Кіріспе

Бельгиялық карикатурист Гержедің "Тинтиннің оқиғалары" комикс сериясының жиырмасыншы томы – белгиялық карикатурист Герже жасаған "Тинтин Тибетте" комикс альбомы. Ол 1958 жылдың қыркүйегінен 1959 жылдың қарашасына дейін "Тинтин" журналында апта сайын жарияланып, 1960 жылы кітап ретінде басылды. Герже осы шығарманы өзінің сүйікті "Тинтин" оқиғасы және эмоционалды тұрғыдан қиын болған жұмысы деп есептейді, себебі ол оны жасағанда ауыр қорқыныштар мен жеке дағдарысқа тап болды, сонымен қатар үш онжылдық бірге болған әйелінен жас әйелге кету туралы шешім қабылдады. Оқиға жас тілші Тинтиннің Гималайдағы ұшақ апатында қаза болды деп хабарланған досы Чанг Чонг Ченді іздеуі туралы айтады. Чангтың аман қалғанына сенімді Тинтин, Сноу, капитан Хаддок және шерп жетекшісі Тхаркидің ғана серігімен Гималайды Тибет платосына дейін кесіп өтеді, жолында олар құпия Йетимен кездеседі. "Қызыл теңіз акулалары" (1958) және көптеген кейіпкерлері бар алдыңғы оқиғалардан кейін, "Тинтин Тибетте" сериядағы басқа шығармалардан өзгешелігі – онда неше түрлі таныс кейіпкерлер бар, сондай-ақ Герженің Тинтинді қарсыласқа қарсы қоймаған жалғыз оқиғасы. Герже шығармасының тақырыптарына сезімталдық, тибет буддизмінің мистикасы және достық жатады. 32 тілге аударылған "Тинтин Тибетте" сыншылардың жоғары бағасын алды және Герженің ең үздік туындысы саналады; тіпті Далай-лама да оны мақтап, "Шындықтың нұры" сыйлығымен марапаттады. Бұл оқиға коммерциялық сәттілікке жетті және Casterman баспасы оны кітап түрінде жариялады; ал серияның өзі франко-бельгиялық комикс дәстүрінің маңызды бөлігіне айналды. "Тинтин Тибетте" 1991 жылғы Ellipse/Nelvana анимациялық сериясы "Тинтиннің оқиғалары", 1992–93 жылдардағы BBC Radio 5 радиоспектаклі, 1996 жылғы сол аттас бейне ойын және 2005–06 жылдардағы Young Vic мюзиклі "Hergé's Adventures of Tintin" үшін бейімделді; сонымен қатар ол 2003 жылғы "Тинтин мен мен" деректі фильмінде және мұражай көрмесінде маңызды орын алды.

Қысқаша мазмұны

Француз Альпі тауларында Сноузи мен капитан Хэддокпен бірге демалыс кезінде Тинтин Тибет Гималайындағы Госайн Тан массивіне ұшақ апаты туралы хабар оқиды. Содан кейін ол досы Чанг Чонг Ченнің ауыр жарақат алып, құлаған ұшақтың қирандыларынан көмек шақырып жатқанын көреді. Чангтың аман қалғанына сенімді Тинтин Сноузи мен күмәнді капитан Хэддокпен Дели арқылы Катмандуға ұшып келеді. Олар Тарки есімді шерпаны жалдап, жүк тасушылармен бірге Непалдан апат орнына қарай жер арқылы саяхаттайды. Жолда табылган құпия іздерге қорқып, жүк тасушылар топты тастап кетеді, ал Тинтин, Хэддок және Тарки апат орнына жетеді. Тинтин Сноузимен бірге Чангтың іздерін іздеп, оның есімін жартасқа қашап жазған үңгірді табады. Үңгірден шыққанда қарлы боранға тап болып, адам силуэтін көреді. Тарки Тинтин Йетиді көргенін айтып, оны досын тастап, Непалға қайтуға көндіреді, себебі аймақ тым үлкен болғандықтан іздеу қиын. Тинтин жартастан шарфты көріп, Чанг жақын жерде деп ойлайды және тек капитанмен бірге жолын жалғастырады. Биік жарды өрмелеуге тырысқанда Хэддок сырғанап, қол жетпейтін жерге ілініп қалады, бұл Тинтинге қауіп төндіреді. Ол Тинтинге өзін құтқару үшін арқанды кесіп тастауды бұйырады, бірақ Тинтин бас тартады. Хэддок өзі кесуге тырысады, бірақ пышағын тастап алады, соның салдарынан Тарки оларды құтқару үшін уақытында жетеді. Олар түнеуге лагерь құруға тырысады, бірақ шатырларын жоғалтады және аязда тоңбас үшін ұйықтамай, жолға түседі. Соңында, Хор Бионг буддалық монастырына жақын жерге жетеді, бірақ қар көшкініне ілінеді. Монастырдағы монах, Блессинг Лайтнинг, Тинтин, Сноузи, Хэддок және Таркидің қауіпте екенін көреді. Тинтин есін жинап, жүре алмай қалғандықтан, Сноузиге хат тапсырады. Сноузи монастырға жүгіріп барады, хатты жоғалтады, бірақ Блессинг Лайтнингтің көрінен танылады. Тинтин, Хэддок және Тарки монастырда есін жинап, бас абаттың алдына әкелінеді. Абат Тинтинге ізденісінен бас тартуды бұйырады, бірақ Блессинг Лайтнинг тағы бір көрінеді, осы арқылы Тинтин Чангтың әлі де Як мүйізіндегі тау үңгірінде тірі екенін және Йети де сол жерде екенін біледі. Тинтин мен Хэддок Як мүйізіне саяхаттайды. Олар үңгірге жетеді. Тинтин ішке кіріп, қызуы көтеріліп, дірілдеп жатқан Чангты табады. Кенеттен Йети пайда болады, ол үлкен антропоид екені анықталады және Чангты алуға тырысқан Тинтинге ашуланады. Тинтинге шабуыл жасағанда, оның камерасының жарқырауы Йетиді қорқытып жібереді. Чанг Тинтинге апаттан кейін Йети оның өмірін сақтап қалғанын айтады. Қоныстанған жерге оралғанда, достары Ұлы абатпен кездеседі, ол Тинтинге досы Чанг үшін көрсеткен батылдығы үшін хата шапан сыйлайды. Үйге қайтып келе жатқанда, Чанг Йети жабайы жануар емес, оның адамдық жаны бар екенін ойлайды. Йети олардың кетіп бара жатқанын қашықтан мұңайып бақылайды.

Негізгі деректер мен алғашқы идеялар

1957 жылдың қазан айында Герже өзінің баспасы Кастерманға аяқталған он тоғызыншы Тинтин оқиғасының – «Қызыл теңіз акулалары» мұқабасын жіберді және бірнеше апта бойы келесі әңгімесінің сюжеттік идеяларын қарастырды. Жастық шағындағы скауттық күндерін еске түсіріп, алғашқы ойы – Тинтинді АҚШ-қа қайтару болды, дәл сол үшінші оқиғасындай, «Америкадағы Тинтин» сияқты, мұнай іздеуге ниеттенген ірі корпорациядан өз жерлерін қорғауға америкалықтар тобына көмектесу. Бірақ ойланып-толғаннан кейін Герже ескі оқиғаны қайталаудың кері қадам болатынына көз жеткізді. Тағы бір идеясы – Тинтиннің Хаддоктың уәзірі Нестордың бұрынғы жұмыс берушілері, Бёрд ағайындылары жасаған қылмысқа айыпталғанын дәлелдеуге тырысуы. Ол да бұл ойдан бас тарды, бірақ қару-жарақсыз және зорлық-зомбылықсыз оқиға идеясын сақтап қалды – Тинтиннің қарсыласы жоқ жалғыз оқиғасы. Үшінші идея бойынша Тинтин мен профессор Калькулус қармен жабылған полярлық аймаққа барады, онда тамақтан уланған зерттеушілер тобы Калькулустың көмегіне мұқтаж болады. Ол да бұл сюжеттен бас тарды, бірақ оқиғаны қарлы ортада өткізуді шешті және назарын Калькулус емес, басты кейіпкері Тинтинге аударды. Герженің әріптесі Жак Ван Мелкебеке 1954 жылы Тибеттегі оқиғаны орнатуды ұсынған, бұл 1940 жылдары Герже үшін бейімдеген «М. Булок жоғалып кетті» пьесасының ықпалынан туындаған болуы мүмкін. Гержеге екі бөлімді «Айға сапар» және «Айдағы саяхатшылар» шығармаларында айды зерттеуді көз алдына келтіруге көмектескен криптозоолог Бернард Хеувельманс 1955 жылы оған «Бейтаныс жануарлардың іздерімен» кітабының бір данасын сыйлап, ішкі жағына бір күні Тинтин Йетимен кездесуі керек деген ұсыныс жазған. 1958 жылға қарай Герже Тибетті Тинтиннің келесі оқиғасының орны деп шешті. Алғашқы атау идеялары «Сиырдың мұрыны» (Le museau de la vache), «Аюдың мұрыны» (Le museau de l'ours) және «Як мұрыны» (Le museau du yak) болды, олардың барлығы оқиғаның соңғы бөлігіндегі тауға сілтеме жасайды. Бастапқыда «нарық зерттеулері» кітаптың атауында Тинтиннің есімін пайдаланғанда сату жақсы болатынын болжап, «Тибеттегі Тинтин» атауын таңдады делінгенімен, ойын-сауық өндірушісі және жазушы Гарри Томпсон «бұл атау [Тинтиннің] жеке күш-жігерінің мәнін көрсетеді» деген пікір білдірді.

Гержедің психологиялық проблемалары

Ол өмірінің аса ауыр кезеңінде психикалық күйзеліске ұшырап, күйзеліске түсті. 1956 жылы ол 1932 жылы үйленген әйелі Жерменге деген махаббатының суығанын түсінді. 1958 жылы ол және одан жиырма сегіз жас кіші Студия Гержедегі түсші Фанни Вламинк өзара терең тартылысқа ие болды. Олар қарым-қатынас бастады; Гержеге жаңа серігі көңіл-күйін көтеріп, көптеген қызығушылықтарын бөлісті. Жермен жақын арада олардың қарым-қатынасына араласа бастады, бұл Гержеге екі әйелмен де қарым-қатынас орнатуды қалағанын мойындауға мәжбүр етті. Ол екеуіне де ұнай алмағандықтан, Фаннимен неке құру үшін Жерменнен ажырасуды ойлады. Алайда, католик дінінде тәрбиеленгені және скауттық этикасы оған үлкен кінә сезімін тудырды. Кейін ол сұхбаттасушы Нума Садулға былай деді: "Бұл менің барлық құндылықтарымды аударып тастауды білдірді – қандай соққы! Бұл өте ауыр моральдық дағдарыс болды: мен үйленгенмін, мен басқа біреуді жақсы көремін; әйеліммен өмір сүру мүмкін емес сияқты, бірақ екінші жағынан менде скаутқа ұқсайтын сөзімді мәңгілікке беру идеясы болды. Бұл – шынымен де апат. Мен толыққанды қиналдым". Осы кезеңде Герже қайта-қайта түсі көрді, онда ол "ақ түстің сұлулығы мен қатыгездігі" деп сипаттаған бейнелерге тап болды – ақ пен қардың түсініксіз көріністері, оларды түсіндіре алмады. Кейінірек ол Садулға былай деді: "Ол кезде мен шынайы дағдарыс кезеңінен өтіп жаттым, ал менің арманым көбінесе ақ түсті армандар болды. Олар өте ауыр тиді. Мен оларды жазып алдым және біреуін есіме түсірдім, онда мен бірнеше пандустардан тұратын мұнарада болдым. Өлі жапырақтар құлап, бәрін жауып тастады. Бір сәтте, ақ түсті біршеңберде ақ сүйек пайда болып, мені ұстауға тырысты. Содан кейін бірден айналамдағының бәрі ақ түсті болды". Бұрынғы редакторы Реймонд де Беккердің кеңесі бойынша Герже алаңдататын армандарының мағынасын түсіну үшін Карл Юнгтің шәкірті, швейцариялық психоаналитик Франц Риклинмен кеңесу үшін Цюрихке сапарлады. Риклин Герже армандарының және ақырында "Тибеттегі Тинтинде" ерекше орын алған "тазалықты іздеу" мотивіне назар аударды. Ол авторға ақыл-ойындағы "тазалық жындысын" мүмкіндігінше тез жою керектігін айтты: "Мен сізді қанағаттандырмауға тырыспаймын, бірақ сіз ешқашан жұмысыңыздың мақсатына жете алмайсыз. Бұл біріншіден немесе екіншіден тұрады: сіз дағдарысты жеңесіз немесе жұмысты жалғастырасыз. Бірақ, сіздің орныңызда болсам, мен бірден тоқтатар едім!" Герже Риклиннің ұсынысы бойынша Тинтиннен бас тартып, абстрактілі өнер хоббиіне берілуге құштар болса да, ол мұны сәтсіздікті қабылдау деп санады. Ақырында ол Фанни Вламинкке үйлену үшін әйелімен ажырасты және кітапты аяқтау оны билеп алған деп санаған жындарды қуып шығарады деп сеніп, "Тибеттегі Тинтинге" жұмысты жалғастырды. "Бұл батыл және жақсы шешім болды", - деді британдық Тинтин сарапшысы Майкл Фарр. "Көптеген проблемалар, психологиялық проблемалар да, олардан бас тартқанда шешілмейді". Томпсон атап өтті: "Риклиннің тудырған моральдық дилеммаға тап болған Герже өзінің Скауттық құрмет сөзін Тинтинге, бірақ Жерменге емес, сақтауды таңдағаны таңғажайып емес, бірақ болжауға болатын жайт еді". Белгиялық Тинтин сарапшысы Филипп Годдин былай қорытындылады: "[Герже] жоғалған тепе-теңдікті қалпына келтіруге тырысты, ол кейіпкеріне тазалықты іздеуге құштарлықты жүктеді, өйткені Тинтинге қиындық пен жалғыздықтың жақын тәжірибесін бастан кешіп, өзін табу қажет деп санайды".

Әсерлер

Тибеттегі Тинтинді жасау барысында Герже түрлі ықпалдарға ден қойды. Оқиғаның Гималай тауларында, қармен жабылған ортада өрбуі – оның ақ түс туралы қайта-қайта армандауымен және "күнәнің ақшылдығынан" құтылу үшін "жеке саяхат болуы тиіс" деген қажеттілікпен байланысты болды. Жеке саяхат идеясы Тинтинге тек оның серігі Сноуи және қажетті қарсылықты және юморды ұсынатын көңілсіз Хаддок ғана серік болуын қамтамасыз етті. "Көк лотос" фильмінен бері көрінбеген Чанг кейіпкерін ойлағанда, Герже өзінің қытай суретші досы Чжан Чонгрені еске алды, оны жиырма жылдан бері көрмеген еді. Герже мен Чжан әр жексенбі күні бірге уақыт өткізетін, сол кезде Герже "Көк лотос" жұмысы үшін қытай мәдениеті туралы көп білім алған. Кейін Чжан туған жеріне оралды, ал Герже 1937 жылы Қытайға жапон әскерлерінің басып кіруінен кейін досымен байланысын үзіп қалды. Герже Чанг пен Тинтиннің кездесуі керек деп ойлады, өйткені ол бір күні досын қайта көруді үміттенеді. Герже осы жоба үшін Тибет туралы әртүрлі кітаптарды оқыды: Фоско Маранидің "Құпия Тибет", Генрих Харрердің "Тибетте жеті жыл", Цеванг Пембаның "Тибет – менің Отаным", Морис Герцогтың "Аннапурна", сенімсіз автор Лобсанг Рампаның "Үшінші көз" және бельгиялық саяхатшы және рухани сарқырама Александра Давид-Нельдің кітаптары. Герже Гималайдың фотосуреттер жинағын көру үшін Бельгия Альпі қоғамына барды, олар оған фотограф Ричард Ланнойдың Үндістан туралы жұмысын жіберді. Монахтар музыкалық аспаптармен, рюкзактары бар шерпалар және ұшақ қирандылары сияқты суреттерге үлгілер Герже National Geographic сияқты көздерден жинаған кескіндерден алынды. Студия мүшелері оған басқа да материалдарды жинауға көмектесті; мысалы, әріптесі Жак Мартин оқиғаның костюмдерін зерттеді және суреттеді. Игі ниетті жаратылыс ретінде бейнелеген Йети туралы білу үшін Герже өзінің досы Бернард Хеувельманспен, "Белгісіз жануарлардың іздерінде" кітабының авторымен байланысқа түсті. Хеувельманның Йети туралы сипаттамасын қайта оқығаннан кейін Герже криптидтерді мүмкіндігінше көп зерттеуге кірісті. Герже альпинистермен, соның ішінде Герцогпен сұхбаттасты, ол Аннапурнадағы жартастың табанында тоқтаған, оның пішініне қарағанда, үлкен екі аяқты жануардың іздерін байқады. Жаратылыстың аштықтан зардап шеккен Чангқа көрсеткен қамқорлығы шерпаның осындай жағдайда кішкентай қызды құтқарған Йети туралы айтқан әңгімесіне негізделген. Тағы бір ықпал Фанни Вламинкке тибет буддизмінің және мистиканың экстрасенсорлық қабылдауына болған қызығушылығынан туды, бұл оқиғадағы маңызды тақырыптар Гержені де қызықтырды.

Жарияланым

Студиялар Hergé 1958 жылдың қыркүйегінен 1959 жылдың қарашасына дейін «Тинтин Тибетте» атты туындыны «Тинтин» журналында апта сайын, әр аптада екі беттен жариялады. Дәлдікке ұмтылысының арқасында Hergé ұшақ апатының қиындыларының суретіне Air India компаниясының логотипін қосты. Air India компаниясының өкілі Hergé-ге бұл жарияланудың компанияның беделіне зиян келтіретінін айтып шағымданды, былай деді: «Бұл үлкен жаңылмайды, біздің ешбір ұшағымыз апатқа ұшырамаған, сіз бізге үлкен қате жасадыңыз». Air India компаниясы Hergé-ге ынтымақтастық көрсетіп, оның зерттеулеріне көмектесті, Үндістан мен Непал, әсіресе Дели мен Катманду туралы оқу материалдарын, заманауи фотосуреттер мен бейнежазбаларды ұсынды. Апатқа ұшыраған ұшақтың тіркеу нөмірі «VT» болып қалғанмен, Hergé жарияланған нұсқада әуе компаниясының логотипін ойдан шығарылған «Сари Эйрвейс» логотипіне өзгертуге келісті. Ол, Үндістанда көптеген әуе компаниялары бар екенін, сондықтан «Сари Эйрвейс» деген компанияның болуы мүмкін екенін айтты. Туындыны жасау барысында студия мүшелері Hergé-ге «Тинтин Тибетте» туындысының кейбір элементтері туралы алаңдаушылықтарын білдірді. Боб де Мур Хаддоктың ступаға соқтығысқан көрінісінің буддистерді сыйламаушылыққа ұшыратуы мүмкін деп қорқып, алаңдады. Жак ван Мелкебеке Йетині бейнелеу жұмбақтылық сезімін тудырмауы керек деп ұсынды, бірақ Hergé оған келіспеді, өйткені бұл бала оқырмандарының көңілін қалдыруы мүмкін деп ойлады. Сериал аяқталғаннан кейін Hergé баспагері Casterman-мен бірлесіп, туындыны кітап түрінде шығаруға кірісті. Hergé кітаптың алғашқы мұқабасының дизайнында Тинтин мен оның серіктерінің таза ақ фонда тұрған суретін бейнеледі. Casterman мұны тым абстрактілі деп тапты, сондықтан Hergé суреттің жоғарғы жағына тау жотасын қосты. Өмірбаяншы Бенуа Питерс бұл өзгерістен кейін сурет өзінің «күші мен ерекшелігінен» айырылғанын айтты. Туынды жұмысы барысында Hergé Тибеттегі саяси жағдайлар туралы ақпарат ала берді. 1959 жылдың наурыз айында Тибеттің ең ірі саяси және рухани көшбасшысы Далай-лама 1959 жылғы Тибет көтерілісі кезінде Үндістанға өз еркімен шұғыл көшіп кетті. 2001 жылдың мамыр айында «Тинтин Тибетте» кітабы Қытайда жарық көрген кезде мемлекеттік органдар кітаптың атын «Тинтин қытайлық Тибетте» деп өзгертіп жіберді. Casterman мен Hergé қоры наразылық білдіргеннен кейін кітаптың бастапқы атауы қайта орнатылды.

Қабылдау

Герже «Тинтиннің оқиғалары» кітабындағы ең сүйікті кітабының Тибеттегі Тинтин екенін айтты. Ол оны қажырлылық пен достыққа арналған мақтау деп санады: «Бұл достық туралы оқиға», - деді Герже кітабы туралы жылдар өткен соң, «адамдар «Бұл махаббат туралы оқиға» дейтіндей».

Санаткерлік талдау

Тибеттегі Тинтин комикс және әдебиет саласының сыншыларынан жақсы қабылданады. Фарр оны "көп жағынан ерекше, жиырма үш аяқталған Тинтин оқиғаларының арасында достық байланыстарының бұзылмас құндылығын көрсетеді" деп атайды. Жан Марк Лоффицер мен Рэнди Лоффицер оны "Тинтиннің ең керемет кітабы" деп мақтайды, "оның сюжеті мен таңғажайып суреті жағынан жеткен кемелділік деңгейі бұрын да, кейін де теңдессіз" және "сериядағы ең жақсы кітап деп санауға болады". Олар оқиғаның көптеген эмоционалды сәттерін егжей-тегжейлі баяндайды: Хаддоктың Тинтин үшін өмірін құрбан етуге дайындығы, Таркидің оралуы, Тинтин мен аштықтан зардап шеккен досы Чанның көз жасымен кездесуі, Тинтинге Ұлы аббат пен монахтардың көрсеткен құрметі және жалғыз досының кетуін көріп қайғыға батқан Йети. "Комикс кітабының мұндай күшті эмоцияларды бейнелеуі, оларды оқырмандарға жеткізуі және кейіпкерлердің сезімін сезіндіруі – сирек кездесетін және құнды жетістік". Томпсон оны "көп ақ және тазалық кітабы" деп атайды, "оқиғаның жеке сипаты Герже үшін сүйікті Тинтин оқиғасына айналдырды" дейді, егер оқырмандар "Гержеден үлкен салмақ түсіп пе?" деп ойланса, оны келесі кітабынан, "Кастафиор изумрудынан", демалыс шедеврінен көруге болады. Тибет туралы кітап 32 тілге аударылғандықтан, буддизм және тибеттану профессоры Дональд Лопес оны "Тибет туралы ең көп сатылған кітап" деп атайды. Әдеби сыншы Жан Мари Апостолидес "Тибеттегі Тинтиннің" психоаналитикалық талдауында Тинтиннің сюжетті бұрынғы оқиғаларға қарағанда мықтырақ бақылайтынын байқайды. Апостолидес кейіпкердің бұрын болмаған уайым мен эмоцияны көрсететінін, оның айтуынша, Тинтин өмірде кездескен қиындықтарды шешуде. Оның талдауында Тинтинді "табылған бала" және оның досы Чанды "жоғалған бала" және "Тинтиннің егізі" деп атайды. Ол "кейбір адамдық қасиеттерді іштей сезінетін" Йетиді Гержедің бұрынғы жануар кейіпкері Ранкодан гөрі күрделірек деп санайды: "Йети Чангты Тинтиннің досына деген махаббаты сияқты шартсыз сүйеді". Том Маккартидің әдеби талдауы Тинтиннің ізденісін Гержедің өзінің қорқынышы мен кінәсін жеңуімен салыстырады, "бұл Герже өзінің ақ мифологиясының тағдыры, оның әлсіз тағдыры: Тинтиннің ла Замбинелласына Саррасин болуы" дейді. Маккарти "Герже армандарының мұзды, ақ кеңістіктері, әсіресе, "Тинтин игілік, тазалық, шынайылықтың қол жетпес мақсатын білдіреді" деп, оның өзінің батырында аналогын табуы мүмкін деп болжайды. Герже өмірбаянын жазған Пьер Асулин бұл туындыны "суретшінің өміріндегі маңызды кезеңдегі портреті" деп санайды. Ол "Тинтиннің оқиғалары" кітабында "антагонисттің болмауы және кейіпкерлердің аздығына байланысты ерекше тұр" деп санайды, оны "рухани ізденіс" деп сипаттап, онда "жалғыз қақтығыс адам мен табиғат арасында [Герже] Тибеттегі Тинтинге ең жақсысын салған". "Жақыннан қарағанда жалаңаш сюжеті мен архетиптік айқындығына" сілтеме жасай отырып, Бенуа Питерс "Тибеттегі Тинтиннің" "Көк лотоспен" қатар сериядағы екі "шешуші" кітаптың бірі деп санайды және Чангтың екеуінде де болғанына қызығады. Ол сондай-ақ Герже екінші Тинтин оқиғасындағы жануарлардың "соңсыз қырғынын" өтеу үшін "игі ниетті Йетиді қосып, Йетидің оқиға соңында сезінген қайғысы Герженің Герменнен ажырасуына байланысты сезімдерін көрсетеді" дейді. Питерс: "Арт Шпигельманның "Маусы" кітабынан да, тіпті комикс тарихындағы ең әсерлі кітап – "Тибеттегі Тинтин" болып табылады", - деп қорытындылайды.

Марапаттар

2006 жылдың 1 маусымында Брюссельде өткен салтанатта Далай-лама Тибет үшін халықаралық науқан (ICT) ұйымының "Шындықтың нұры" сыйлығын Герже қорына, Тибеттегі Тинтин шығармасы арқылы аймақты әлемге танытқаны үшін табыстады. ICT атқарушы директоры Цзеринг Джампа: "Көптеген адам үшін Герженің Тибетті бейнелеуі Тибеттің таңғажайып ландшафты және мәдениетімен танысуға мүмкіндік берді", - деді. Салтанат барысында эсперанто тіліндегі "Тинтин Тибетте" (Tinĉjo en Tibeto) кітаптары таратылды. Қор атынан сыйлықты қабылдаған Гержедің әйелі Фанни Родуэлл: "Бұл достық туралы әңгіме 40 жылдан кейін де маңызды болатынын біз ешқашан күтпеген едік", - деді.

Бейімделулер

Герже қайтыс болғаннан кейін сегіз жыл өткен соң, «Тибеттегі Тинтин» француз студиясы Ellipse пен канадалық анимациялық компания Nelvana жасаған «Тинтиннің оқиғалары» (1991–92) телесериалының бір бөлігіне бейімделді. Эпизодты Стефан Бернаскони режиссерлік етті, ал Тинтиннің даусын Тьерри Вермут сомдады. «Тибеттегі Тинтин» 1992 жылы BBC Radio 4 арнасының «Тинтиннің оқиғалары» сериясында да пайда болды, онда Тинтиннің даусын Ричард Пирс берді. 1995 жылы кітап PC және Super NES платформалары үшін бейне ойынға айналды. 2003 жылғы «Tintin and I» документалды фильмі, дат режиссер Андерс Хёгсбро Остергаардтың 1971 жылы Нюма Садулдың Гержемен сұхбаттасқан сұхбатына негізделген. Фильмде Садулдың кітабында Герже көп өңдеген және қайта жазған сұхбаттың қалпына келтірілген бөлімдері бар. Аудио жазбаларға толық қол жеткізе отырып, режиссер автордың «Тибеттегі Тинтин» жасайтын кездегі жеке мәселелерін және оның осы шығарманы, қазір оның ең жеке туындысы деп есептейтін шығарманы жасауға итермелеген жағдайларын зерттеді. 2007 жылы Герже туғанына 100 жыл толуына орай, Тинтин әлі де танымал болды. «Тибеттегі Тинтин» 2005 жылдың соңынан 2006 жылдың басына дейін Лондондағы Барбикан өнер орталығында көрсетілген «Тинтиннің Гержелік оқиғалары» атты театрлық мюзиклге бейімделді. Руфус Норрис режиссерлік еткен, ал Норрис пен Дэвид Грейг бейімдеген қойылымда Тинтин рөлін Рассел Тови ойнады. Мюзикл 2007 жылы гастрольдік сапарға шығар алдында Лондонның Вест-Эндіндегі Плейхаус театрында қайта қойылды. 2010 жылы Arte телеарнасы «Sur les traces de Tintin» («Тинтиннің іздері») деректік сериясының бір бөлімін Непал Гималай тауларында түсірді, онда «Тибеттегі Тинтин» туындаған шабыт пен оқиға орны зерттелді. 2012 жылдың мамыр-қыркүйек айларында Лувен-ла-Ньювтегі Герже мұражайында «Тибетке Тинтинмен» атты кітап көрмесі өтті.