Пьер Франсуа Андре Мешен: Француз математигі мен астрономы

Кіріспе

Француз математигі және астрономы (1744–1804)

Пьер Франсуа Андре Мешайн (pjɛʁ fʁɑ̃swa ɑ̃dʁe meʃɛ̃; 16 тамыз 1744 – 20 қыркүйек 1804) – француз астрономы және шеңберлеуші, Шарль Мессьемен бірге терең ғарыштағы объектілер мен кометаларды зерттеуге үлкен үлес қосып, осы саладағы алғашқы зерттеулерге маңызды әсер еткен.

Өмір

Пьер Мешайн Лаон қаласында төбе дизайнері және гипстеуші Пьер Франсуа Мешайн мен Мари-Маргарита Розенің ұлы болып дүниеге келді. Ол математика мен физика саласында қабілетті болғанмен, қаржы жетіспеуіне байланысты оқуын тоқтатуға мәжбүр болды. Алайда, оның астрономиядағы талантын Жером Лаланд байқап, оның досы және "Астрономия" кітабының екінші басылымын түзеушісі болды. Содан кейін Лаланд оған Версальдегі Карталар мен сызбалардың теңіз депосында гидрографтың көмекшісі лауазымын қамтамасыз етті, онда ол 1770 жылдары гидрографиялық жұмыстармен және жағалауды зерттеумен айналысты. Осы кезеңде – шамамен 1774 жылы – ол Шарль Мессьені кездестірді және олар достық қарым-қатынас орнатты. Сол жылы ол өзінің алғашқы астрономиялық жұмысын, Айдың Альдебаранды жабуы туралы мақаласын жазып, оны Ғылым академиясына есеп ретінде ұсынды. 1777 жылы Мешайн Версальдегі жұмысынан таныс Барбе Тереза Маржуға үйленді. Олардың екі ұлы болды: Жером (1780 жылы туған) және Августин (1784 жылы туған), сондай-ақ бір қызы дүниеге келді. 1782 жылы ол Француз ғылым академиясына қабылданды және 1785 жылдан 1792 жылға дейін "Connaissance des Temps" журналын бастырып шығарды; осы журналдың арасында Мессье объектілерінің тізімі алғаш рет жарияланды. 1789 жылы ол Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. Мешайн 1784–1790 жылдар аралығында Париж обсерваториясы мен Гринвич Корольдік обсерваториясы арасындағы қашықтықты тригонометриялық есептеу арқылы өлшеу мақсатындағы ағылшын-француз экспедициясына қатысты. Бұл жобаны 1784 жылы қайтыс болған Сезар Франсуа Кассини де Тюри бастаған, ал 1787 жылы Мешайн Кассини де Тюридің ұлы Доминик, граф де Кассини және Адриен Мари Лежандрмен бірге Довер мен Лондонға барып, оның жұмысына көмектесті. Үш астроном 1781 жылы Уранды ашқан Уильям Гершельге де Slough қаласына сапар жасады. Мешайн осыдан кейін Солтүстік Италия мен Германияның карталарын жасаумен айналысты, бірақ оның ең маңызды картографиялық жұмысы – 1791 жылы Дюнкерк пен Барселона арасындағы Жер бетінің меридиан доғасының оңтүстік бөлігін анықтау болды. Бұл өлшем метрлік жүйенің ұзындық бірлігінің негізіне айналды. Ол осы жобада көптеген қиындықтарға тап болды, олардың көпшілігі француз революциясының салдарынан туындады. Оның құралдары қару-жарақ деп күдіктенгендіктен тұтқындалды, Франция мен Испания арасындағы соғыс басталғаннан кейін Барселонада қамауға алынды, ал Париждегі мүлігі Террор кезінде тәркіленді. Ол Испаниядан Италияға көшіп, 1795 жылы еліне оралды. Бұл жобаның ерекше қызықты жағы – Мешайн астрономиялық бақылаулар арқылы ендігінің дәлдігін тексеру кезінде аномалиялы нәтижелерге байланысты өлшемдерінің дәлдігіне сенімсіздік білдірді. Ақырында, Мешайн мен оның әріптесі Жан Батист Жозеф Деламбрдің полюстен экваторға дейінгі арақашықтығы дәл он миллион метр (немесе он мың шақырым) болуы тиіс еді, бірақ 20 ғасырдың соңында ғарыш спутниктері арқылы оның 10 002 290 метр екені анықталды. Бұл 2290 метрлік шағын қателік 1,423 заңдық мильге тең; мұндай үлкен өлшемдегі қателік заңдық мильдің 14½ дюймын құрайды. Бұл әрбір метрде шамамен 0,23 миллиметр қателік білдіреді, бұл адам шашының бір тал қалыңдығынан сәл артық. Бұл айырмашылық кейде "Мешайн қатесі" деп аталады, меридиан ұзындығының кішкентай өзгеруі (шамамен екі жүз жыл бойы анықталмаған) Мешайннің есептеулеріне байланысты болуы мүмкін деген болжам бар. Бірақ Мешайннің сандарын талдау оның әрқашан осы айырмашылықты өте кішкентай ұстағанын көрсетіп, оның жеке есептелген өлшемдерін 18 ғасырдың жабдықтарын пайдалана отырып, негізінен дөрекі жерді қамтитын зерттеуден күтілетіннен дәлірек және дәйекті етуге тырысқанын көрсетеді; Мешайннің болжамды қатесі метр ұзындығының соңғы мәніне де, меридианның өлшеміне де әсер етпеді. 1799 жылдан бастап ол Париж обсерваториясының директоры болды. Дюнкерк-Барселона доғасының өлшемдеріне қатысты күмәндер оны осы жұмысқа қайта оралуға итермеледі. Бұл оны 1804 жылы Испанияға алып келді, онда ол сары қызыл ауруына шалдығып, Кастельон-де-ла-Планада қайтыс болды.

Pierre Méchain was born in Laon, the son of the ceiling designer and plasterer Pierre François Méchain and Marie–Marguerite Roze. He displayed mental gifts in mathematics and physics but had to give up his studies for lack of money. However, his talents in astronomy were noticed by Jérôme Lalande, for whom he became a friend and proof reader of the second edition of his book "L'Astronomie". Lalande then secured a position for him as assistant hydrographer with the Naval Depot of Maps and Charts at Versailles, where he worked through the 1770s engaged in hydrographic work and coastline surveying. It was during this time—approximately 1774—that he met Charles Messier, and apparently, they became friends. In the same year, he also produced his first astronomical work, a paper on an occultation of Aldebaran by the Moon, and presented it as a memoir to the Academy of Sciences. In 1777, Méchain married Barbe Thérèse Marjou whom he knew from his work in Versailles. They had two sons: Jérôme, born 1780, and Augustin, born 1784, and one daughter. He was admitted to the French Académie des sciences in 1782, and was the editor of Connaissance des Temps from 1785 to 1792; this was the journal which, among other things, first published the list of Messier objects. In 1789 he was elected a Fellow of the Royal Society. Méchain participated in the Anglo French Survey (1784–1790) to measure by trigonometry the precise distance between the Paris Observatory and the Royal Greenwich Observatory. This project had been initiated by César François Cassini de Thury, who died in 1784, and in 1787 Méchain visited Dover and London with Cassini de Thury’s son Dominique, comte de Cassini and Adrien Marie Legendre to facilitate its progress. The three men also visited the astronomer William Herschel at Slough, who had discovered Uranus in 1781. With his surveying skills, Méchain worked on maps of Northern Italy and Germany after this, but his most important mapping work was geodetic: the determination of the southern part of the meridian arc of the Earth's surface between Dunkirk and Barcelona beginning in 1791. This measurement would become the basis of the metric system's unit of length, the meter. He encountered numerous difficulties on this project, largely stemming from the effects of the French Revolution. He was arrested after it was suspected his instruments were weapons, he was interned in Barcelona after war broke out between France and Spain, and his property in Paris was confiscated during The Terror. He was released from Spain to live in Italy, then returned home in 1795. A particularly intriguing fact about this project was that Méchain was uncertain of the precision of his measurements owing to anomalous results in verifying his latitude by astronomical observation. Ultimately, the distance from the pole to the equator, which Méchain and his associate Jean Baptiste Joseph Delambre had intended to be exactly ten million meters (or ten thousand kilometres), was determined in the late 20th century by space satellites to be 10,002,290 meters. This small error of 2,290 meters equals 1.423 statute miles; the error in such a large measurement amounts to 14½ inches per statute mile. It represents in each meter an error of approximately 0.23 millimetres – slightly more than the width of a single strand of human hair. This discrepancy is sometimes mentioned as "Méchain's error", with the suggestion that the tiny variation in the length of the meridian (not detected for nearly two hundred years) can be attributed to Méchain's calculations. But analysis of Méchain's figures reveals that Méchain consistently kept the discrepancy very tiny, essentially forcing his individual reported measurements to appear more precise and consistent than would be reasonably expected of a survey involving more than a hundred measurements of mostly rough country using 18th century equipment; Méchain's putative error did not affect the final value of the length of the meter nor the measurement of the meridian. From 1799, he was the director of the Paris Observatory. Continuing doubts about his measurements of the Dunkirk Barcelona arc led him to return to that work. This took him back to Spain in 1804, where he caught yellow fever and died in Castellón de la Plana.

Мұра

2002 жылғы 24 маусымда Милош Тичидің 1999 жылғы 21 қыркүйекте Клет обсерваториясында ашқан және алғашқыда 1999 SS2 деп белгіленген 21785 Мешайн астероиді оның құрметіне аталды.