Кіріспе
Шотландиядағы таулар, Шотландиядағы таулар. Грампиан таулары (Ам Монад) – Шотландиядағы үш ірі тау жүйесінің бірі, олар Шотландияның шамамен жартысын алып жатыр. Қалған екі тау жүйесі – Солтүстік-Батыс жоталары және Оңтүстік жоталары. Грампиан таулары оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай Хайленд шекаралық жарылысы мен Ұлы Глен аралығында созылады. Бұл жүйеге Британ аралдарындағы ең биік таулардың көптегені кіреді, оның ішінде Бен Невис (оның шыңы теңіз деңгейінен жоғары Британ аралдарындағы ең биік нүкте) және Бен Макдуи (оның шыңы теңіз деңгейінен жоғары екінші биік нүкте). Грампиан тауларынан Тай, Спей, Коуи Уотер, Мачхалс, Феппи, Эльсик, Кэрни, Дон, Ди және Эск сияқты көптеген өзендер бастау алады. Аймақ көбінесе сиреп қоныстанған. Тау жүйесінің шектері туралы нақтылық жоқ, және 19 ғасырға дейін олар көбінесе бірнеше тау аймақтарынан тұратын, кең Шотландияның жоғарғы жерлерінің бір бөлігі деп есептелген. Бұл көзқарас бүгінгі күнге дейін сақталып келеді, және олардың шотланд тілінде немесе төмендік шотланд диалектісінде жалғыз атауы жоқ. Екі тілде де бірнеше атаулар қолданылады. "Грампиан" атауы Шотландияның Орталық белдеуінің солтүстігіндегі аймақтарды қамтитын ұйымдардың атауларында қолданылған, оның ішінде бұрынғы жергілікті басқару аймағы Грампиан (шотланд тіліне Roinn a' Mhonaidh деп аударылған), NHS Grampian және Grampian Television.
the mountains in Scotland
The Grampian Mountains (Am Monadh) is one of the three major mountain ranges in Scotland, that together occupy about half of Scotland. The other two ranges are the Northwest Highlands and the Southern Uplands. The Grampian range extends southwest to northeast between the Highland Boundary Fault and the Great Glen. The range includes many of the highest mountains in the British Isles, including Ben Nevis (whose peak contains the highest point in the British Isles at above sea level) and Ben Macdui (whose peak contains second highest at ). A number of rivers and streams rise in the Grampians, including the Tay, Spey, Cowie Water, Burn of Muchalls, Burn of Pheppie, Burn of Elsick, Cairnie Burn, Don, Dee and Esk. The area is generally sparsely populated. There is some ambiguity about the extent of the range, and until the nineteenth century, they were generally considered to be more than one range, which all formed part of the wider Scottish Highlands. This view is still held by many today, and they have no single name in the Scottish Gaelic language or the Doric dialect of Lowland Scots. In both languages, a number of names are used. The name "Grampian" has been used in the titles of organisations covering parts of Scotland north of the Central Belt, including the former local government area of Grampian Region (translated into Scots Gaelic as Roinn a' Mhonaidh), NHS Grampian, and Grampian Television.
Атауы
Рим тарихшысы Тацит Монс Граупийді шамамен 83 жылы Гней Юлий Агриколадан жеңілген жергілікті каледониялықтардың жеңіліске ұшыраған орны ретінде тіркеген. "Граупий тауы" деген мағына беретін Монс Граупиус тауының нақты орналасқан жері тарихшылар арасында пікір таласы тудырып, көпшілігі Грампиан массивінде, мүмкін Рейдикес, Мегрей төбесі немесе Кемпстон төбесі деп есептейді. "Граупий" жазуы Тациттің "Германия" еңбегінің ортағасырлық көшірмесі – Codex Aesinas-тан алынған, ол 9 ғасырдың ортасынан сақталған деп саналады. Орта ғасырларда бұл аймақ Монт деп белгілі болды, және бұл атау қазірге дейін бірнеше географиялық нысандарға қолданылады.
Этимология
Алғаш рет 83 жылы Граупиус деп жазылған, Грампиан атауының шығу тегі белгісіз. Грампиан атауын алғаш рет 1520 жылы шотланд тарихшысы Гектор Бойс қолданған деп саналады, мүмкін бұл дұрыс емес Монс Грампиус атауының өзгеруі болған. Осылайша, бұл аймақ типографтың қателігінен атымен аталуы мүмкін. Бұл кіріспеде Вайнес Грампианды Абердиннің оңтүстігінен батысқа қарай, Атолл орманындағы Бейн Диаргқа дейін созылатын таулар тізбегі деп түсіндіреді. Сол сияқты, Адам Уотсон Кэрнгормстың аумағын анықтағанда, Ди өзенінің оңтүстігіндегі аймақты нақты айқындап шығарды: Басқа ірі төбелер тобы – батыстағы Дрюмохтерден теңізге дейін баратын ұзын тізбек. Көптеген карталар мен кітаптар оны «Грампиан» деп атайды, бірақ балалар мектепте осы атауды білсе де, үйде білмейді және жергілікті сөйлеу тілінде қолданылмайды. Кейбір картографтар осы мәселені одан әрі шатастырып, Кэрнгорм мен Страт-Дон төбелеріне де «Грампиан» деп жазып қойған! Шындығында, Вайнес пен Уотсон Грампианды Mounth тауының синонимі ретінде қарастырады. Дегенмен, Роберт Гордон 1650 жылдары жазғанда, Грампиан терминін Ди өзенінің екі жағындағы төбелерді атау үшін қолданды, осылайша Кэрнгормды да осы аймаққа қосты. Вайнес пен Уотсон екеуі де Драмхохтер асуының батысындағы аймақтарды Грампианнан шығарса, 1911 жылғы «Британ энциклопедиясы» кеңірек анықтама берді, оған батыстағы Данбартонширге дейінгі жоталар да кірді.
The other main hill group is the long chain running from Drumochter in the west almost to the sea just south of Aberdeen. Many maps and books have given its name as 'the Grampians' but although children have to learn this at school, they do not learn it at home and nowhere is it used in local speech. Some map makers have confused the issue by printing 'Grampians' over the Cairngorms and Strath Don hills as well!|Adam Watson
Both Wyness and Watson appear to exclude the Cairngorms from the Grampians, regarding them as a separate range. In effect, Wyness' and Watson's definition of the Grampians is as a synonym for the Mounth. However Robert Gordon, writing in the 1650s, used the term Grampians to refer to hills on either side of the River Dee, and thus explicitly included the Cairngorms within the range. Wyness and Watson both exclude areas west of the Pass of Drumochter from the Grampians, but the 1911 Encyclopedia Britannica adopted a wider definition, including the highlands as far as Dunbartonshire in the west.
Геология
Грампий таулары негізінен метаморфты және магмалық жыныстардан құралған. Таулар гранит, гнейс, мәрмәр, шиста және кварциттен тұрады. Төртінші дәуірдің мұз басу кезеңі (<2,6 млн жыл бұрын) аймақты күшті эрозияға ұшыратты, ал мұздық шөгінділері, мысалы, морена, көбінесе соңғы мұз дәуірінен (<20 мың жыл бұрын) қалған.