Кіріспе
Американдық актриса (туған 1956)
Джоан Аллен (20 тамыз 1956 жылы туған) – американдық актриса. Ол сахнадағы және экрандағы жұмысымен танымал, «Тони» сыйлығын, сондай-ақ үш «Оскар» сыйлығына, «BAFTA» сыйлығына, үш «Primetime Emmy» сыйлығына және үш «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылған. Ол 1977 жылы «Steppenwolf Theatre Company» компаниясында мансабын бастады, 1984 жылы «And a Nightingale Sang» пьесасы үшін «Drama Desk» сыйлығын, ал 1988 жылы «Burn This» пьесасы үшін «Бродвей» театрындағы үздік актриса сыйлығын жеңіп алды. 1990 жылдардың ортасынан 2000 жылдардың басына дейін Аллен сыншылардың жоғары бағасын алған бірқатар рөлдерімен халықаралық деңгейде танымал болды. Ол үш рет «Оскар» сыйлығына ұсынылды: «Никсон» (1995) және «Крусибл» (1996) фильмдеріндегі екінші пландағы үздік рөл үшін, ал «Контендер» (2000) фильміндегі басты рөл үшін. Алленнің басқа фильмдердегі рөлдері: «Manhunter» (1986), «Peggy Sue Got Married» (1986), «Tucker: The Man and His Dream» (1988), «Searching for Bobby Fischer» (1993), «The Ice Storm» (1997), «Face/Off» (1997), «Pleasantville» (1998), «The Bourne Supremacy» (2004), «The Upside of Anger» (2005), «The Bourne Ultimatum» (2007), «Death Race» (2008) және «The Bourne Legacy» (2012). Ол 2015 жылы «Room» фильміндегі екінші пландағы үздік рөл үшін Канадалық экран сыйлығын жеңіп алды. Сондай-ақ ол «Бродвей» сахнасында «The Heidi Chronicles» (1988), «Impressionism» (2009) және «The Waverly Gallery» (2018) спектакльдерінде ойнады.
Ерте өмір және білім
Аллен төрт баланың ең кішісі болып, Иллинойс штатының Рошель қаласында, үй шаруасымен айналысқан Доротея Мари (құрметті есімі Уирт) мен бензин станциясының иесі Джеймс Джефферсон Алленнің қызы ретінде дүниеге келді. Оның ағасы Дэвид және екі әпкесі – Мэри мен Линн. Аллен Рошель қалалық орта мектепте оқыды және болашақта табысқа жететініне үміткер деп танылды. Ол біріншіде Шығыс Иллинойс университетіне түсті, онда да студент болған Джон Малковичпен бірнеше қойылымдарда ойнады, содан кейін Солтүстік Иллинойс университетінде театр мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды.
1977-1994: ертедегі жұмысы және Бродвейдегі рөлдері
Аллен өзінің актерлік карьерасын сахналық актриса ретінде және теледидарда бастап, 1985 жылы "Компромистік жағдайлар" фильмінде киноға дебют жасады. 1977 жылы Джон Малкович шақырған кезде ол Steppenwolf Theatre Company ансамбліне қосылды және содан бері осы топтың мүшесі болып келеді. 1984 жылы "And a Nightingale Sang" спектакліндегі Хелен Стотт рөлі үшін Кларенс Дервент сыйлығын жеңіп алды. Алленнің Steppenwolf-пен бірлескен жұмыстарына "Үш қарындас", "Шеруге асығу", "Махаббат хаттары", "Бетти мен Будың үйленуі" және "Дөңгелек" қойылымдары кірді. 1989 жылы Малковичпен бірге ойнаған Бродвейдегі дебюттік рөлі үшін Тони сыйлығын жеңіп алды. Ол сондай-ақ Бойд Гейнспен бірге Плимут театрында сахналанған, Пулитцер сыйлығын жеңіп алған "Хейди хроникалары" пьесасында ойнады. Қойылым сыншылардың жоғары бағасына ие болды, алты Тони сыйлығына ұсынылып, үздік пьеса номинациясын жеңіп алды. Аллен өзінің екінші Тони сыйлығына да ұсынылды. Ол сондай-ақ үздік екінші пландағы әйел рөлі үшін "Оскар" сыйлығына ұсынылды. Сол жылы ол "Жастар романы" (1995) фильмінде ойнады. Келесі жылы ол Артур Миллердің 1953 жылғы осы аттас пьесасы негізінде Николас Хитнердің түсірген "Салқындық" (1996) фильмінде сиқыршылыққа айыпталған Элизабет Проктор рөлін ойнады. Аллен Дэниел Дэй-Льюиспен бірге түсті. Entertainment Weekly басылымының Оуэн Глейберман Аленнің актерлік шеберлігін жоғары бағалап: "Фильмнің қайғысын көтеретін – Джоан Ален, ол күйеуіне жүрек ауыртатын жаңғырығын айтқанда, көздері қайғыдан нұр шашып тұрады", – деп жазды. Ол "Критиктер таңдауы" киносыйлығын үздік екінші пландағы әйел рөлі үшін жеңіп алды, сондай-ақ "Оскар" сыйлығына да ұсынылды. Келесі жылы ол Анг Лидің "Мұзды дауыл" (1997) драмасында күйеуінің көршісімен қарым-қатынасы бар екенін білген қанағаттанбаған әйел рөлін ойнады. Аллен Кевин Клайн, Сигорни Уивер, Илайджа Вуд, Кристина Риччи және Тоби Магуайрмен бірге ойнады. "Голливуд репортері" оны өзінің ең жақсы фильмдік рөлі деп атап, "Ален керемет ұстанып, ұялмаған сыпайылық пен түсіндірілмейтін ауырсынуды бейнелейді", – деп жазды. Сондай-ақ ол 1997 жылы "Жүздік" (Face/Off) ғылыми-фантастикалық әрекет фильмінде қосалқы рөлде ойнады. 1998 жылы Аллен Гари Росс режиссерлік еткен "Жағымды қала" (Pleasantville) фильмінде ойнады. Аллен Джефф Дэниелс, Риз Уизерспун және Тоби Магуайрмен бірге түсті. Рөлі үшін ол "Критиктер таңдауы" киносыйлығын үздік екінші пландағы әйел рөлі үшін жеңіп алды. Фильм 1998 жылы шыққан "Трумен шоуымен" салыстырылды. Variety басылымынан Джо Лейдон "Ален өзінің кішіпейіл Степфорд әйелінен еркін рухқа айналуында да тиімді", – деп жазды. Келесі жылы ол Кит Реддиннің осы аттас пьесасы негізінде түсірілген "Қаһар" (It's the Rage) (1999) және "Аспан құлағанда" (When the Sky Falls) (2000) фильмдерінде ойнады. Екі фильм де Аленнің рөлін мақтағанмен, көбінесе жағымсыз пікірлер алды. Ол сондай-ақ "Ең үздік әйел актер" номинациясына, "Алтын глобус" сыйлығына "Драмадағы ең үздік әйел актер" номинациясына және "Үміткер" (The Contender) (2000) саяси драмасындағы рөлі үшін "Жоғары деңгейдегі әйел актер" сыйлығына ұсынылды. Фильмде ол жанжалдың ортасында қалған саясаткер рөлін ойнады. Ол Джефф Бриджес пен Гэри Олдменмен бірге түсті. 2001 жылы Аллен TNT телеарнасындағы "Авалон тұманы" (The Mists of Avalon) мини-сериалында ойнады және бұл рөлі үшін "Primetime Emmy Award" сыйлығын "Шектеулі немесе антологиялық сериалдағы үздік қосалқы әйел актер" номинациясына ие болды. 2003 жылы ол 2003 жылғы Санденс кинофестивалінде көрсетілген "Картадан тыс" (Off the Map) фильмінде ойнады.
2004 жылдан бастап: Бродвейге оралды
Ол 2004 жылы "Кітапша" фильмінде Рейчел МакАдамс анасының рөлін сомдады. 2005 жылы ол алкогольге тәуелді үй шаруасының әйелі рөлін ойнаған "Ашудың кері жағы" комедиялық/драмалық фильміндегі басты рөлі үшін көптеген жағымды пікірлер алды. The Hollywood Reporter журналынан Кирк Хоникатт жазғандай, "Ален кейіпкерді жанашырлық пен өзін-өзі жек көру туралы күтпеген комедияны ашатын керемет бейнеге айналдырды". Ол өзінің рөлі үшін "Критиктер таңдауы" киносыйлығының "Ең үздік әйел актриса" номинациясына ие болды. Ол "Борн үстемдігі", "Борн ультиматумы" және "Борн мұрасы" фильмдерінде ЦРУ директорының орынбасары Памела Лэнди рөлін ойнады. Аллен "Өлім жарысында" түрме бастығы рөлінде ойнады. 2009 жылы Аллен Lifetime Television арнасының суретшінің өмірін баяндайтын 2009 жылғы биофильмінде Джорджия О'Кифф рөлін сомдады. Аллен 20 жылдық үзілістен кейін 2009 жылы Бродвейге оралды, ол Майкл Джейкобстың "Импрессионизм" пьесасында Джереми Айронспен бірге Джеральд Шонфельд театрында Кэтрин Кинан рөлін ойнады. 2015 жылы Аллен ABC телеарнасының "The Family" драмалық сериалында басты рөлге келісім шарт жасады, ол отбасының зұлым және манипулятивті мэрі және анасы рөлін ойнады. Бродвей сахнасынан тоғыз жылдық үзілістен кейін, Аллен Джон Голден театрында Элейн Мей, Лукас Хеджес және Майкл Серамен бірге 2018 жылы Кеннет Лоннерганның "Уэверли галереясы" пьесасының сыншылар тарапынан жоғары бағаланған Бродвей премьерасында Эллен Файн рөлін ойнады. Кино мен теледидарда актерлік қызметтен бес жылдық үзіліс алғаннан кейін ол Джулианна Мур, Клайв Оуэн және Дженнифер Джейсон Лимен бірге 2021 жылы Apple TV-де көрсетілген Стивен Кингтің өзінің романынан бейімделген "Lisey's Story" мини-сериалында ойнады. Бұл Аллен үшін 2014 жылы түсірілген "Жақсы неке" фильміндегі басты рөлден кейін Кингтің екінші бейімделуі болды. Ол алдағы уақытта Роберт Де Ниро және Лиззи Капланмен бірге Netflix-тің құпия триллерлік шектеулі сериалы "Zero Day" жобасында көрінеді.
Жеке өмір
1990 жылы Аллен актер Питер Фридманға үйленді. Олар 2002 жылы ажырасып, 1994 жылдың ақпанында дүниеге келген Сейди есімді бір қызы бар.
Фильм
Жыл Атауы Рөл Ескермелер 1985 Компромистік жағдай Мэри Элис Махони 1986 Манхунтер Реба Макклейн 1986 Зейстерс Лала 1986 Пегги Сью үйленді Мэдди Нейгл 1988 Текер: Адам және оның арманы Вера Текер 1989 Ауылда Айрин 1993 Этан Фром Зена Фром 1993 Бобби Фишерді іздеу Бони Уэйтскин 1993 Джош және С. А. М. Каролина Уитни 1995 Ашулы махаббат Маргарет Робертс 1995 Никсон Пэт Никсон 1996 Элизабет Проктор 1997 Елена Худ 1997 Бетпе-бет Доктор Ива Арчер 1998 Плезантвилл Бетти Паркер 1999 Барлық ашулы Хелен 2000 Аспан құлағанда Синеад Гамильтон 2000 Сенатор Лэйн Биллингсон Хансон 2003 Картадан тыс Арлен Гроден 2004 Жазулық дәптер Энн Гамильтон 2004 ЦРУ орынбасары. Дир. Памела Лэнди 2004 Иә, ол 2005 Терри Энн Вольфмайер 2006 Бонневилл Кэрол 2007 ЦРУ орынбасары. Дир. Памела Лэнди 2008 Өлім жарысы Түрме бастығы Клэр Хеннесси 2009 Хачи: Иттің ертегісі Кейт Уилсон 2012 Борн мұрасы ЦРУ орынбасары. Дир. Памела Лэнди Камео 2014 Жақсы неке Дарси Андерсон 2015 Бөлме Нэнси Ньюсом