Кіріспе
Papilio polyxenes, (шығыс) қара қарлығаш, американдық қарлығаш немесе парснип қарлығашы – Солтүстік Американың көп бөлігінде кездесетін көбелек. Өте ұқсас түр, Papilio joanae, Озарк таулары аймағында кездеседі, бірақ ол P. polyxenes емес, Papilio machaon-ға жақын түр болып саналады. Бұл түр грек мифологиясындағы Поликсен (прон. : /pəˈlɪksɨnə/; грекше: Πολυξένη) есімімен аталады, ол Троя патшасы Приамның кіші қызы болған. Оның дернәсілі петрушка құрты деп аталады, себебі ол петрушкамен қоректенеді. P. polyxenes Papilio туысына жатады, ал бұл Papilionidae тұқымдасының ең ірі тобы. Бір кезде Кубада кездесетін polyxenes кіші түрі қазір жойылып кеткен деп есептеледі. Бұл туыстың өкілдері көбінесе Lauraceae, Rutaceae және Umbelliferae тұқымдастарына жататын өсімдіктермен қоректенеді. Олар әдетте дала, саябақ, батпақ немесе шөл сияқты ашық кеңістіктерде кездеседі және тропикалық немесе қоңыржай климатты жағдайды ұнатады.
Papilio polyxenes, the (eastern) black swallowtail, American swallowtail or parsnip swallowtail, is a butterfly found throughout much of North America. An extremely similar appearing species, Papilio joanae, occurs in the Ozark Mountains region, but it appears to be closely related to Papilio machaon, rather than P. polyxenes. The species is named after the figure in Greek mythology, Polyxena (pron. : /pəˈlɪksɨnə/; Greek: Πολυξένη), who was the youngest daughter of King Priam of Troy. Its caterpillar is called the parsley worm because the caterpillar feeds on parsley. P. polyxenes is part of the genus Papilio, which is the biggest group of the family Papilionidae. Subspecies polyxenes, once found in Cuba, is now considered likely extinct. Members of this genus typically feed on plants of the family Lauraceae, Rutaceae and Umbelliferae. They are usually found in open areas like fields, parks, marshes or deserts, and they prefer tropical or temperate habitats.
Жұмыртқалар мен личинкалар
Жұмыртқалар ақшыл сары түсті. Жаңа шағылған личинкалар көбінесе қара және ақ түсті, ортасында жолағы бар, ал ересек личинкалар сары дақтары бар қара көлденең жолақтармен жасыл түсті.
Қашар және құрт
Бұл гусеница кез келген өсімдіктен зиянды заттарды сіңіреді, сондықтан ол құстарға дәмді келмейді. Жасыл қуыршақтың бір бөлігі қуыршақ кезеңінің соңында күңгірт жасыл түске айналады. Бұл түс өзгерісі жұмыртқадан шығуға бірнеше сағаттан толық бір күн бұрын болады.
Жыныстық диморфизм
Қара құйрыққанаттың қанаттарының ені 6,9–8,4 см, әйелдер әдетте еркектерден ірілеу болады. Екі жыныста да артқы қанаттардың ішкі шетінде қара шеңберлі қызыл дақ және қанаттардың алдыңғы шетінде жалғыз сары дақ болады. Еркектер мен әйелдердің қанаттарының төменгі жағы шамамен бірдей: алдыңғы қанатта ашық сары дақтардың екі қатары, ал артқы қанатта ұнтақ көк түсті аймақтармен бөлінген жарқын қызғылт дақтар болады. Қанаттардың төменгі жағы еркектер мен әйелдер үшін хищниктерден қорғану үшін тиімді өрнек ретінде қызмет етеді.
Өмірлік цикл
Аналықтары тұқымдық өсімдіктерге, әдетте жаңа жапырақтарға, кейде гүлдерге жеке-жеке жұмыртқа салады. Жұмыртқа кезеңі 4–9 күн, дернәсіл кезеңі 10–30 күн, қуыршақ кезеңі 18 күнге созылады. Feeny және авторлар, 1985 ж. P. polyxenes дернәсілдері мен жұмыртқаларының тірі қалуы, жұмыртқалар салынған жерге (Нью-Йорк штаты, Итака маңы) байланысты екенін анықтады. Жабайы сәбіз немесе пастернак өсімдіктеріне салынған жұмыртқалар, уытты гемолок өсімдігіне салынған жұмыртқаларға қарағанда бесінші дернәсілге дейін тірі қалуға бейім. Теңіз деңгейінен жоғарырақ биіктікте өсетін өсімдіктерге салынған жұмыртқалар, теңіз деңгейінен 120 метр биіктікте өсетін өсімдіктерге салынған жұмыртқаларға қарағанда тірі қалу мүмкіндігі жоғары болды. Сондай-ақ, бір жыл ішіндегі ерте және кеш будандары арасында, сондай-ақ жылдар арасында тірі қалу көрсеткіштерінде маңызды айырмашылықтар байқалды. Барлық жағдайларда өлімге себеп болатын басты фактор – жеңішқыштардың шабуылы болды.
Шығу
Қыс құртша сатысында өткізіледі, ал ересектер көктемде қоректік өсімдіктерді іздеу үшін пайда болады. Ересектер күн сайын таңертең шығады. Бірінші буын майдың ортасынан маусым соңына дейін, екінші буын шілде айының басынан тамыз айының соңына дейін ұшады, ал кейде маусым соңында толық емес үшінші буын да пайда болуы мүмкін.
Аумақтық қорғаныс
Аталық көбелектер жұптасу және құдалану үшін пайдаланатын аумақтарды қорғайды. Аталықтардың аумақтары көбінесе салыстырмалы биіктігі жоғары және жер бедері жағынан ерекше болады. Бұл ерекшелік кейін сипатталатын лек жүйесіндегі жұптасудың артықшылығын қамтамасыз етеді, себебі аталықтар болжамды жерлерде шоғырланады және ұрғашыларға оларды кездестіру оңай болады.
Лек жұптасуы
Аумақтық ұйымдастырудың осы түрі қара құйрықты көселекеде лек типтес жұптасу жүйесіне алып келеді. Ең көп еркектер арасындағы қақтығыстар болатын аумақ еркектер мен әйелдер үшін ең тартымды болып есептеледі, сондай-ақ әйелдердің ең көп келіп қонатын аумағы болып табылады.