Кіріспе

Солтүстік Америка үй стилі 1850 жылдары қысқа мерзімге танымал болды. Сегізбұрышты үйлер – АҚШ және Канадада 1850 жылдары кең таралған сегіз қырлы үйлер. Олар сегізбұрышты (сегіз қырлы) жоспармен сипатталады және көбінесе жалпақ шатыры мен үйдің айналасын айналатын верандасы болады. Олардың ерекше пішіні мен сыртқы түрі, сол дәуірдегі әшекейлі, тік шатырлы үйлерден мүлдем өзгеше, көбінесе әуесқой сәулетші және өмір салты туралы пікір білдіруші Орсон Сквайр Фаулердің ықпалымен байланысты. Әлемде басқа да сегізбұрышты үйлер кездессе де, «сегізбұрышты үй» термині көбінесе осы кезеңде, сондай-ақ 1900 жылдардың басына дейін Солтүстік Америкада салынған үйлерді білдіреді.

Орсон Сквайр Фаулер

Сегізбұрышты үйлердің басты жақтаушысы Орсон Сквайр Фаулер болды. Фаулер Америкадағы френология бойынша көрнекті лекторы және жазушысы еді, френология – бас сүйегінің пішіні арқылы адамның қасиеттерін анықтауға талпынатын жалған ғылым. 19 ғасырдың ортасында Фаулер американдық сәулет өнерінде өзінің із қалдырды, өйткені ол 1848 жылы жарық көрген "Сегізбұрышты үй: баршаға арналған үй немесе жаңа, арзан, қолайлы және жоғары сапалы құрылыс тәсілі" атты кеңінен таралған кітабында тіктөртбұрышты және шаршы құрылымдарға қарағанда сегізбұрышты үйлердің артықшылықтарын жариялады. Осы танымал және ықпалды басылымның нәтижесінде АҚШ-та, көбінесе Орта Батыста, Шығыс жағалауында және Канаданың жақын аймақтарында бірнеше мың сегізбұрышты үйлер салынды. Фаулер кәсіби сәулетші болған жоқ.

Сегізбұрышты жоспардың артықшылықтары

Фаулердің айтуынша, сегізбұрышты үйді салу арзанға түседі, қосымша тұрғын алақанын ұсынады, көбірек табиғи жарық түседі, жылыту оңайырақ болады және жазда салқын сақталады. Бұл пайдалардың бәрі сегізбұрыштың геометриясынан туындайды: бұл пішін кеңістікті тиімді қоршап, сыртқы бетін азайтады, нәтижесінде жылудың жоғалуын және сіңуін, сондай-ақ құрылыс шығындарын төмендетеді. Шеңбер ең тиімді пішін, бірақ оны салу қиын, жиһаздандыру да ыңғайсыз, сондықтан сегізбұрыш – орынды жақындасу. Виктория дәуірінің шеберлері әдеттегі қос бөлмелі терезелердегідей 135° бұрыштармен салуға үйренген және сегізбұрышты жоспарға оңай бейімделе алатын.

Қабырға құрылыстары

Қалыптастырылған тақтай құрылысы "Баршаға арналған үй" кітабының бірінші басылымында ұсынылған, бірақ 1853 жылы жарық көрген Фаулердің кітабының үшінші басылымында жаңа қосымша тақырып пайда болды: "Баршаға арналған үй, немесе қиыршық тас қабырға және ғимарат салудың сегізбұрышты әдісі". Бұл басылым Фаулердің бетон құрылысына деген ынтасымен ерекшеленді. Сол кезде бетон құрылысы кеңінен қолданылмады, себебі Портленд цементін Висконсин штатының Дженсвилл қаласынан Гудрич деген мырза жақында ғана ашқан болатын. Фаулер прерияларда қиыршық тас пен әктің шексіз мөлшерде бар екенін білді және "қиыршық тас қабырға" құрылыстың жаңа, арзан және берік жолы екенін көрді. Оның Фишкилдегі үйі бетоннан салынған. Қабырғалар ағаш қалыптарға қиыршық тас пен әк қоспасын құю арқылы бірнеше метрден кейін-кейін қаланды. Бетон қатайғаннан кейін қалыптарды алып тастап, келесі қабатқа көтеруге болатын. Қазіргі заманғы бетон Портленд цементімен жасалады, әкпен емес, бірақ басты айырмашылық – материалдың беріктігін едәуір арттыратын және бетон арқалықтары мен еден плиталарын, сондай-ақ қабырғаларды салуға мүмкіндік беретін болат арматураның кеңінен қолданылуы. Фаулер бұрыштарды нығайту үшін үлкен тастарды пайдаланды, бірақ басқа арматура қолданбады, сондықтан ол тек қабырғалармен ғана шектелді. Шатыр, еден және верандалардың бәрі ағаштан жасалған.

Фоллер ақымағы

Фоллердің сөздерімен айтқанда, "осы жұмыстың нәтижесінде жасалған зерттеулер, негізінен, осы үйді салу мақсатымен жүргізілді". Құрылыс 1848 жылы басталды, дәл сол жылы оның кітабы тұңғыш рет жарық көрді, және толық аяқталуына бес жыл уақыт кетті. Үйдің мөлшері зор болды, сегізбұрышты немесе көлденең пішіндес, және Хадсон өзеніне қарайтын төбеге салынды, алыстан шақырымдар бойына көрінетіндей. Фаулер үйдің тұрған жерін тегістеу үшін төбенің басын алып тастады, сондай-ақ "қиыршық тас қабырғалары" үшін материал дайындады. Бұл сәнді резиденцияда төрт кең қабылдау бөлмесі болды, олар шараның масштабына қарай біріктіріле алатын, жалпы 60 бөлме (кішкентай киім ауыстыру бөлмелері мен толыққанды бөлмелерді қоса есептегенде) және жерден жоғары көтерілген шыныдан жасалған күмбез болды. Фаулердің сүйікті жазу бөлмесі үшінші қабаттағы ішкі бөлме еді, ол тек күмбезден келетін жарықпен, есік үстіндегі шам арқылы жарықтандырылды. Үйде орталық сатыл жоқ, сондықтан қонақтар кішкентай вестибюль арқылы кіретін, ал отбасы мүшелері мен қызметшілер жертөледен кіретін. Үйдің барлық жағында, бірінші, екінші және үшінші қабаттарда верандалар орналасқан, олар сыртқы екі баспалдақпен байланыстырылған. 1857 жылғы қаржылық дағдарыс Фаулерді үйді жалға беруге итермеледі, кейіннен ол бірнеше қожайынға өтті. Фаулердің ақымақтығы уақыт өте келе тозығына ұшырады, соңында ол қоғамдық қауіп деп танылды және 1897 жылы Фишкайл қаласының бұзушы инженері Фред С. Хейт оны динамитпен жарылды.

Тірі қалған мысалдар

Бағалаулар әртүрлі, бірақ АҚШ және Канада бойынша жүздеген Виктория дәуіріне жататын үйлер әлі де сақталып қалған. Бір бағалау бойынша, олардың саны 2077-ге жетеді. (екі үйдің суреті төменде келтірілген). Нағыз сегізбұрышты үйдің сегіз тең жағы болады, бірақ ұзындығындағы шағын айырмашылықтар жиі кездеседі. Кейде негізгі сегізбұрышты пішін, Зелот Холмс үйіндегідей, қосымшалармен жартылай жасырылады немесе арт жағынан көрінбейтін қосымша қанаттармен толықтырылады. Флорида штатының Майо қаласындағы "Жеті қабырғалы үйдің" жеті жағында қабырғалары бар, ал сегізінші жағы артқа қарай созылған. Флорида штатының Ки-Уэст қаласындағы Ричард Пикон үйі көшеден толық сегізбұрышты сияқты көрінеді, бірақ артқы бөлігі тікбұрышты. Фаулер қабырғаларды салу үшін "шағыл қабырға" технологиясын қолдануды ұсынды. Бұл сол кезде жаңа тәжірибелік әдіс болды, сондықтан кейбіреулері осылай салынса да, көптеген сегізбұрышты үйлер ағаш, кірпіш немесе тас сияқты дәстүрлі материалдардан салынды.

Жоспарланған қоғамдастық

Генри С. Клуб басқаратын моральдық қауым 1856 жылы Канзас штатында Октагон қаласын құруға тырысты. Қаланың сегіз жолы бар, сегізбұрышты шаршы алаңында ферма үйлері мен қоралар орналасуы тиіс еді. Көптеген қоныс аударғандар қыс келген соң кетіп қалды.

Сегізбұрышты үйлердің мысалдары

Төменде нағыз сегізбұрышты үйлердің мысалдары мен кездесетін дизайнның түрлі вариациялары көрсетілген.