Кіріспе

Сулы бақ немесе аквабақ – бақтардың немесе бақтардың бөліктерінде кез келген су нысанының (әсіресе бақ тоғандарының) басты немесе үстемдік ететін элемент болып табылатын термин. Басты назар өсімдіктерге беріледі, бірақ кейде оларда су құстары немесе әсемдік балықтары да болуы мүмкін, мұндай жағдайда ол балық тоғаны деп аталады. Олардың мөлшері мен стилі әртүрлі. Су бақшасы – көлдерге, өзендерге және тоғандарға бейімделген өсімдіктерді өсірумен айналысатын бақша, көбінесе олардың жағалау бойындағы терең емес бөліктеріне. Су бақшалары кез келген мөлшерде немесе тереңдікте болуы мүмкін, бірақ көбінесе олар кішкентай және салыстырмалы түрде жай, шамамен жиырма дюйм (50 см) тереңдікте болады. Бұл себебі көптеген су өсімдіктері тереңдікке сезімтал және гүлдеу үшін белгілі бір тереңдік қажет; оларды түбінен көтерілген себеттерге отырғызу арқылы оған қол жеткізуге болады. Су бақшасында суға толып жатқан топырақты ұнататын өсімдіктерге арналған батпақты бақ болуы мүмкін. Кейде олардың басты мақсаты белгілі бір түрді немесе су өсімдіктерінің тобын өсіру, мысалы, лотостар.

Тарих

Су бақшалары және жалпы су нысандары ежелгі парсы және қытай бақшаларынан бері қоғамдық және жеке бақшалардың бөлігі болған. Мысалы, шамамен 304 жылғы «Нанфанг Каому Чжуан» еңбегінде қытай шпинатын суда жүзетін бақшаларда өсіру туралы жазылған. Су нысандары әр дәуірде және әр мәдениетте кездесіп, ландшафттық және сәулеттік орталарына бақтарды енгізуде маңызды рөл атқарған. Өнеркәсіптік дәуірге дейін, қазіргі су сорғыштары пайда болғанға дейін, су айналысқа қосылмай, өзендер мен бұлақтардан су бақшаларына бағытталған, ал одан ауыл шаруашылығы жерлеріне немесе табиғи су арналарына ағып шыққан. Тарихи тұрғыдан алғанда, су нысандары өсімдіктер мен балықтарды тағамдық және сәндік мақсаттарда өндіруге мүмкіндік берген.

Сипаттама

Су флорасы мен фаунасы тепе-тең болғанда, судың сапасы мен тазалығын сақтайтын су экожүйесі пайда болады. Су бұлақтары, мүсіндер, жасанды шарлауықтар, үлкен тастар, су асты жарықтандыру, қабырғаларды безендіру, жиектерін әрлеу, су арналары, сондай-ақ су ішінде және жағасында өсімдіктер отырғызу сияқты элементтер көріктілікке әсемдік қосып, су бағын жергілікті ландшафт пен қоршаған ортамен үйлестіруге көмектеседі.

Су ерекшеліктері

Ландшафт сәулеті мен бақша дизайнында су нысаны – мүретіктер, су ойнатқыштары, бассейндер, көлдер, арналар, жасанды сарқырамалар және ағындар сияқты бір немесе бірнеше элементтердің жиынтығы. Қазіргі заманғы су нысандары көбінесе жеке-дара болып келеді, яғни оларға су құбыры арқылы жеткізілуі қажет емес; керісінше, су көлден немесе жасырын резервуардан, сондай-ақ жинауыштан қайта айналымға түседі.

Судағы ақымақтық

Еуропадағы XVI ғасырда грек ой-пікірлері мен философиясына деген қызығушылық қайта жанданды, соның ішінде Александриялық Геронның гидравлика және пневматика туралы еңбектері де болды. Оның құрылғылары, мысалы, көрінбейтін салмақтармен немесе ағып жатқан сұйықтықтармен іске қосылатын ғибадатхана есіктері, немесе бу күшімен жұмыс істейтін механикалық әнші құстар, бірнеше еуропалық сарайларды өздерінің беделін арттыру үшін ұқсас тапқыр құрылғылар жасауға ынталандырды. Италиядағы бірнеше патшалық үйлер су ортасында механикалық құрылғыларды пайдалана отырып, үлкен су бақтарын салған. Ең танымал мысалы – 1550 жылы салынған Тиволидегі Вилла д’Эсте. Бұл төбеде көптеген бұлақтар мен үңгірлер орналасқан, олардың кейбіреулерінде сумен қозғалмалы немесе су шашыратын фигуралар бар. Бұл үрдіс Еуропаға кеңінен тарады, соның ішінде Хеллбрунн сарайындағы су бағы да бар, онда сумен жұмыс істейтін көптеген адам және жануарлардың бейнелері, қуыршақ театрлары, сондай-ақ күтпеген жерден атып шығатын бұлақтар салынған, бұл келушілерді таң қалдыру үшін жасалған.

Ағын бақтар

Салынған арнада судың бағытына тастарды орналастыру нәтижесінде кішкентай су ағындары, тасқынды ағыстар мен сарқырамалар пайда болады. Тастар су ағысын бөгеп, шашырау мен көпіршіктер тудырады, олар жағымды дыбыстар шығарып, өсімдіктер, балықтар және жануарлар үшін шағын мекенжайлар құрайды. Дұрыс орналастырылған тастар суды шашыратып, гипоксияны болдырмау үшін оттегімен толықтырады: көпіршіктердің саны артық болған сайын судағы оттегінің мөлшері де артады.

Балық тұқымы

Алгалар дерлік барлық тоғандарда кездеседі. Бақша тоғандарында өсетін жүздеген түрлі балдырлар бар, бірақ олар көбінесе көп болғанда ғана көзге түседі. Алгалар көбінесе бақша тоғандарына тән жоғары қоректік заттар деңгейінің салдарынан тоғандарда өте тығыз өседі. Әдетте, балдырлар тоған қабырғаларына жабысып, зиянсыз болып қалады. "Жаппақ балдыр" сияқты алгалардың кейбір түрлері қолайлы жағдайда күніне 30 сантиметрге дейін өсіп, бақша тоғанын тез толық жауып тастауы мүмкін. Ал еркін жүзетін балдырлар микроскопиялық болып келеді және олар тоған суын жасыл түске бояйды. Жағымсыз көрінісіне қарамастан, жаппақ балдыр судың таза және тепе-теңдікте екенін көрсетеді. Жасыл су (еркін жүзетін балдырлар) судағы қоректік заттардың көп болуын білдіреді, әдетте шіріген өсімдіктерден немесе кеңістікке қарағанда тым көп балықтардан туындайды. Химиялық заттармен еркін жүзетін балдырларды өлтіру көбінесе олардың өліп, шіруіне және суға қоректік заттардың көп түсуіне байланысты жағдайды нашарлатады. Жасыл сумен күресу үшін суға жүзбелі немесе су астындағы (құмырсқасыз) өсімдіктерді қосуға болады, себебі олар судан қоректік заттарды сіңіре алады. Сондай-ақ, судан қоректік заттарды және барлық түрлі балдырларды жоюға арналған сүзгілерді орнатуға болады. Көптеген тоғандар көктемнің басында жасыл түске боялып, кейін тазарады.

Герптофауна

Қала маңындағы және ауылдық жерлерде орналасқан тоғандар көбінесе жалпы бақалар мен отты саламандрлер сияқты қосмекенділерді, сондай-ақ тасбақалар, кесірткелер және жыландар сияқты жорғалаушыларды тартады.

Жыртқыш жануарлар

Бақшадағы тоғандар жыртқыштардың, мысалы (Солтүстік Америкада) еноттардың, тұзбастардың, жыландардың және үй мысықтарының назарын аударуы мүмкін. Бұл жыртқыштар балықтар үшін қауіпті болуы мүмкін. Koi иелері кейбір түрлерінің өте қымбат болуына байланысты, қауіпсіз аймақтар жасауға көбінесе ерекше назар қояды.