Кіріспе

Американдық бейсболшы (1917–2007)

Филип Фрэнсис Рицзуто (25 қыркүйек 1917 – 13 тамыз 2007), "Скутер" деген лақап атымен белгілі, американдық үлкен бейсбол лигасының шортстопы болған. Ол өзінің 13 жылдық бейсбол карьерасын «Нью-Йорк Янкис» клубында өткізді (1941–1956) және 1994 жылы Ұлттық бейсбол даңқы залына сайланды. 13 маусым бойы 10 АЛ титулын және жеті әлем чемпионатын жеңген команда династиясының танымал өкілі Рицзуто шортстоптер арасындағы әлем чемпионаттары бойынша көптеген рекордтарды сақтайды. Оның ең жақсы статистикалық маусымы 1950 жыл болды, ол Америка лигасының ең құнды ойыншысы деп танылды. Жалпы, Рицзуто «кішкентай ойын» стиліндегі ойыншы болды, ол ішкі алаңдағы мықты қорғанысымен және керемет баттерлік қабілетімен көзге түсті. Ол зейнеткерлікке шыққанда, оның 1217 мансаптық қос ойыны үлкен лига тарихында екінші орынды иеленді, тек Люк Апплингтің 1424 көрсеткішінен қалып қойды, ал оның .968 мансаптық алаңдағы көрсеткіші АЛ шортстоптары арасында Лу Бодроның .973 көрсеткішінен кем болды. Ойыншылық карьерасынан кейін Рицзуто «Янкис» клубы үшін 40 жыл бойы радио және теледидарда спорт комментаторы болып жұмыс істеді. Ол өзінің ерекше, әңгімелесу үлгісіндегі хабарлау стилімен және «қасиетті сиыр!» деген сөз тіркесімен танымал болды.

Алғашқы жылдар

Рицзуто 1917 жылдың 25 қыркүйегінде Нью-Йорк қаласының Бруклин ауданында, трамвай машинисі мен оның әйелінің отбасында дүниеге келді. Екеуі де Италияның Калабрия аймағынан шыққан. Оның туған жылы туралы әртүрлі мәліметтер бар, себебі Рицзуто кәсіби карьерасының басында командаластарының кеңесімен туған күнін бір жылға ертерек көрсеткен. Оның карьерасы бойында туған жылы 1918 жыл деп «The Sporting News», «Baseball Register» және «American League Red Book» басылымдарында жазылған. Кейінірек жарияланған анықтамалықтар оның туған жылын 1917 жылға түзетті, осыған сәйкес ол қайтыс болған кезде 89 жаста болған. Рицзуто қайтыс болғаннан кейін «New York Post» газеті оның нақты туған жылы 1916 жыл екенін жариялады. Рицзуто Квинс аймағындағы Глендейлде өсті. Оның бойы шағын болған – ойнаған кезінде бес фут, алты дюйм және 150 немесе 160 фунт салмақта деп көрсетілген, бірақ ол тіпті ең төменгі көрсеткішке де сирек жеткен. Рицзуто Квинстегі Ричмонд Хилл орта мектебінде бейсбол мен футбол ойнады.

Жеке өмір

Риццуто Кора Энн Элленборнға 1943 жылдың 23 маусымында үйленді; екеуі алғаш рет өткен жылы танысты, Риццуто Джо ДиМаджионың орнына Ньюарктағы діни таңғы асқа спикер ретінде қатысты. "Мен оған соншалықты ғашық болдым ki үйге қайтпадым", - деп есіне алды Риццуто. Ол оған жақын жердегі қонақүйден бір айға бөлме жалдап алды. Риццутолар 1949 жылы Нью-Джерси штатының Хиллсайд қаласына, Монро Гарденс саябағындағы пәтерге көшіп келді. Кейіннен қаржылық жағдайы жақсарған соң, Вестминстер даңғылындағы Тюдор стиліндегі үйге көшіп, көп жылдар бойы онда тұрды. 1951 жылы Нью-Джерсиде өткен қайырымдылық шарасында Риццуто Эд Лукас есімді жас баламен танысты, ол Бобби Томсонның "Әлемді дүркілдеткен соққы" болған күні бейсбол добынан көзінің жарығын жоғалтқан еді. Риццуто балаға және оның оқитын "Сент-Жозеф" соқырлар мектебіне қызығушылық танытты. Өмірінің соңына дейін Риццуто жарнамалары мен кітаптарынан түскен табыспен, сондай-ақ жыл сайынғы Фил Риццутоның атақты гольф турнирі мен "Скутер" сыйлықтары арқылы "Сент-Жозеф" мектебіне миллиондаған доллар жинады. Риццуто мен Лукас достық қарым-қатынаста болды, және 2006 жылы Лукастың тойы Янки стадионында өткен жалғыз той болды, оған Риццутоның ықпалы себеп болды. Лукас Риццутоның қайтыс алғанға бірнеше күн бұрын зейнеткерлер үйіне келген соңғы адамдардың бірі болды. Риццуто жыландардан қатты қорқатын. Оның бұл қорқынышын білген қарсыластары кейде оның бейсбол қолғабына резеңке жыландар салып, оны қорқытып жіберетін. Мұндай жағдай болғанда Риццуто біреу жыланның жалған екеніне көз жеткізбейінше қолғапқа жақындамайтын.

Басқа да медиа-жүргізулер

1950 жылдың 2 ақпанында Рицзуто 1950–1967 жылдардағы Гудсон Тодман Продакшнс ойынының "What's My Line?" бағдарламасында алғашқы құпия қонақ болды, оны Джон Чарльз Дейли жүргізді. Рицзуто бағдарламада тағы төрт рет пайда болды: 1956–1957 жылдары зейнетке шыққаннан кейін үш рет қонақ сарапшы ретінде және 1970 жылы викторинаның жаңа нұсқасында құпия қонақ ретінде. Рицзуто сондай-ақ CBS телеарнасының "The Ed Sullivan Show", "To Tell The Truth" және "The Phil Silvers Show" сияқты бағдарламаларында түрлі телешоуларда қатысты. "Янкилер" үшін хабар таратумен қатар, Рицзуто 1957 жылдан 1977 жылға дейін CBS радиожелісінде "It's Sports Time with Phil Rizzuto" атты 5 минуттық кешкі спорттық бағдарламасын жүргізді. Рицзуто "The Money Store" компаниясының ұзақ жылдар бойы телерекламадағы жарысшысы болды. Ол 1970 жылдардың басынан 1990 жылдарға дейін шамамен 20 жыл бойы олардың жарысшысы ретінде танымал болды. Рицзуто 1977 жылы Meat Loaf-тың "Paradise by the Dashboard Light" әніндегі ұзақ созылған бөлімде ойынды тікелей баяндады. Көрінеу бейсбол ойынының сипаттамасы болғанымен, ол шындығында әншінің жас әйелмен (актыр және әнші Эллен Фоули дауыстаған) қарым-қатынасқа түсуге жасаған қадамдарын көрсетеді. Рицзуто өзінің бөлігін жазғанда, оның айтқандары қалай қолданылатынын білмеген. Ән шыққаннан кейін Рицзутоның айтуынша, оның дін қызметкері оны шок күйінде шақырған. Алайда, әнші Meat Loaf былай деді: "Фил ақымақ емес еді. Ол не болып жатқанын жақсы білді және маған осылай айтты. Ол тек дін қызметкерінен қысым көрді және бірдеңе жасау керек деп ойлады. Мен оны толық түсіндім". Көп жылдар өткен соң Рицзуто әңгімені қайталай келе, Meat Loaf оны алдапты деп күліп айтты, бірақ ол оған жақсы көзқарас танытты. Meat Loaf онымен бірге гастрольдеуге шақырғанда, Рицзуто қуанды, бірақ бас тартты, әзілдеп Кора оны "өлтіретінін" айтты. Рицзутоға осы альбом үшін алтын пластинка табысталды.

Құрметтер

Янкилер 1985 жылғы 4 тамызда «Янки стадионда» өткен салтанатты шарада Риццутоның 10-шы нөмірін зейнеткерлікке шығарды. Осы шарада оған стадионның «Монумент паркіне» орналастырылатын тақта да табыс етілді. Тақтада: «Ол екі керемет мансапқа ие, барлық уақыттағы «Янкилердің» үздік қысқа қақпашысы, «Янкилердің» ең танымал комментаторларының бірі» деп жазылған. Қызығы, Риццутоның өзінің салтанатты шарасында көк шапан киген тірі сиыр оны жерге түсіріп алған (яғни «қасиетті сиыр»); екеуі де жарақат алмады. Кейін Риццуто оқиғаны былай деп еске алды: «Сол үлкен жануар менің аяқ киімімнің үстіне басып, мені кері қарай итеріп жіберді, бұл – «карате» қимылындай болды». Сол күнгі ойында болашақ комментаторлық әрілесі Том Сивер өзінің мансабындағы 300-ші жеңісін тіркеді. Бейсбол сарапшыларының көпшілігі, соның ішінде Риццутоның өзі де Дерек Джетердің «Янкилер» тарихындағы ең үздік қысқа қақпашысы екеніне сене бастады. «Скутер» 2001 жылы «Янки стадионда» өткен плей-офф кезінде ізбасарына құрмет көрсетті; «Янкилер» сарайына жүгіріп келгенде, ол салтанатты бейсбол домын кері лақтырып, Джетердің 2001 жылғы «Американ лигасының» дивизиондық сериясындағы жеңіске әкелген керемет ойынын қайталады. ESPN хабарлағандай, сол түні Джетер мен Риццутоның суреті Джетердің ең қымбат мүліктерінің бірі болып саналады. 1957 жылдың көктемінде Риццуто босатылып, «Балтимор Ориолс» командасының бас жаттықтырышы Пол Ричардс: «Мен көрген қысқа қақпашылардың арасында карьералық жетістіктері бойынша Риццуто ең жоғары тұр. Бес жыл бойы Лу Бодромен теңесе аламын. Бірақ жылдан жылға, маусымнан маусымға Риццуто ерекше көзге түсті» деді. Спорт журналисі Дэн Дэниел сол кезде: «Менің ойымша, Риццуто соңғы бес жылдағы Даңқ залына үміткер болатын бірнеше ойыншының қатарында болуы керек» деп жазды. Бірақ Риццуто өзі кішіпейілдік танытты: «Менің статистикам айқайламайды, көбінесе сыбырлайды». Риццутоны Даңқ залына енгізу үшін күш-жігер 1984 жылдан кейін күшейді, осы жылы комитет «Бруклин Доджерс» командасының ұқсас деңгейдегі қысқа қақпашысы Пи Уи Ризді сайлағаннан кейін. Билл Джеймс кейіннен Риццутоның ұзаққа созылған кандидатурасын өзінің «Даңқ залына не болды?» атты кітабында жиі талқылады, шортстоптың мансабына арналған бірнеше тарау жазды және оны ұқсас ойыншылармен салыстырды. Джеймс Риццутоның мансаптық статистикасын Даңқ залының стандарттары бойынша тарихи түрде төмен деп бағалады, бірақ ол оның Екінші дүниежүзілік соғыста өткізген жылдары үшін еңбегін мойындады және оның сайлануына қатысты көптеген пікірлерді сынға алды. Бірақ Риццутоның керемет қорғаныс ойыншысы және жақсы соққышы екенін атап өткеніне қарамастан, оның кандидатурасын қолдамады, себебі одан да жақсы көрсеткіштерге ие ұқсас ойыншылар көп болды. Кітаптың соңғы абзацында 1994 жылдың ақпан айында Риццутоның Даңқ залына сайланғаны туралы хабарланды. Алайда Джеймс Даңқ залында Риццутодан нашар ойыншылардың көп екенін атап өтті. 2001 жылы ол Риццутоны сегіз басқа Даңқ залының мүшелерінен озып, барлық уақыттағы ең үздік 16-шы қысқа қақпашы деп таңдады. Риццуто өзінің жетістіктері туралы кішіпейілдік танытып: «Мен Даңқ залына кіруге лайық деп ешқашан ойлаған емеспін. Даңқ залы үлкендерге арналған, 160 км/сағ жылдамдықпен доп тастайтын және көп ұпай жинайтын ойыншыларға. Бұл әрқашан осылай болды және осылай болуы керек» деді. Риццуто Куперстаунда есте қаларлық дүрбелеңмен сөз сөйледі, ол оны мазалаған шыбызбарларға ашуланды. Риццутоның «ерекше және таңғажайып ойлары мен саяхаттары» «Нью-Йорк Таймс» газетінің тілшісі Айра Беркоумен теңестірілді: «Дегенмен, сөйлеу барысында (Риццуто) 19 жасында Бруклиндегі үйден алғаш рет кетіп, Вирджиния штатының Басет қаласындағы екінші лигада қысқа қақпашы болып ойнауға барғанын айтты. Ол ұйықтайтын орынсыз пойызбен сапар шекті және Оңтүстік қуырылған тауығын алғаш рет татып көрді, ол керемет болды. Сондай-ақ ол алғаш рет «Эй, Уайт, овсянкаға ұқсайтын нәрсе не?» деп сұрады. Билл Уайт, оның бір кездері «Янкилер» командасының хабарларындағы әріптесі, және барлық әріптестері сияқты, олардың есімдерін білмеген сияқты, бірақ ол әрқашан жариялап жүрген көптеген туған күндердің есімдерін және сүйікті мейрамханалардың иелерін білетін, тіпті ол жиі ойын немесе ойын туралы сөйлейтінін мойындаса да, бірақ 38 жыл ойын хабарлаудан кейін және 13 жыл бойы чемпионаттық «Янкилер» командаларымен ойнағаннан кейін бұл туралы көп ойланбайды. Алайда Уайт көрермендердің арасында болды және орнынан тұрып: «Гритс» деді». 1999 жылы екінші лигадағы «Статен-Айленд Янкилер» командасы өздерінің талисманын Риццутоның құрметіне «Скутер қасиетті сиыр» деп атады. 2009 жылы ол «Нью-Джерси Даңқ залына» енгізілді. «Кин Университетінің» қасында орналасқан Элизабет қаласында оның атымен аталған саябақ бар. 2013 жылы «Боб Феллер Батырлық наградасы» Риццутоны Екінші дүниежүзілік соғыста АҚШ Әскери-теңіз күштерінде қызмет еткені үшін 37 Даңқ залының мүшесінің бірі ретінде марапаттады.

Өлім

2005 жылы Куперстаунның жыл сайынғы жиынына және 2006 жылы «Нью-Йорк Янкиз» командасының қарт ойыншыларының күніне Риццуто қатыспағанда оның денсаулығы туралы сұрақтар туды. Оның соңғы ресми пайда болуы 2006 жылдың басында болды; айқын түрде денсаулығы нашарлаған ол, өзінің көптеген естелік заттарын сатуға шешім қабылдады. 2006 жылдың қыркүйегінде Риццутоның 1950 жылғы «MVP» тақтасы 175 000 долларға, әлем чемпионаттарының үш жүзігі 84 825 долларға, ал ішінде шайнау сағызы бар «Янкиз» кепкісі 8 190 долларға сатылды. Алынған ақшаның көп бөлігі Риццутоның ұзақ жылдар бойы қолдап келген «Джерси Сити» қаласының соқырларға арналған «Сент-Джозеф» мектебіне берілді. 2006 жылдың 12 қыркүйегінде «Нью-Йорк Пост» газеті Риццутоның «жеке реабилитациялық орталықта бұлшық еттерінің әлсіреуі мен жұтқыншақпен байланысты мәселелерді шешуге тырысып жатқанын» хабарлады. Риццуто 2007 жылдың 13 тамызында, «Янкиз» сапындағы соңғы ойынының 51 жылдығына үш күн қалғанда, Микки Мантлдың қайтысынан дәл он екі жыл өткен соң және 90 жасқа толуына бір ай жетпей ұйықтағанда көз жұмды. Ол бірнеше жыл бойы денсаулығы нашарлап, өмірінің соңғы айларын Нью-Джерси штатының «Вест-Оранж» қаласындағы қарттар үйінде өткізді. 89 жасында қайтыс болған кезде Риццуто Бейсбол Даңқы залының ең ескі мүшесі еді. Риццутодан әйелі Кора (2010 жылы қайтыс болды), қыздары Синди Риццуто, Патрисия Риццуто және Пенни Риццуто Йетто, ұлы Фил Риццуто кіші және екі немересі қалды.