Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уэльстік жазушы және тарихшы (1594–1666)
Уэльстік тарихшы және жазушы
Welsh writer and historian (1594–1666)
the Welsh historian and writer
Джеймс Хауэлл (шамамен 1594 – шамамен 1666) – Уэльстік жазушы және тарихшы. Уэльс дін қызметкерінің ұлы болған ол өмірінің көп бөлігінде Бристоль епископы болған ағасы Томас Хауэллдің көлеңкесінде өтті.
James Howell (c. 1594 – c. 1666) was a Welsh writer and historian. The son of a Welsh clergyman, he was for much of his life in the shadow of his elder brother Thomas Howell, who became Lord Bishop of Bristol.
Білім
1613 жылы ол Иса колледжінен B.A. дәрежесін алды. 1623 жылы Иса колледжінің стипендиясына сайлануға ниеттенгенімен, ол ешқашан ресми түрде қабылданбады, ал 1626 жылы оның орнына басқа адам қабылданды. 13 жасқа дейін ол Херефордта білім алды. Ол 19 жасында Оксфордқа барып оқуға түсті.
In 1613 he gained his B. A. from Jesus College, Oxford – he was to be elected to a fellowship at Jesus College in 1623, but he was never formally admitted and his place was taken by another in 1626. Until he was 13, he was schooled in Hereford. He went to Oxford at the age of 19.
Мансап
Мектепті бітіргеннен кейін ол түрлі жұмыстар атқарды, әйнек өндірушінің әкімшісі болды, сондай-ақ бірнеше ақсүйек отбасылардың хатшысы және ұстазы қызметін атқарды. Зауыттың агенті және келіссөзші ретінде ол Еуропаны кеңінен аралап, бірнеше тілді еркін үйренді. Ол сонымен қатар Бен Джонсон мен Кенэлм Дигби сияқты көптеген әдебиет қайраткерлерімен танысып, достық қарым-қатынас жасады. Бірақ, ең бастысы – патшалық немесе кемінде аристократиялық қолдауға қол жеткізуді қалаған. Англия азамат соғысының алдында ол, бір белгілі сыншының айтуынша, "20 жыл бойы іздеген қызметке өте жақын" болған, Құпия Кеңестің хатшысы лауазымын алды. Соғыс салдарынан ол бұл лауазымды еңбекке қоймады, және шамамен сол кезде өзінің алғашқы кітабын, немесе "жас фантазиясын" – "Додонаның тоғайы" атты еңбегін жазды. Бұл кітап Англия мен Еуропа тарихын ағаштардың типологиясы арқылы бейнелеген аллегориялық шығарма болды. Ол осы дауырда жарияланымдар жасауды бастады, бірақ ол бұрыннан-ақ қазіргі кезде "жаңалықтар" деп білетінімізді, ал сол кезде "трактаттар" немесе "жарияламалар" деп аталатын жазулардың авторы ретінде танымал болған. Ол өте жақсы жазатын автор еді және ағылшын тілінде жазу арқылы күнкөрісін табатын алғашқы жазушылардың бірі болды. Ол сонымен қатар ағылшын тіліндегі хаттар романының ("Таныс хаттар") авторы болды. Лексикография саласына Хауэлл 1660 жылы "Төрт тілді сөздік" ("Lexicon Tetraglotton") атты еңбегімен үлес қосты. Бұл сөздікте анатомиядан космологияға дейінгі 52 бөлімнен тұратын тақырыптық сөздік те бар. Хауэллдің "Нақыл сөздері" жеке басылғанмен, оның "Тетраглотон" сөздігімен бірге басылып, сатылды. Джон Уортингтон 1661 жылғы тамыздағы күнделігінде "Британдық (яғни уэльстік) нақыл сөздердің" жинағын жеке қайта басып шығаруды ұсынды, себебі "сөздіктің өзі соншалықты қажет емес". Хауэлл 1643 жылы Флит түрмесіне қамалды, себебі ол төлемге жарамсыз борышкер деп есептелді, бірақ "Додона тоғайындағы" саяси сын-ескертпелері де рөл атқарған болуы мүмкін. Хауэлл түрмеде отырып, жазуын және жариялауларын жалғастырды. Ол 1651 жылы босатылды. Ол 1656 жылы шыққан "Кейбір салмақты ойлар" еңбегін Кромвельге арнады, 1653 жылы "Румп Парламентін" таратып жібергені үшін мақтады, сонымен қатар Қорғаушыға құлшыныспен қарап, арнауын "Мен мойынсұнудың ең төменгі деңгейінде тұрам" деген сөздермен аяқтады. 1650 жылы Хауэлл Коттгрейв пен Шервудтың 1632 жылғы француз-ағылшын сөздігін "Французша-ағылшын сөздігі" деген атаумен қайта қарады және кеңейтті. Бұл грамматикалық еңбек жиі бөлек басылым ретінде қате көрсетілген. Ол Испания мен Португалиядағы саяхаттары туралы жазбалары бар "Жаңа ағылшын грамматикасын" жазды.
After graduation, he had a variety of employments, as an administrator for a glass manufacturer, and in the often combined roles of secretary and instructor to several noble families. As factory agent and negotiator he traveled widely in Europe and learned to speak several languages, apparently with great facility. He also met and befriended numerous literary figures, among them Ben Jonson and Kenelm Digby. Paramount amongst his priorities was however royal, or at least aristocratic patronage. On the eve of the English Civil War, he finally gained a secretaryship of the Privy Council, which according to one eminent critic, was "very close to the type of appointment that he had sought for 20 years". The conflict meant that he never took up the position, and at about the same time, he wrote his first book, or "maiden Fancy", Dodona's Grove, which represented the history of England and Europe through the allegorical framework of a typology of trees. He started to publish at this time of ferment although he was already well established as a writer of what we would know today as 'newsletters' but were then known as 'tracts' or 'pamphlets'. He was a prolific writer, and he is among the first writers to earn his living solely from writing in the English language. He was also the first writer of an epistolary novel, a novel of letters, in English (Familiar Letters). To lexicography Howell contributed his quadrilingual Lexicon Tetraglotton in 1660. This lexicon also contains a thematic dictionary in 52 sections, ranging from anatomy to cosmology. Howell's Proverbs, although separately printed, was bound and sold with his Lexicon Tetraglotton. John Worthington, writing in his Diary in August 1661, recommended the separate republication of the Proverbs with its collection of British (i. e. Welsh) proverbs because the Lexicon itself "is not so desirable". Howell was imprisoned in Fleet Prison in 1643, ostensibly as an insolvent debtor, although his political criticisms in Dodona's Grove may have also played a part. Howell continued to write and publish from prison. He was released in 1651. He dedicated Some Sober Reflections (1656) to Cromwell, praising him for ending the Rump Parliament in 1653, obsequiously fawning over the Protector in the process, ending his dedication, "I rest in the lowliest posture of obedience." In 1650, Howell revised and expanded Cotgrave and Sherwood's French and English dictionary of 1632, under the title A French English Dictionary. this grammar has often been mistakenly cited as a separate publication. He wrote A New English Grammar with notes on travel in Spain and Portugal "for the service of Her Majesty".
Негізгі әдеби шығармалары
Дендрология, Додонаның орманы немесе Дауысты орман (1640). Англияның көз жастары, қазіргі соғыстар үшін (1644; сондай-ақ сол жылы жарық көрген Додона орманының 2-ші басылымына қосылды). Epistolae Ho Elianae: Жақын және шет елдерге арналған таныс хаттар (1645–1650). Шет елге саяхаттау нұсқаулары (1642). XIII Людовик (1646). Шотландия елінің толық сипаттамасы (1649). Неапольдегі соңғы төңкерістердің нақты тарихы (1650) және оның жалғасы – Массаниеллоның екінші бөлігі (1652), Алессандро Жираффидің «Неаполь төңкерістері» (1647) еңбегінің ағылшын тіліне аудармасы. S. P. Q. V.: Венецияның билеушіліктеріне шолу (1651). Көрініс немесе Жан мен Дене арасындағы әңгіме: Таңғы арман (1651). Неміс диетасы: немесе Еуропаның тепе-теңдігі (1653). Кейбір салмақты зерделеулер (1656). Лондонполис: Лондон қаласының тарихи әңгімесі немесе зерттелуі (1657). Парамография (Мақалдар) (1659). Төрт тілді сөздік (1660). Дюнкерк туралы әңгіме (1664). Парламенттің басымдығы мен шежіресі (1677). Аңдардың сөйлесуі. Аударма: Мемлекеттердің пайда болуы, жалғасуы және құлдырауы (француз тілінен). Байқаулар (Финетт; Хауэлл өңдеген). Сент-Полдің соңғы жетістіктері. Жаңа ағылшын грамматикасы: Шет елдіктердің ағылшын тілін үйренуі үшін тілдің қабылдайтын белгілі бір ережелері. Испания мен Португалияны аралау. Қаза болған 27 ақпан 1660 жылы белгілі кардинал Мазаринидің соңғы өсиеті және оның өмірінен алынған тарихи ескертулер (Хауэллдің аудармасы). Венеция айнасы.
Dendrologia, Dodona's Grove, or the Vocall Forest (1640). England's Teares, for the Present Wars (1644; also addended to the 2nd edition of Dodona's Grove published in the same year). Epistolae Ho Elianae: Familiar Letters Domestic and Forren (1645–1650). Instructions for Forraine Travell (1642). Louis XIII (1646). A Perfect Description of the Country of Scotland (1649). An Exact Historie of the Late Revolutions in Naples (1650) and its continuation The Second Part of Massaniello (1652), an English translation of Alessandro Giraffi's Le rivolutioni di Napoli (1647). S. P. Q. V.: A Survay of the Signorie of Venice (1651). The Vision, or, A Dialog between the Soul and the Bodie: Fancied in a Morning dream (1651). A German Diet: Or, The Ballance of Europe (1653). Some Sober Inspections (1656). Londonopolis: An Historical Discourse or Perlustration of the City of London (1657). Paramoigraphy (Proverbs) (1659). Lexicon Tetraglotton (1660). Discourse of Dunkirk (1664). Preheminence and Pedigree of Parliament (1677). Parley of Beasts. Translation: Beginning, Continuance and Decay of Estates (from French). Observations (Finett; edited by Howell). St. Paul's Late Progress. A New English Grammar Prescribing Certain Rules as the Language will Bear for Foreigners to Learn English. Perambulation of Spain and Portugal. The Last Will and Testament of the Late Renowned Cardinal Mazarini, Deceased February 27, 1660 together with Some Historical Remarques of His Life (translated by Howell). The Venice Looking Glass.
Хауэлл шығармаларына әдеби сын
Дэниел Вулф: Джеймс Хауэлл еңбектеріндегі тұрақтылық және амбиция. Хавьер Эскрибано: Мақалдар, нақыл сөздер және аударма (Lexicon Tetraglotton). Пол Сивард: (1988) Реставрация дәуіріндегі публицист: Джеймс Хауэлл және Кларендон графы, 1661 ж. В. Х. Ванннің Хауэлл еңбектерінің каталогы (шамамен 1920 ж.). Санчес Седеридің ағылшын грамматикасы.
Daniel Woolf: Constancy and Ambition in the work of James Howell. Javier Escribano: Proverbios, Refránes Y Traducción (Lexicon Tetraglotton). Paul Seaward: (1988) A Restoration Publicist: James Howell and the Earl of Clarendon, 1661 6. W H Vann's Catalogue of Howell works (c. 1920). Sanchez Sederi English Grammar.
Мұра
Джеймс Хауэллге арналған ескерткіш Лондонның Темпл шіркеуінде орналасқан, ол 1666 жылғы өсиеті бойынша өзі төлеген, және екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс бомбалау салдарынан қиратылды.
The memorial to James Howell in the Temple Church in London, for which he paid himself as mentioned in his will of 1666, was destroyed in World War II by German bombing).