Роберт Бойль: Химияның негізін салушы және жаңа ғылыми әдіс-тәсілдің пионері

Кіріспе

Англо-ирланд ғалымы (1627–1691)

Роберт Бойль – табиғат зерттеушісі, химик, физик, алхимик және өнертапқыш. Бойль бүгінде алғашқы заманауи химик ретінде кеңінен танылады, сондықтан ол заманауи химияның негізін қалаушылардың бірі және заманауи тәжірибелік ғылыми әдістің пионері саналады. Ол Бойль заңымен әйгілі, ол температура жабық жүйеде тұрақты сақталған жағдайда газдың абсолютті қысымы мен көлемі арасындағы кері пропорционалды байланысты сипаттайды. Оның еңбектерінің ішінде «Скептикалық химик» химия саласындағы маңызды кітаптардың бірі ретінде қарастырылады. Ол дінге берілген, ізгі ниетті англикан және теология саласындағы жазбаларымен танымал.

Алғашқы жылдар

Бойль Ирландияның Уотерфорд графтығындағы Лисмор замкісінде, Корктың 1-ші графы («Корктың Ұлы графы») мен Кэтрин Фентонның жетінші ұлы және он төртінші баласы болып дүниеге келді. Бойлды ағалары сияқты бала кезінде емшектегі бала тәрбиеледі. Ол латын, грек және француз тілдерін жеке сабақтар арқылы оқыды. Оның әкесінің досы сэр Генри Уоттон сол кезде колледждің проректоры болды. Итон колледжінде үш жылдан астам оқығаннан кейін Роберт француз ұстазымен бірге шетелге сапар шекті. Олар 1641 жылы Италияға барды және сол жылдың қысында Флоренцияда қалды, онда қарт Галилео Галилейдің «жұлдызды зерделеушінің парадокстары» зерттелді. Оның әкесі, Лорд Корк, өткен жылы қайтыс болды және оған Дорсеттегі Сталбридж иелігін, сондай-ақ Ирландиядағы Лимерик графтығындағы сатып алынған маңызды мүлікті қалдырды. Роберт кейін 1644 және 1652 жылдар аралығында Сталбридж үйінде тұрып, көптеген тәжірибелер жүргізген зертхана құрды. Сол кезден бастап Роберт өмірін ғылыми зерттеулерге арнады және көп ұзамай «жаңа философияны» дамытуға арналған «Көрінбейтін колледж» деп аталған ізденісшілер тобында маңызды орын алды. Олар Лондон қаласында жиі кездесті, көбінесе Грешем колледжінде, ал кейбір мүшелері Оксфордта жиналатын. All Souls, Оксфорд университетінің Ұлы төртбұрыштың галереясында Бойль отбасының гербін көрсетеді, Шропширдің Хилл отбасының гербіне қарама-қарсы, Бойльдің досы Кристофер Рен жасаған күн сағатының жанында. 1654 жылы Бойль өзінің зерттеулерін одан әрі жалғастыру үшін Ирландиядан Оксфордқа кетті. Оксфорд университетінің колледжінің қабырғасында, Оксфордтағы Хай-стритте (қазір Шелли ескерткіші орналасқан) жазу бар, ол 19 ғасырдың басына дейін Крос Холл тұрған жерді көрсетеді. Бойль осы жерде залды иеленген бай дәріханашыдан бөлме жалдаған. 1657 жылы Отто фон Герикенің ауа сорғышы туралы оқығаннан кейін, Роберт Гуктің көмегімен оның құрылысын жақсартуға кірісті. Герикенің ауа сорғышы үлкен болғандықтан, оны жұмыс істету үшін «бірнеше сағат бойы екі күшті адамның үздіксіз еңбегі» қажет болды, ал Бойль үстел үстінде ыңғайлы түрде қолданылатын сорғыш жасады. Нәтижесінде 1659 жылы «Machina Boyleana» немесе «Пневматикалық қозғалтқыш» аяқталды, ол ауаның қасиеттерін зерттеу үшін тәжірибелер сериясын бастады және «жасанды ауалар» терминін енгізді. 1663 жылы «Көрінбейтін колледж» Лондонның Табиғатты зерттеу жөніндегі Корольдік қоғамына айналды, ал Англияның II Карлы берген жарлықта Бойль кеңес мүшесі ретінде аталды. 1680 жылы ол қоғамның президенті болып сайланды, бірақ ант беруге байланысты наразылықтарынан бас тартты. 1668 жылы ол Оксфордтан Лондонға көшіп, үлкен әпкесі Кэтрин Джонстың, Ренелаги ледисінің Палл Моллдағы үйінде тұрды. Оның замандастары Кэтриннің оның жұмысына тигізген әсерін мойындады, бірақ кейінірек тарихшылар оның жетістіктері мен ағасымен қарым-қатынасын тарихтарынан шығарды.

Boyle was born at Lismore Castle, in County Waterford, Ireland, the seventh son and fourteenth child of The 1st Earl of Cork ('the Great Earl of Cork') and Catherine Fenton. As a child, Boyle was raised by a wet nurse, as were his elder brothers. Boyle received private tutoring in Latin, Greek, and French and when he was eight years old, following the death of his mother, he, and his brother Francis, were sent to Eton College in England. His father's friend, Sir Henry Wotton, was then the provost of the college. After spending over three years at Eton, Robert travelled abroad with a French tutor. They visited Italy in 1641 and remained in Florence during the winter of that year studying the "paradoxes of the great star gazer", the elderly Galileo Galilei. His father, Lord Cork, had died the previous year and had left him the manor of Stalbridge in Dorset as well as substantial estates in County Limerick in Ireland that he had acquired. Robert then made his residence at Stalbridge House, between 1644 and 1652, and settled a laboratory where he conducted many experiments. From that time, Robert devoted his life to scientific research and soon took a prominent place in the band of enquirers, known as the "Invisible College", who devoted themselves to the cultivation of the "new philosophy". They met frequently in London, often at Gresham College, and some of the members also had meetings at Oxford. All Souls, Oxford University shows the arms of Boyle's family in colonnade of the Great Quadrangle, opposite the arms of the Hill family of Shropshire, close by a sundial designed by Boyle's friend Christopher Wren. In 1654, Boyle left Ireland for Oxford to pursue his work more successfully. An inscription can be found on the wall of University College, Oxford, the High Street at Oxford (now the location of the Shelley Memorial), marking the spot where Cross Hall stood until the early 19th century. It was here that Boyle rented rooms from the wealthy apothecary who owned the Hall. Reading in 1657 of Otto von Guericke's air pump, he set himself, with the assistance of Robert Hooke, to devise improvements in its construction. Guericke's air pump was large and required "the continual labour of two strong men for divers hours", and Boyle constructed one that could be operated conveniently on a desktop. With the result, the "machina Boyleana" or "Pneumatical Engine", finished in 1659, he began a series of experiments on the properties of air and coined the term factitious airs. In 1663 the Invisible College became The Royal Society of London for Improving Natural Knowledge, and the charter of incorporation granted by Charles II of England named Boyle a member of the council. In 1680 he was elected president of the society, but declined the honour from a scruple about oaths. In 1668 he left Oxford for London where he resided at the house of his elder sister Katherine Jones, Lady Ranelagh, in Pall Mall. His contemporaries widely acknowledged Katherine's influence on his work, but later historiographers dropped discussion of her accomplishments and relationship to her brother from their histories.

Кейінгі жылдар

1669 жылы оның денсаулығы ешқашан мықты болмаған, ол қатты сырқаттана бастады және бірте-бірте қоғамдық істерден қол үзді, Корольдік қоғаммен байланысын тоқтатып, сейсенбі және жұма күні таңертең, сәрсенбі және сенбі күні түстен кейін қонақтарды қабылдаудан босатылуын сұрады, «өте ерекше жағдайлар болмаса». Осылайша ол «рухын қайта жаңғыртуға, қағаздарын ретке келтіруге» және «сол өнердің білгір шәкірттеріне герметикалық мұра ретінде» қалдыруды жоспарлаған, бірақ мәнін жарияламаған маңызды химиялық зерттеулерге дайындалуға ниеттенді. 1691 жылы оның денсаулығы одан да нашарлады, сіңлісі Кэтрин қайтыс болғаннан бір апта өткен соң. Ол Кэтриннің үйінде тұрып, онымен жиырма жылдан астам ғылыми ізденістермен айналысқан еді. Бойль салдан қайтыс болды. Ол Сент-Мартин-ин-зе-Филдс шіркеуінің қорымына жерленді, оның қабір тілегін досы, епископ Гилберт Бернет оқыды. Бойльдің ғылыми зерттеуші ретіндегі ең басты еңбегі – ол Фрэнсис Бэконның «Жаңа ғылым» еңбегінде айтқан қағидаларын іске асырғаны. Дегенмен ол өзін Бэконның немесе басқа да ұстаздардың ізбасары деп санамады. Ол металдарды түрлендіру мүмкін деген сенімде болды, сондықтан оны іске асыру үшін тәжірибелер жасады және 1689 жылы алтын мен күмісті көбейтуге қарсы Генрих IV жарлығының күшін жоюға көмектесті. Шығыс Үндістан компаниясының директоры ретінде ол Шығыста христиан дінін таратуға көп қаржы жұмсады, миссионерлік қоғамдарға және Киелі кітапты немесе оның бөліктерін түрлі тілдерге аударуға жасалған шығындарға жомарт үлес қосты. Бұл тұрғыдан Бойльдің ирланд тіліне қатысты көзқарасы сол кездегі Ирландиядағы протестанттық аристократиядан ерекшеленді, олар тілге жатқысыздар және ирланд тілінің қолданылуына қарсы болды (діни құлшылық тілі ретінде де). Бойльдің нәсілдің тегіне қатысты моногенездік көзқарасы да болды. Ол нәсілдерді зерттеуде алғашқылардың бірі болды және барлық адамдар, физикалық айырмашылықтарына қарамастан, бір түбірден – Адам мен Хауадан шыққан деп сенді. Ол әр түрлі түсті альбиностардың тууы туралы хабарларды зерттеді, соның салдарынан Адам мен Хауа бастапқыда ақ түсті болған және европеоидтар түрлі түсті нәсілдерді дүниеге әкеле алатындығына келді. Бойль Роберт Гук пен Исаак Ньютонның түс және жарық туралы теорияларын оптикалық проекция (физикада) арқылы полигенез туралы пікірталасқа кеңейтті, бұл айырмашылықтар «ұрықтық іздерге» байланысты болуы мүмкін деп болжады. Осыны ескере отырып, ол өз заманында тері түсіне қатысты жақсы түсіндірме ұсынды деп санауға болады, өйткені қазір біз тері түсі гендер арқылы анықталатынын білеміз, ал олар ұрықта бар. Бойльдің жазбаларында айтылғандай, оның заманында «Еуропалықтар үшін» сұлулық тері түсімен емес, «бойымен, дене мүшелерінің үйлесімділігімен және бет-пішінінің әдемілігімен» өлшенді. Ғылыми қауымның көптеген өкілдері оның пікірлерін қабылдамады және оларды «көңілді» немесе «қызықты» деп сипаттады. Бойль өсиетімен «көрнекі атеистер, деистер, пұтқа табынушылар, яһудилер мен мұсылмандар» деп санайтын адамдарға қарсы христиан дінін қорғауға арналған лекциялар сериясына қаржы бөлді, христиандар арасындағы дау-жанжалдарға тоқталмау шартымен (Бойль лекцияларына қараңыз). Бойль заңы оның құрметіне аталған. Корольдік химия қоғамы оның құрметіне аталып, аналитикалық ғылым саласындағы Роберт Бойль сыйлығын тағайындайды. 1899 жылы құрылған Ирландиядағы ғылыми жетістіктер үшін Бойль медалі Корольдік Дублин қоғамы мен The Irish Times бірлесіп табыстайды. 2012 жылы басталған, Лисмор қасапатының қолдауымен Уотерфорд технология институты ұйымдастырған Роберт Бойль жазғы мектебі Роберт Бойльдің мұрасын құрметтеу үшін жыл сайын өткізіледі.

In 1669 his health, never very strong, began to fail seriously and he gradually withdrew from his public engagements, ceasing his communications to the Royal Society, and advertising his desire to be excused from receiving guests, "unless upon occasions very extraordinary", on Tuesday and Friday forenoon, and Wednesday and Saturday afternoon. In the leisure thus gained he wished to "recruit his spirits, range his papers", and prepare some important chemical investigations which he proposed to leave "as a kind of Hermetic legacy to the studious disciples of that art", but of which he did not make known the nature. His health became still worse in 1691, just a week after the death of his sister, Katherine, in whose home he had lived and with whom he had shared scientific pursuits for more than twenty years. Boyle died from paralysis. He was buried in the churchyard of St Martin in the Fields, his funeral sermon being preached by his friend, Bishop Gilbert Burnet.]] Boyle's great merit as a scientific investigator is that he carried out the principles which Francis Bacon espoused in the Novum Organum. Yet he would not avow himself a follower of Bacon, or indeed of any other teacher. and believing the transmutation of metals to be a possibility, he carried out experiments in the hope of achieving it; and he was instrumental in obtaining the repeal, in 1689, of the statute of Henry IV against multiplying gold and silver. As a director of the East India Company he spent large sums in promoting the spread of Christianity in the East, contributing liberally to missionary societies and to the expenses of translating the Bible or portions of it into various languages. In this respect, Boyle's attitude to the Irish language differed from the Protestant Ascendancy class in Ireland at the time, which was generally hostile to the language and largely opposed the use of Irish (not only as a language of religious worship). Boyle also had a monogenist perspective about race origin. He was a pioneer in studying races, and he believed that all human beings, no matter how diverse their physical differences, came from the same source: Adam and Eve. He studied reported stories of parents giving birth to different coloured albinos, so he concluded that Adam and Eve were originally white and that Caucasians could give birth to different coloured races. Boyle also extended the theories of Robert Hooke and Isaac Newton about colour and light via optical projection (in physics) into discourses of polygenesis, speculating that maybe these differences were due to "seminal impressions". Taking this into account, it might be considered that he envisioned a good explanation for complexion at his time, due to the fact that now we know that skin colour is disposed by genes, which are actually contained in the semen. Boyle's writings mention that at his time, for "European Eyes", beauty was not measured so much in colour of skin, but in "stature, comely symmetry of the parts of the body, and good features in the face". Various members of the scientific community rejected his views and described them as "disturbing" or "amusing". In his will, Boyle provided money for a series of lectures to defend the Christian religion against those he considered "notorious infidels, namely atheists, deists, pagans, Jews and Muslims", with the provision that controversies between Christians were not to be mentioned (see Boyle Lectures). Boyle's law is named in his honour. The Royal Society of Chemistry issues a Robert Boyle Prize for Analytical Science, named in his honour. The Boyle Medal for Scientific Excellence in Ireland, inaugurated in 1899, is awarded jointly by the Royal Dublin Society and The Irish Times. Launched in 2012, The Robert Boyle Summer School organized by the Waterford Institute of Technology with support from Lismore Castle, is held annually to honor the heritage of Robert Boyle.