4.1.4 немесе 4.1.5 нұсқалары) AIX for Apple Network Servers деп аталатын ANS үшін арнайы нұсқада олардың негізгі операциялық жүйесі ретінде қолданылуы тиіс болды. AIX тек Network Server жүйелерімен үйлесімді болды және стандартты Power Macintosh аппараттық құралдарына көшірілмеді. Оны 68k негізіндегі Macintosh компьютерлері үшін Apple-дің бұрынғы Unix нұсқасы болған A/UX жүйесімен шатастырмау керек.