Кіріспе

Тынық мұхитының шығыс алабындағы мұхиттық тектоникалық плита

Наска плитасы, Перудің оңтүстігіндегі Наска айманының атымен аталған, Оңтүстік Американың батыс жағалауындағы Тынық мұхитының шығыс алабындағы мұхиттық тектоникалық плита. Перу-Чили шұңқыры бойындағы Наска плитасының Оңтүстік Америка плитасының астына батуы Анд тауларының пайда болуына басты себепкер. Наска плитасы батысында Тынық мұхиты плитасымен, ал оңтүстігінде Антарктика плитасымен, тиісінше Шығыс Тынық мұхиты және Чили қабырғалары арқылы шектеседі. Наска плитасының бірнеше магмалық ошақтар үстінен қозғалуы кейбір жанартаулық аралдарды, сондай-ақ Оңтүстік Американың астына батушы шығыс-батысқа қарай созылған теңіз тауларының тізбектерін құрады. Наска плитасы, тас жасы және тәуелсіз плита ретінде қалыптасуы тұрғысынан салыстырмалы түрде жас. Ол шамамен 23 миллион жыл бұрын Фаралон плитасының бөлінуінен пайда болған. Плитаның ең көне тас түрлері шамамен 50 миллион жылдық.

Шығыс Тынық мұхиты мен Чилидің өсуі

Үштік торап, Чили үштік торабы, Тынық мұхитының теңіз түбінде, Чилидің оңтүстік жағалауындағы Тайао және Трес Монтес түбегінде орналасқан. Осы жерде үш тектоникалық тақта қабаттасады: Наска тақтасы, Оңтүстік Америка тақтасы және Антарктида тақтасы.

Перу-Чили траншеясы

Шығыс шекарасы – Оңтүстік Америка тақтасының астындағы конвергентті шекаралық субдукция аймағы, Перу-Чили шұңқырын құрайды. Оңтүстік жағы Антарктика тақтасымен ажырасатын шекара болып табылады, Чили көтерілісінде мұхит түбінің кеңеюі магманың жоғары көтерілуіне жағдай жасайды. Батыс жағы Тынық мұхиты тақтасымен ажырасатын шекара болып табылады, Шығыс Тынық мұхиты көтерілісін қалыптастырады. Солтүстік жағы Кокос тақтасымен ажырасатын шекара, Галапагос көтерілісі. Наска тақтасының Оңтүстік Чили астындағы батып кетуі үлкен жер сілкініштерін тудырып келеді, соның ішінде Жер бетінде тіркелген ең ірісі – 1960 жылғы Вальдивия жер сілкінісі, магнитудасы 9,5.

Қатты нүктелер

Екінші үштік түйісу Колумбия жағалауының жанында Наска, Кокос және Тынық мұхиты пластиналары қосылатын пластинаның солтүстік-батыс бұрышында пайда болады. Тағы бір үштік түйісу Чилидің оңтүстік жағалауының жанында Наска, Тынық мұхиты және Антарктика пластиналарының қиылысында орналасқан. Осы үштік түйісулердің әрқайсысында аномальды микропластина бар: солтүстік түйісуде Галапагос микропластинасы, ал оңтүстік түйісуде Хуан Фернандес микропластинасы. Пасха аралы микропластинасы – үшінші микропластина, ол Хуан Фернандес микропластинасының солтүстігінде және Пасха аралының батысында жатыр.

Сейсмикалық жоталар

Карнеги қырқасы – солтүстік Наска тақтасының мұхит түбіндегі және дейін созылатын геологиялық құрылым, оның батыс шетінде Галапагос архипелагі орналасқан. Қазіргі кезде ол Оңтүстік Американың астына Наска тақтасының қалған бөлігімен бірге еніп жатыр.

Тақта қозғалысы

Назка тақтасының абсолютті қозғалысы шығысқа қарай 88° бұрышпен бағытталған, бұл кез келген тектоникалық тақтаның ең жылдам абсолютті қозғалыстарының бірі. Ерекше жазық плита субдукциясын көрсететін Назка плитасы, субдукцияға түскенде жыртылып та, деформацияланып та жатыр (Барзанги және Исакс). Осы субдукция Анд тауларының жанартаулы жотасын қалыптастырды және оны қалыптастыруды жалғастыруда. Назка тақтасының деформациясы тіпті алыс шығыста орналасқан Боливияның географиясына да әсер етеді (Тинкер және басқалар). 1994 жылғы Боливия жер сілкінісі Назка тақтасында болды, оның магнитудасы 8,2-ге жетеді, бұл сол кездегі ең күшті құралдармен тіркелген, тереңде болған жер сілкінісі еді. Хуан Фернандес аралдарынан басқа, бұл аймақта осы қиылыстардағы күрделі қозғалыстардың нәтижесінде туындаған жер сілкіністеріне ұшыраған басқа аралдар өте сирек.

Геологиялық тарихы

Наска тақтасының, Хуан де Фука тақтасының және Кокос тақтасының алдында Фараллон тақтасы болды, ол шамамен 22,8 миллион жыл бұрын Олигоценнің соңында бөлінді, бұл дата магниттік аномалияларды интерпретациялау арқылы анықталды. Оңтүстік Америка құрлығының астындағы субдукция шамамен 140 миллион жыл бұрын басталды, бірақ Орталық Анд тауларының жоғары бөліктері мен Боливия ороклинінің қалыптасуы 45 миллион жыл бұрын ғана жүрді. Таулар пластинаның ескі және ауыр бөліктерінің субдукциясының нәтижесінде көтерілген болуы мүмкін, олар мантияға жылдамырақ батып кетті.