Кіріспе

dnaQ – Escherichia coli бактериясында ДНК полимераза III-нің ε кішібірлігін кодтайтын ген. ε кішібірлігі – ДНК полимераза кешеніндегі үш негізгі белоктың бірі. Ол репликация кезінде қате енгізілген нуклеотидтерді жоятын 3’→5’ ДНК-бағытталған түзету экзонуклеазасы ретінде жұмыс істейді. dnaQ mutD деп те аталады.

Биологиялық рөлі

dnaQ геніндегі қате мутациялар SOS ДНК жөндеу механизмін іске қосады. Каталитикалық орталығындағы маңызды аминқышқылының мутациялануы функцияның толық жоғалуына алып келеді. ε суббөлімшесінің артық өрбуі УФ сәулесіне ұшырағанда мутациялардың жиілігін азайтады, бұл эпсилон суббөлімшесінің ДНК-ны өңдеуде және SOS ДНК жөндеуін бастаудың алдын алуда маңызды рөл атқаратынын көрсетеді. ε суббөлімшесінің E. coli бактериясының өсу қарқынына да әсер ететіні дәлелденді. dnaQ генін үнсіздендіру өсудің айтарлықтай төмендеуімен байланысты.

Өзара әрекеттесулер

Е-бөлімше толық полимераза кешенінде θ-бөлімшемен тұрақтандырылады. Ген екі функционалдық доменді кодтайды: ген өнімінің N-ұшы θ-кішібірлігіне байланысып, экзонуклеаза функциясын орындайды, ал C-ұшы полимераза белсенділігіне жауапты α-кішібірлігіне байланысады. 22 қалдықтан тұратын Q-линкер пептиді анықталды, ол α-кішібірлігін ε-кішібірлігіне байланыстырады, бұл α:ε кешенін басқа, шектеулі көп доменді түзетуші полимеразалардан ерекшелендіретін икемділікті қамтамасыз етеді. Мутацияны тудыратын жасушаларда мутация жылдамдығының айтарлықтай жоғарылауымен байланысты, мутацияны тудыратын глицин тРНК-сы мен өзара әрекеттесу бар. Зарядталмаған MutA тРНК-сы dnaQ мРНК-сының 5'-ұшындағы аймаққа толықтырылады. Бұл оған dnaQ транскриптісінің ыдырауын бағыттайтын және осылайша, суббөлімше мөлшерінің азаюына және мутация жиілігінің артуына әкелетін антисенс мРНК ретінде әрекет етуге мүмкіндік береді. Соңғы кезде тРНК-ның маңызды глутамат қалдықтарын глицинмен алмастыруға бағыттауы, бұрыс ε-бөлімшелерге алып келіп, мутациялар санын арттыруы мүмкін екендігі ұсынылды. T4 бактериофагтары және ақаулы dnaQ гендері бар E. coli-мен жүргізілген зерттеулер, mutA тРНК-сы dnaQ генінің транскрипциясына әсер етпеуі мүмкін, бірақ ген өнімінің трансляциясына әсер етуі мүмкін екенін көрсетеді.