Кіріспе

Консервативті тәртіп – 1815 жылы Наполеон жеңілгеннен кейінгі Еуропа тарихындағы кезең. 1815 жылдан 1830 жылға дейін Меттерних пен Кастлерег сияқты консервативті мемлекет қайраткерлері революция мен революциялық күштерді ұстап тұру үшін, ескі тәртіптерді, әсіресе бұрынғы билеуші аристократияны қайта орнату арқылы саналы бағдарлама жүзеге асырды. Екінші жағынан, Оңтүстік Америкада Монро доктринасы негізінде испан және португал отарлары тәуелсіздік алды. Ұлыбритания, Пруссия, Ресей және Австрия бонапартистік биліктің қайта жандануына жол бермеуге міндеттемелерін жаңартты және ортақ мүдделерін талқылау үшін конференцияларда тұрақты түрде кездесуге келісті. Бұл кезеңде әскери келісім – "Киелі одақ" құрылды. Еуропалық концерт 1815 жылғы қарашадағы Төрттік одақтан пайда болған саяси жүйе болды. Консервативті тәртіптің басты мақсаты билікте қалу болды және кең таралған ұлтшылдықты аристократия үшін қауіп деп санады.

Вена конгрессі

1814 жылдың наурыз айында Наполеонның төрт негізгі қарсыласының (Ұлыбритания, Австрия, Пруссия және Ресей) әскери коалициясы Францияны жеңу ғана емес, сонымен қатар соғыстан кейін бейбітшілікті қамтамасыз ету үшін бірігіп қалуға келісті. Наполеон жеңілгеннен кейін одақ Францияға Бурбон монархиясын қайта орнатты және 1814 жылдың қыркүйегінде Австрияның Вена қаласында келісімге келу үшін кездесуге келісті. Бұл кездесу Вена конгресі деп аталды. Австрия князі Клеменс фон Меттерних басқарған консерваторлардың мақсаты Еуропада бейбітшілікті қайта орнату болды. Меттерних және тағы төрт мемлекет бұл мақсатқа ескі билеуші ​​әулеттерді қайта орнату және ірі державалар арасында буферлік аймақтар құру арқылы қол жеткізуді көздеді. Әлі де күшті француздерді ұстап тұру үшін Оранж-Нассау әулеті Нидерланды тағына отырды, бұл бұрынғы Нидерланд Республикасы және Австриялық Нидерланды (қазіргі Бельгия) болған жерлерді қамтыды. Францияның оңтүстік-шығысында Пьемонт (ресми түрде Сардиния Корольдігінің бөлігі) кеңейтілді. Бурбон әулеті Францияға және Испанияға қайта оралды, сондай-ақ Италия мемлекеттеріне басқа заңды билеушілер қайта келді. Ресей империясын тежеу үшін Польша Австрия, Пруссия және Ресей арасында бөлінді. Австрия мен Пруссияға Польшаның бір бөлігін сақтап қалуға рұқсат берілді, ал Ресейдің Романов әулеті мұрагерлік монархтар ретінде номиналды түрде тәуелсіз Польша патшалығы құрылды. Сонымен қатар, Рейн Наполеондық конфедерациясының орнына неміс конфедерациясы құрылды. Вена конгресі кезінде Наполеон Эльбадан қашып, сәтсіз "Жүз күн" науқанын бастады. Бұл кездесуге кедергі келтірмеді, бірақ Наполеонды қайта билікке жібергені үшін француздер өтемақы төлеуге, бес жылға оккупациялық әскерді қабылдауға және Франция шекарасын 1790 жылғы деңгейге дейін қайтаруға мәжбүр болды. Вена конгресінің құрған еуропалық тәртібі шамамен бір ғасыр бойы (1818-1914 жж.) жалпы еуропалық қақтығыстың алдын алды.

Қайтыс болуы (1830-1848)

Консервативті тәртіпке қарсы алғашқы либералды реакция 1820 жылдардағы төңкерістерде көрінді, онда либералдық топтар Португалия, Испания, Италия, Осман империясы (Грекия) және Ресей империясындағы абсолюттік монархияларға қарсы бірнеше көтеріліс ұйымдастырды. Төңкерістер Португалияда (құрылымы конституциялық монархия болды) және Грецияда (Осман империясынан тәуелсіздік алды) шектеулі жетістікке жеткенімен, басқа Еуропа елдерінде көбінесе басылды, нәтижесінде консервативті тәртіп жеңіске жетті. 1830 жылғы төңкерістер консервативті тәртіптің құлауына жасалған алғашқы қадам болды: Францияда автократ король Карл X тақтан бас тартыуға мәжбүр болды және оның орнына либерал Людовик Филипп I келді, сондай-ақ конституциялық монархия құрылды, ал Бельгия Нидерландыдан тәуелсіздік алып, конституциялық монархияға айналды. 1848 жылғы төңкерістер толыққанды сәтті болмаса да, консервативті тәртіптің құлауына әкелді.