Жақын қабырғалық шекара немесе көлденең қозғалысты шекара
Transform fault
Жер қабығының қозғалысы көбінесе көлденең болатын трансформациялық жарылыстар туралы мақала. Тектоникалық тақталар, қабаттар, және олардың өзара байланысы туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тақтайша шекарасы, онда қозғалыс негізінен көлденең болады.
Plate boundary where the motion is predominantly horizontal
Трансформациялық жарылым немесе трансформациялық шекара – қозғалысы негізінен көлденең болатын тақтайша шекарасы бойындағы жарылым. Ол басқа тақтайша шекарасына – тағы бір трансформацияға, кеңейіп жатқан қырқаға немесе субдукция аймағына – қосылған жерде күрт аяқталады. Трансформациялық жарылым – бұл сонымен қатар тақтайша шекарасын құрайтын жылғалау жарылымының ерекше түрі. Мұндай жарылымдардың көпшілігі мұхиттық қабықта кездеседі, онда олар дивергенттік шекаралардың бөліктері арасындағы бүйірлік ығысуды қамтамасыз етеді, зигзаг тәрізді үлгі жасап, теңіз түбінің көлбеу жайылуының нәтижесі болып табылады. Қозғалыс бағыты жалпы дивергенттік шекараның бағытына перпендикуляр емес. Мұндай жарылымдардың саны құрлықта аз, бірақ олар көбінесе жақсы танымал, мысалы Сан-Андреас жарылымы және Солтүстік Анатолия жарылымы.
A transform fault or transform boundary, is a fault along a plate boundary where the motion is predominantly horizontal. It ends abruptly where it connects to another plate boundary, either another transform, a spreading ridge, or a subduction zone. A transform fault is a special case of a strike slip fault that also forms a plate boundary. Most such faults are found in oceanic crust, where they accommodate the lateral offset between segments of divergent boundaries, forming a zigzag pattern. This is a result of oblique seafloor spreading where the direction of motion is not perpendicular to the trend of the overall divergent boundary. A smaller number of such faults are found on land, although these are generally better known, such as the San Andreas Fault and North Anatolian Fault.
Номенклатура
Трансформациялық шекаралар консервативті тақта шекаралары деп те аталады, себебі олар Жер бетінде литосфераның қосылуына немесе жоғалуына себеп болмайды.
Transform boundaries are also known as conservative plate boundaries because they involve no addition or loss of lithosphere at the Earth's surface.
Өмірбаян
Геофизик және геолог Джон Тузо Уилсон мұхит қырқаларының жарықтары Ридтің жарылудың серпіліс теориясындағы жарылған қоршаудың немесе геологиялық белгінің классикалық үлгісіне сәйкес келмейтінін анықтады, одан жарылу бағыты анықталады. Трансформациялық жарықтар деп аталатын жарықтардың жаңа класы, жарылған геологиялық нысанның стандартты түсіндірмесінен күтілетін бағытқа қарама-қарсы бағытта жарылады. Трансформациялық жарықтар бойындағы жарылу, олар бөліп тұрған қырқалар арасындағы қашықтықты ұлғайтпайды; қашықтық жер сілкінісі кезінде өзгермейді, себебі қырқалар тарату орталықтары болып табылады. Бұл гипотеза жарық жазықтығының шешімдерін зерттеу арқылы расталды, ол трансформациялық жарықтардағы жарылу классикалық түсіндірмеден күтілетін бағытқа қарама-қарсы екенін көрсетті.
Geophysicist and geologist John Tuzo Wilson recognized that the offsets of oceanic ridges by faults do not follow the classical pattern of an offset fence or geological marker in Reid's rebound theory of faulting, from which the sense of slip is derived. The new class of faults, called transform faults, produce slip in the opposite direction from what one would surmise from the standard interpretation of an offset geological feature. Slip along transform faults does not increase the distance between the ridges it separates; the distance remains constant in earthquakes because the ridges are spreading centers. This hypothesis was confirmed in a study of the fault plane solutions that showed the slip on transform faults points in the opposite direction than classical interpretation would suggest.
Трансформация мен транскорренттік қателер арасындағы айырмашылық
Трансформациялық жарылымдар транскорренттік жарылымдармен тығыз байланысты және олар жиі шатастырылады. Екі типті жарылымның да қозғалысы көлденең бағытта болады; алайда, трансформациялық жарылымдар әрқашан басқа тақта шекарасымен қосылып аяқталады, ал транскорренттік жарылымдар басқа жарылыммен қосылмай тоқтауы мүмкін. Соңында, трансформациялық жарылымдар тектоникалық тақта шекарасын құрайды, ал транскорренттік жарылымдар құрамайды.
Transform faults are closely related to transcurrent faults and are commonly confused. Both types of fault are strike slip or side to side in movement; nevertheless, transform faults always end at a junction with another plate boundary, while transcurrent faults may die out without a junction with another fault. Finally, transform faults form a tectonic plate boundary, while transcurrent faults do not.
Механика
Жалпы алғанда, ақаулар – жер бетінде немесе Жер қойнауының тереңдігіндегі тау жыныстарындағы жинақталған кернеуге жауап ретінде пайда болатын деформацияның немесе қысымның шоғырланған аймақтары, олар қысылу, созу немесе серпілу түрінде көрінеді. Трансформациялық ақаулар ерекше жақтық деформацияны мұхит орталық қырқалары немесе субдукция аймақтары арасында орын ауыстыру арқылы шешеді. Олар сондай-ақ жарылыс аймақтарында жарықтардың пайда болуына әкелетін әлсіз жазықтықтар болып табылады.
Faults in general are focused areas of deformation or strain, which are the response of built up stresses in the form of compression, tension, or shear stress in rock at the surface or deep in the Earth's subsurface. Transform faults specifically accommodate lateral strain by transferring displacement between mid ocean ridges or subduction zones. They also act as the plane of weakness, which may result in splitting in rift zones.