Кіріспе

1922 жылы Уолтер Липманның "Халық пікірі" атты кітабы жарық көрді. Бұл кітап функционалды демократиялық үкіметті, әсіресе жеке адамның мінез-құлқына әсер ететін және қоғамның тиімді бірлігіне кедергі келтіретін иррационалды және көбінесе өзімшіл әлеуметтік көзқарастарды сынға түседі. Адамдардың әлеуметтік-саяси және мәдени ортаны түсінудегі танымдық шектеулерін егжей-тегжейлі сипаттау, оларды күрделі шындыққа қатысты жалпылама стереотиптер жиынтығын қолдануға итермеледі. Осы себепті "Халық пікірі" медиа зерттеулері, саясаттану және әлеуметтік психология салаларындағы маңызды еңбектердің біріне айналды.

Шынайы орта

Кіріспеде адамның әлемді түсіну мүмкіндігінің шектеулілігі туралы: «Нақты орта адамдар мен оның арасындағы тікелей танысу үшін тым үлкен, тым күрделі және тым жылдам өзгеріп отырады». Оның орнына, адамдар әлемнің субъективті, пікірге толы және қажетті түрде толық емес психикалық бейнесі – жалған ортаны құрастырады, және белгілі бір деңгейде, әркімнің жалған ортасы – ойдан туған нәрсе. Адамдар «бір әлемде өмір сүреді, бірақ әртүрлі әлемде ойлайды және сезінеді». Адамның мінез-құлқы оның жалған ортасымен қозғалысқа келтіріледі, содан кейін нақты әлемде іске асырылады. Кітап психология, орта және бұқаралық ақпарат құралдары арасындағы өзара әрекеттесудің жалпы салдарларын көрсетеді. Жақындағы зерттеулер Липпманның (1922) «жалған орта» деп атаған нәрсені сипаттау үшін «әлеуметтік құрылымдық конструкционизм» немесе «құрылған шындық» терминдерін пайдаланады.

Жаңалықтар мен шындық

Анықтамасы бойынша, маңызды фактілер ешқашан толық және нақты ұсынылмайды; қажеттілік тудырғандықтан, олар оқиғаның белгілі бір субъективті түсіндірілісін көрсету үшін құрылады. Белгілі бір орта туралы ең көп фактілерді білетіндер өздерінің «стереотиптеріне» сәйкес келетін жалған ортаны жасайды және оны өздерінің жеке қажеттіліктеріне қарай, білгенімен немесе білмей, жұртшылыққа жеткізеді. Бұл – адам табиғатының ажырамас бөлігі. Пропаганданың өзі оқиға мен жұртшылық арасында цензура кедергісін қажет етеді. Осылайша, бұқаралық ақпарат құралдары, ақпарат тарату құралдары ретіндегі табиғаты бойынша, манипуляцияға бейім. Бұл көзқарастың өзгешелігі үшін кінәні бұқаралық ақпарат құралдарының технологиясы (баспа, радио, кино немесе, тікелей, теледидар) немесе логистикалық мәселелер емес, өмірге аз ой-санамен қарайтын қоғамның кейбір мүшелеріне жүктеуге болады. Бұл мынадай жағдайға әкеледі:

Тұтынушы жұртшылық: «шатасқан көпшілік» (осы термин «Құпия жұртшылықтан» алынған) бұқаралық ақпарат құралдары арқылы көрінбейтін ортаны түсіну үшін төлеуге тиіс. Ылғи жұртшылықтың пікірі маңызды болғанымен, оның қабылдануы үшін ақы төлеу қажет. Адамдар таңдаулы болады және ең төмен бағамен ең нақты ақпарат құралдарын сатып алады: «Бір долларға сіз тіпті бір жұқа конфета да ала алмайсыз, бірақ бір доллар немесе одан аз ақшаға адамдар шындықтың көрінісін күтеді». БАҚ-тың қоғамдық істер туралы ақпарат таратудың әлеуметтік функциясы және нарықта өмір сүрудің бизнес-пайдалы рөлі бар. Жаңалықтардың мәні: адамдар бұрыннан расталған, дау тудырмайтын жаңалықтарды жариялайды. Ресми түрде қолжетімді қоғамдық мәселелер «жаңалық» болып табылады, ал бейресми (жеке) мәселелер қолжетімсіз, аз қолжетімді немесе пропаганда үшін «материалдар» ретінде пайдаланылады. Жаңалықтардың шындығы және қорытындысы: жаңалықтардың міндеті – оқиғаға сигнал беру, ал мұндай сигнал беру, әдетте, редакциялық таңдау мен бағалаудың нәтижесі болып табылады; журналистика қоғамдық пікірді қалыптастыратын тұқымдарды (жаңалықтарды) жасайды және себуге мүмкіндік береді.

Рұқсат беруді жасау

Липпманның пікірінше, қоғамдық мүддеге сәйкес қолданылған жағдайда, келісімді жасау демократиялық қоғам үшін пайдалы және қажетті, себебі көптеген жағдайларда "қоғамдық мүдделер" жиналған деректерді мұқият талдағаннан кейін ғана анық болады, ал мұндай сыншыл ой-сараптамамен көпшілік айналыспайды немесе оны жүргізе алмайды. Саяси элита – қазіргі заманғы мемлекеттік істердің өте күрделі және "көрінбейтін ортасында" өздері жете түсіне алмайтын адамдар тобының мүшелері. Сондықтан Липпман кәсіби, "мамандық алған топтың" деректерді жинап, талдап, қорытындыларын қоғамның шешім қабылдаушыларына ұсынуын ұсынады. Олар өз кезегінде, халыққа оларды әсер ететін шешімдер мен жағдайлар туралы хабар беру үшін "әсер ету өнерін" қолданады. Джон Дьюидің 1927 жылы жарық көрген "Халық және оның проблемалары" атты кітабы жалпы халықтың иррационалды екендігімен келіссе де, Липпманның технократиялық элитаға шақыруын қабылдамады. Дьюи демократияда халықтың да қоғамдық пікірталасқа қатысуы керек деп сенді. Липпманның еңбектері Эдвард С. Герман мен Ноам Чомский сияқты ғалымдардың зерттеулерінде де маңызды орын алды. Олар Липпманның "келісімді жасау" идеясын қолдады, ол "халық пікірін басқаруға қатысты, және Липпман демократияның гүлденуі үшін қажет деп санады, себебі ол халық пікірінің иррационалды күш екенін түсінді".