Кіріспе
Шедд аквариумы (ресми түрде Джон Г. Шедд аквариумы) – Чикаго қаласындағы жабық, қоғамдық аквариум. 1930 жылдың 30 мамырында ашылған аквариумда шамамен 32 000 жануар бар. Ол Грузия аквариумы мен Монтерей шығанағы аквариумынан кейін Батыс жарты шардағы үшінші ірі аквариум болып табылады. Аквариумда балықтар, теңіз сүтқоректілері, құстар, жыландар, қосмекенділер және жәндіктерді қоса алғанда 1500 түр қамтылған. Аквариум 1999 жылы «Seahorse Symphony», 2001 жылы «Amazon Rising» және 2004 жылы «Wild Reef» экспонаттары үшін Зоопарктар мен аквариумдар қауымдастығынан (AZA) «үздік экспонат» сыйлығын алды. 1987 жылы ол Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды.
Тарих
Шедд аквариумы – бұл бұрынғы сауда жетекшісі Джон Г. Шеддтің, Маршалл Филдтің (ілесіп жатқан Филд мұражайының демеушісі) шәкіртінің, Чикаго қаласына жасаған сыйы. Шедд аквариумның архитекторының алғашқы суреттерін көруге ғана үлкерді, бірақ оның әйелі Мэри Р. Шедд ресми ашылу салтанатында лентаны кесті. Аквариумды салуға 3 миллион доллар жұмсалды, ал бастапқыда 132 экспонаттан тұратын аквариумдар болды. Құрылысқа негіз 1927 жылдың 2 қарашасында салынды, ал 1929 жылдың 19 желтоқсанында аяқталды; алғашқы экспонаттар 1930 жылдың 30 мамырында ашылды. Әлемдегі алғашқы құрлықтағы аквариумдардың бірі болғандықтан, Шедд балықтар мен теңіз суын тасымалдау үшін арнайы жасалған теміржол вагоны, «Наутилус»ке тәуелді болуға мәжбүр болды. «Наутилус» 1959 жылға дейін пайдаланылды. 1930 жылы 20 теміржол цистернасы Ки-Уэст пен Чикаго арасында сегіз рет қатынап, Шеддтің тұзды су экспонаттары үшін теңіз суын тасымалдады. 1933 жылы Чикаго «Өркендеу ғасыры» атты екінші дүниежүзілік көрмені қабылдады. Аквариум көрме алаңының солтүстігінде орналасқан, бұл мұражайға көптеген халықаралық қонақтарды тартуға мүмкіндік берді. 1971 жылы Шедд аквариумы өзінің ең танымал экспонаттарының бірін қосты – Кариб теңізінің коралл рифін бейнелейтін экспонат. Сол жылы аквариум Кариб теңізін зерттеу, зерттеу жұмыстарын жүргізу және үлгілерді жинау үшін 75 футтық (23 метрлік) зерттеу кемесін алғаш рет сатып алды. 1985 жылы бұл кеме аквариумның қазіргі кемесі «Coral Reef II»-ге ауыстырылды. 1987 жылы Шедд аквариумы Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді. Джон Шеддтің немересі Джон Шедд Рид, 1967 жылдан 1986 жылға дейін «Atchison, Topeka and Santa Fe Railroad» компаниясының президенті болды, 1984 жылдан 1994 жылға дейін аквариум кеңесінің төрағасы болды және 2008 жылы қайтыс болғанға дейін өмір бойы сенімді тұлға болды. Тед А. Бити 1994 жылдан 2016 жылға дейін зейнеткерлікке шыққанға дейін аквариумның президенті және бас директоры қызметін атқарды. Бриджет К. Кофлин 2016 жылдың көктемінде компанияның президенті және бас директоры болып тағайындалды.
Көрме және презентациялар
Шеддте бірнеше тұрақты көрмелер бар: Әлем сулары, Кариб теңізінің рифі, Амазонканың өрбуі, Жабайы риф және Эбботт мұхиты.
Әлем сулары
Аквариумның ең көне галереялары мұхиттар, өзендер, аралдар мен көлдер, сондай-ақ Чикагоның жергілікті суларына арналған көрмелерді ұсынады. Көрмеде американдық бұқа бақасы, Тынық мұхитының алып сегізқарғысы, американдық аллигатор, көлдік осетр, теңіз жұлдызы, жолақты теңіз жылқысы және аллигатор бақасы сияқты түрлер бар.
Кариб теңізіндегі риф
Кариб теңізінің рифі экспонаты 1971 жылы аквариумның ең алғашқы экспонаты – Тропикалық бассейнің орнында салынды. Бұл экспонаттың ерекшелігі – суға шомып, жануарлармен өзара әрекеттесетін және келушілермен сөйлейтін су астындағы жүзуші. Экспонаттың бір бөлігі – айналып қарауға қолайлы дөңгелек аквариум. Бұл үйірмен жүзетін балықтарды көрсеткен алғашқы орталардың бірі болды. Мұнда құтқарылған жасыл теңіз тасбақасы Никель, Атлантикалық тарпон, ковнозды шағалалар, қызыл жолақты попугай балықтары, Бонетхед акулалары, жасыл морей жыланы және тағы да көптеген түрлер мекендейді. Экспонат бірінші қабаттың шамамен ортасында орналасқан. Ол «Амазонканың өрлеуі», «Әлем сулары» және «Жабайы риф» экспонаттарымен іргелес. Кариб теңізінің рифі аквариумы 2023 жылы жабылды және ақыр соңында аквариум ғимаратының екі негізгі бөлімін байланыстыратын Кариб теңізінің туннелімен алмастырылады, ал екі жаңа аквариум бастапқы Кариб теңізінің рифі аквариумын ауыстырады.
Амазонканың өрлеуі
"Амазонканың көтерілуі" көрмесі – Амазонка өзені мен оны қоршаған жартастардың суға батқан орманын шынайы бейнелеу. Бұл көрмеде 250 түрлі жануар мен өсімдік кездеседі, ал су деңгейінің ең жоғары нүктесі 6 фут (2 метр) құрайды. Көрмеде осы аймаққа тән жануарлардың ішінде жасыл анаконда, қызыл ішті пиранья, электрлі тұтқалар, тұщы су сазбалықтары, шағын қайыман, қайыман кесірткесі, тағалы жакана, сары дақты өзен тасбақасы, қызыл аяқты таспақұйрық, сары аяқты таспақұйрық, мата-мата, арапаима, Оңтүстік Америка құстарының, балықтардың және бақалардың түрлі түрі, сондай-ақ одан да көптеген жануарлар бар.
Жабайы риф
2003 жылы Шедд негізгі ғимараттан екі қабат төмен орналасқан тұрақты көрме – Wild Reef ашты. Көрмеде Апо аралы теңіз қорығындағы филиппин атоллы рифін қалпына келтіру және тірі кораллдар, балықтар мен шашақтың көптеген түрлері, сондай-ақ құмдық, жолақты, қара ұшты риф акулалары, ақ дақты гитара балықтары, дақты воббегонгтар мен жапон воббегонгтары сияқты акулалардың коллекциясы бар. Бұл аттракционның басты тартымдылығы – 4 метрлік иілген терезелері бар акулалар аквариумы, ол келушілерге су астынан көру мүмкіндігін береді. Wild Reef көрмесінде сондай-ақ кораллдарды өсіру және консервациялық мақсаттарда қолдану үшін тұзды су аквариумдары да бар.
Океанориум
1991 жылы Шедд аквариумы Океанориумды ашты (2010 жылдан бастап Эбботт Океанориумы деп аталады), бұл аквариумға үлкен қосымша, онда Тынық мұхитының ақбет дельфиндері, белуга киттері, теңіз суыры, және Калифорния теңіз арыстандары сияқты теңіз сүтқоректілері бар. Теңіз арыстандарының жанындағы баспалдақтың оң жағында бірнеше калмарларға арналған ашық су қоймасы орналасқан, ал теңіз суыры экспозициясының жанында шабақтар, теңіз қияқбас және теңіз анемоналары сияқты жағалау аймағының жаңарып тұратын түрлеріне арналған үлкен, табиғи көрінетін сенсорлық резервуар бар. Океанориумның төменгі қабатында белуга киттерін және дельфиндерді су астынан қарауға болады. Онда барлығы; ең үлкен жеке резервуар – "Whale Harbour". Океанориум – әлемдегі ең үлкен жабық теңіз сүтқоректілері кешені. Океанориумда 1000 орындық амфитеатр да бар, онда теңіз сүтқоректілері туралы білім беру мақсатында шоулар көрсетіледі. Бұрын аквариумда тұрған бірнеше теңіз суыры 1989 жылы "Эксон Валдез" мұнай апаттық жағдайынан құтқарылған.
4D театр
4D Театр 2009 жылы Эбботт океанариумының жаңартылуы аясында ашылды. 4D тәжірибесіне 3D фильм, интерактивті орындықтар, жоғары технологиялық дыбыс жүйесі және иістер мен көпіршіктер сияқты әртүрлі эффектілер кіреді. Көрсетілген фильмдердің арасында «Спанч Боб 4D», «Ice Age: Dinosaurs Dawn» және маусымдық «The Polar Express» фильмдері бар.
Су асты көркі
Бұл көрме 2018 жылдың 25 мамырында ашылды және теңіз өмірінің көрнекті сұлулығына назар аударды, оның бөлімдері "Түс", "Үлгілер" және "Ритмдер" деп аталды. Көрмеде 100 түрлі балық және омыртқасыздар ұсынылды, олардың визуалды ерекшеліктерін көрсету үшін, соның ішінде ленталы ескекбалық, лагуна желесі, гүл тоқпағы желесі, тауыс шағала креветкасы, су өсімдігі селдеңайдаһар және ұзын мұрынды сокольник балықтары қойылды. Көрме 2023 жылдың 17 сәуірінде жабылды.
Желе
"Желли" көрмесі 2011 жылдың сәуір айында ашылды, ол медузаларға және олар туралы қате пікірлерге арналған. Көрмеде ай медузасы, жұмыртқа сарысы медузасы, күлгін жолақты медуза, Атлант мұхитының шашасы, медуза майы және төңкерілген медуза сияқты кем дегенде 10 түрлі медуза ұсынылды. Көрме 2015 жылы жабылды.
Құмтазылар
Амфибиялық көрме 2015 жылдың 15 мамырында ашылды және 2018 жылдың 1 қаңтарына дейін жалғасты. Онда 40 түрлі қосмекенділер ұсынылды, оның ішінде сұр ағаш бақасы, уlı бақа, отты қарны бар жабайы, императорлық тритон, аксолотл, жолбарыс саламандрасы, көктемгі шырылдақ, жапондық алып саламандра, қамыс бақасы және мраморлы саламандра болды.
Теңіз жылқысы симфониясы
"Теңіз жылқысының симфониясы" 1998 жылы ашылып, 2003 жылға дейін көрсетілді. Онда труба балығы, мұрын балығы, креветка балығы, жапырақты теңіз айдаһары, жолақты торба балығы, теңіз жылқысы және су өсімдігіне ұқсас теңіз айдаһары қойылған.
Белугалар
Шедд аквариумында 15 қараша 2022 жылғы дерек бойынша сегіз тірі белуга бар: Ная (әйел), Бетховен (еркек), Каявак (әйел), Белла (әйел), Аурек (еркек), Кималу (әйел), Анник (еркек) және Атлас (еркек). Мауяк, Канник, Мики, Кималу, Анник: 2000 жылы Мауяк Канникке босанды, ол 2009 жылы Такомадағы Пойнт Дефианс хайуанат бағына жіберілді, онда қайтыс болды. 2007 жылдың 16 тамызында Мауяк тағы бір еркек бұзау, Микиге босанды, бұл инуит тілінде "кішкентай" деген мағынаны білдіреді, соның нәтижесінде 1999 жылдан бері аквариумда сәтті туған белуга бұзауларының саны төртке жетті. Мики 2016 жылы Мистик аквариумына көшірілді. 2012 жылдың 27 тамызында Мауяк қыз бұзау, Кималуға босанды. 2019 жылдың 3 шілдесінде Мауяк тағы бір еркек бұзау, Анникке босанды, осылайша Шеддтегі белугалардың жалпы саны сегізге жетті. Мауяк 2022 жылдың 12 қарашасында қайтыс болды. Иммияюк, Каявак: Каявак – Океанариумның ең танымал тұрғындарының бірі. Оның анасы Иммияюк қайтыс болғаннан кейін ол бес айлық шамасында жетім қалды. Тренерлер Каявакты балықпен қоректендіріп, күндіз-түні күтім жасады, оны "белуга болуға" үйретті, нәтижесінде ол бүгінгідей сау ересекке айналды. Пуижи, Белла және Нунавик: 2006 жылы белуга Пуижи Белла есімді қыз бұзауға босанды. 2009 жылдың 14 желтоқсанында ол 162 фунт салмақты, 5 фут 4 дюймдік еркек бұзауға босанды. Босану қиын болғанына қарамастан, бұзау аман қалды және 2010 жылдың 24 қаңтарында жұртшылыққа таныстырылды. Оған "Нунавик" деген есім берілді, ол "достық, әдемі және жабайы" деген мағынаны білдіреді. 2016 жылдан бастап Нунавик Джорджия аквариумында тұрады. Пуижи 2011 жылдың 26 қазанында, бірнеше ай бойы белгілі бір ауруға емделгеннен кейін ұстама салдарынан қайтыс болды. Налуарк: Налуарк 2011 жылдың қазан айында Коннектикут штатының Мистик қаласындағы Мистик аквариумы мен зерттеу институтына ауыстырылды. 2016 жылы ол SeaWorld Orlando-ға ауыстырылды. Ная: Ная алғаш рет 1992 жылы Шедд аквариумына келді. Одан бері ол төрт бұзауға босанды. Біріншісі 2002 жылы өлі туды. 2009 жылдың 20 желтоқсанында ол 162 фунт салмақты, 5 фут 2 дюймдік еркек бұзауға босанды, бірақ бұзау босану кезіндегі асқынулар салдарынан екі күннен кейін қайтыс болды. 2020 жылы Ная ерте туған егіздерге босанды. Бірінші бұзау, басымен туған қыз, аман қалды. Екінші бұзау, құйрығымен туған, өлі туды.
Аляскалық теңіз саңырауқұлақтары
Яку (Кенейдің ұлы) 2022 жылдың 26 ақпанында кеудесіндегі ісік салдарынан денсаулығы нашарлағандықтан эвтаназияланды. Кенай (Эксон Валдез мұнай төгілуінен аман қалған) 2012 жылдың 9 қазанында қартайғандықтан денсаулығы нашарлағандықтан эвтаназияланды. Качемак (Солтүстік Америкадағы аквариумдар мен зообақтардағы ең ескі теңіз суыры) 2013 жылдың 24 тамызында жасына байланысты денсаулығы нашарлағандықтан эвтаназияланды. Сельдовия (Е) 2023 жылдың 29 қарашасында Шедд аквариумына келді. Қазіргі уақытта ол Шеддтегі жалғыз Аляска теңіз суыры және оның тұратын жерін Оңтүстік теңіз суырымен бөліседі.
Оңтүстік теңіз саңырауқұлақтары
Луна (Ә), Купер (Ә), Уотсон (Ә), Сури (Ә), Уиллоу (Ә).
Тынық мұхиттың ақ жақты дельфиндері
Аквариумда жеті ақ жақты дельфин бар: Локе (F), Кри (F), Катрл (F), Мунчкин (F), Макоа (M), Элело (M) және Гармония (F). Сагу мен Макоа аталықтары Лиидің Майами теңіз аквариумында Пике асылдандыруға берілген кезде дүниеге келді. Пике 2012 жылы Мемориал күні демалысында Сагуды дүниеге әкелді. Пике 2015 жылдың 1 маусымында екінші бұзауын – Макоаны дүниеге әкелді. Пике 2018 жылдың басында асылдандыру мақсатымен Майами аквариумына көшірілді, ал оның орнына Ипо Шедтке ауыстырылды. Пике кейін 2019 жылдың мамыр айында қайта оралды. Сол жылдың тамызында ол Лииден жүкті болған бұзауын тастады. Ипо мен Пике 2020 жылдың қазан айында SeaWorld San Antonio-ға көшірілді. Сагу 2021 жылдың мамыр айында қайтыс болды. Кри 1991 жылдан бері Шедд аквариумында тұрып келеді. 2009 жылы Шеддтің океанариумында жөндеу жұмыстары жүргізілгендіктен ол Мистик аквариумына, ал 2013 жылы асылдандыру мақсатымен Майами аквариумына ауыстырылды. 2003 жылы Кри жасалма ұрықтандыру арқылы өлі туған бұзауды дүниеге әкелді. Локе және оның 5 жасар ұлы Элело 2023 жылдың 3 тамызында Шедд аквариумына келді, олар Элелоның өмірінің барлық кезеңін Майами аквариумында көрінбейтін жағдайда өткізді. Бұл көшіру Майами аквариумының нашар жағдайы туралы бірнеше USDA есептерінен кейін жасалды. Екеуінің қайта оралатыны белгісіз, себебі Майами аквариумындағы Тынық мұхитының ақ жақты дельфині Лии 2023 жылдың қыркүйегінде SeaWorld San Antonio-ға ауыстырылды.
Сәулет
Шедд аквариумы өзінің сәулетімен де ерекшеленеді. Грэм, Андерсон, Пробст & Уайт архитектуралық фирмасы жасаған негізгі дизайн классикалық грек сәулетінен, әсіресе, Музей кампусының басқа ғимараттарымен үйлесу үшін Бель-Эпох стилінен алынған. Орталық аквариум ғимараты сегізбұрышты, дориялық бағаналармен және ресми баспалдақпен алдынан безендірілген, ал үстінде күмбез орналасқан. Су тақырыбындағы мотивтер әр жерде қолданылған: тасбақа қабықтары, дельфиндер, сегізқұбырлар, толқындар және тіпті Посейдонның үштізі аквариумның сыртында да, ішінде де кездеседі. Детройттегі Белл-Айл аквариумын жақсарту мақсатында Мэри Чейз Перри Страттонның дизайны кеңінен пайдаланылды, оның арнайы жасалған Pewabic Pottery плиткасы қолданылды. Океанариум Тынық мұхитының солтүстік-батысын бейнелейтін көбірек заманауи стильде жасалған, бірақ ол ғимараттың ескі бөлігімен үйлеседі. Океанариумның негізгі аквариумы "Уэйл Харбор" Мичиган көліне қарап тұрған терезелер қабырғасымен қоршалған.
Қорғау және зерттеу
Даниял П. Хаертер табиғатты қорғау және зерттеу орталығы аквариумдағы зерттеу жұмыстарын жүргізуге көмектеседі. Олар жануарлардың денсаулығы мен мінез-құлқы, тамақтануы, жануарларды оқыту, көбеюі және генетикасы сияқты тақырыптарды зерттейді. Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) Шедд аквариумын Түрлерді сақтау орталығы: Тұщы су ретінде тағайындады, ол әлемдік тұщы су жүйелерін зерттеу және қалпына келтіруді, сондай-ақ тұщы су түрлерінің сақталу стратегияларын зерттеу және насихаттау үшін құрылған. Аквариум Кариб теңізі және Оңтүстік-Шығыс Азиядағы табиғатты қорғау жұмыстарымен де серіктестік етеді. Багамдық тау игуанасы – әлемдегі ең сирек кездесетін кесірткелердің бірі. 1994 жылдан бері Шедд аквариумы осы игуананы зерттеп, оны сақтау жоспарларын әзірлеп келеді. Шедд аквариумы қазір осы игуана бойынша жетекші сарапшы ретінде танылған. Оңтүстік-Шығыс Азияда Шедд «Теңіз жылқысы» жобасымен бірлесіп, Оңтүстік-Шығыс Азиядағы теңіз жылқысының популяциясын бақылап, картаға түсіреді. 1991 жылдан бері Шедд аквариумы белуга киттерін зерттеумен айналысып келеді. Олар жануарлардың денсаулығын қамтамасыз ету үшін жануарларды ұстау тәсілдеріне ерекше назар аударады. Аквариум белуга киттерін зерттеудің көп бөлігін Алясканың оңтүстік-батысындағы Бристоль шығанағында жүргізеді.