Рамилли шайқасы: Испан мұрагерлік соғысының шешуші жеңісі

Кіріспе

1706 жылғы Испан мұрагерлік соғысындағы шайқас

Рамильи шайқасы (голл. *Slag bij Ramillies*) 1706 жылдың 23 мамырында Испан мұрагерлік соғысы аясында болған шайқас. Ұлы Одақ – Австрия, Англия және Нидерланд Республикасы үшін бұл шайқас 1705 жылы Франция королі XIV Людовик әскерлеріне қарсы нәтижесіз науқаннан кейін болды. Одақтастар сол жылы Барселонаны басып алғанмен, Мозельдегі жорықтан бас тартуға мәжбүр болды, Испан Нидерландысындағы әрекеттері тоқтап, солтүстік Италияда жеңіліске ұшырады. Бірақ, қарсыластарының сәтсіздіктеріне қарамастан, XIV Людовик ақылға қонымды шарттармен бейбітшілікке келуді қалаған. Осы себепті, және де қарқындылығын сақтап қалу үшін, француздер мен олардың одақтастары 1706 жылы шабуылға көшті. Науқан XIV Людовиктің генералдары үшін сәтті басталды: Италияда Вендом маршалы сәуір айында Кальцинато шайқасында австриялықтарды жеңді, ал Эльзаста Виллар маршалы Баден маркгравын Рейн артына шегіндірді. Осы алғашқы жетістіктерге шабыттанған XIV Людовик Виллерой маршалына Испан Нидерландында шабуылға өтуді және жеңіс арқылы «әділ» бейбітшілікке қол жеткізуді бұйырды. Сәйкесінше, француз маршалы 60 000 сарбазбен Лёвеннен (Лувен) аттанып, Тиененге (Тирлемонт) қарай, Zoutleeuw (Лео) қаласын қоршау ниетімен жол тартты. Ірі шайқасқа дайын болған Англо-голландиялық күштердің бас қолбасшысы Марлборо герцогы Маастрихт маңында 62 000 сарбазды жинап, Зоутлиуден өтті. Екі тарап та шайқас іздеп, Рамильи ауылының жанындағы Мехайн және Пети-Гетт өзендері арасындағы құрғақ далада кездесті. Төрт сағаттан кем уақыт ішінде Марлбороның голланд, ағылшын және дат әскерлері Виллерой мен Макс Эмануэльдің француз-испан-бавариялық әскерін жеңіп алды. Герцогтың шайқас барысында жасаған стратегиялық маневрлері мен күштерді қайта бағыттауы қарсыластары үшін тым кеш болғанда ғана түсініксіз болды. Жаулары жеңіліске ұшырағаннан кейін одақтастар жеңісін толыққанды пайдалана алды. Брюссель, Брюгге және Антверпен сияқты қалалар бірінен соң бірі түсті; науқан соңында Виллерой әскері Испан Нидерландысының көп бөлігінен ығыстырылды. Солтүстік Италиядағы Турин шайқасында Принц Евгенийдің жетістігімен одақтастар XIV Людовик соғыс барысында тапқан ең ауыр аумақтық және материалдық шығындарды келтірді. Осылайша, 1706 жыл одақтастар үшін керемет жылға айналды.

The Battle of Ramillies ('/r//æ//m//ɪ//l//iː//z/), fought on 23 May 1706, was a battle of the War of the Spanish Succession. For the Grand AllianceAustria, England, and the Dutch Republicthe battle had followed an indecisive campaign against the Bourbon armies of King Louis XIV of France in 1705. Although the Allies had captured Barcelona that year, they had been forced to abandon their campaign on the Moselle, had stalled in the Spanish Netherlands and suffered defeat in northern Italy. Yet despite his opponents' setbacks LouisXIV wanted peace, but on reasonable terms. Because of this, as well as to maintain their momentum, the French and their allies took the offensive in 1706. The campaign began well for Louis XIV's generals: in Italy Marshal Vendôme defeated the Austrians at the Battle of Calcinato in April, while in Alsace Marshal Villars forced the Margrave of Baden back across the Rhine. Encouraged by these early gains LouisXIV urged Marshal Villeroi to go over to the offensive in the Spanish Netherlands and, with victory, gain a 'fair' peace. Accordingly, the French Marshal set off from Leuven (Louvain) at the head of 60,000 men and marched towards Tienen (Tirlemont), as if to threaten Zoutleeuw (Léau). Also determined to fight a major engagement, the Duke of Marlborough, commander in chief of Anglo Dutch forces, assembled his armysome 62,000 mennear Maastricht, and marched past Zoutleeuw. With both sides seeking battle, they soon encountered each other on the dry ground between the rivers Mehaigne and Petite Gette, close to the small village of Ramillies. In less than four hours Marlborough's Dutch, English, and Danish forces overwhelmed Villeroi's and Max Emanuel's Franco Spanish Bavarian army. The Duke's subtle moves and changes in emphasis during the battlesomething his opponents failed to realise until it was too latecaught the French in a tactical vice. With their foe broken and routed, the Allies were able to fully exploit their victory. Town after town fell, including Brussels, Bruges and Antwerp; by the end of the campaign Villeroi's army had been driven from most of the Spanish Netherlands. With Prince Eugene's subsequent success at the Battle of Turin in northern Italy, the Allies had imposed the greatest loss of territory and resources that LouisXIV would suffer during the war. Thus, the year 1706 proved, for the Allies, to be an annus mirabilis.

Өмірбаян

1704 жылы Бленхайм шайқасындағы сүреңсіз жеңілістен кейін, француздер келесі жылы шамалы демалыс алды. Марлборо герцогы 1705 жылғы науқанын Мозель аңғары арқылы Францияға басып кіруге бағыттап, Бленхайм шайқасының нәтижесін толықтырып, король Людовик XIV-ті бейбіт келісімге келтіруді көздеген еді, бірақ бұл жоспар одақтастар мен қарсыластар тарапынан тоқтатылды. Голландиялық одақтастарының Германиядағы келесі тәуекел үшін әскерлерінен шекараларын босатуға құлықсыздығы Марлбороның бастамасын жойды. Марлборо мамыр айында император Леопольд I-нің қазасымен және Жозеф I-нің таққа отыруымен күресуге мәжбүр болды, бұл Ұлы Одақ үшін жағдайды күрделендірді. Маршал Виллерой, граф Оверкиркке, голландтық қолбасшыға, Мёз бойында үлкен қысым көрсетіп, 10 маусымда Юйді басып алды, содан кейін Льежге қарай жылжыды. Маршал Вилларс Мозельде мықты тұрып алып, азық-түлігі азайған одақтас қолбасшы 16 маусымда науқанын тоқтатуға мәжбүр болды. "Марлборо үшін қандай ұят!" - деп қуанды Виллерой, - "ешқандай нәтиже бермейтін жалған қимылдар жасады!" Марлбороның солтүстікке кетуімен француздер Мозель аңғарынан әскерлерін Фландриядағы Виллеройді күшейтуге жіберді, ал Вилларс Рейнге қарай аттанды. Англо-голландиялық күштер Мозельдегі сәтсіз науқан үшін Эликхаймдағы жетістіктермен және Испан Нидерландтарындағы Брабант шебін кесіп өту арқылы шамалы өтемақы алды (Юй 11 шілдеде қайта басып алынды), бірақ француздарды шешуші шайқасқа шақыру мүмкіндігі Марлбородан қашып кетті. 1705 жыл герцог үшін көбінесе нәтижесіз болды, оның әскери көңілі толуы дипломатиялық күш-жігерімен ішінара толықтырылды, онда Дюссельдорф, Франкфурт, Вена, Берлин және Ганновер сарайларында Марлборо Ұлы Одаққа қолдау көрсетуге және келесі жылғы науқанға жылдам көмек беру туралы уәде алуға тырысты.

Кіріспе

1706 жылдың 11 қаңтарында Марлборо дипломатиялық сапарынан соң Лондонға жетті, бірақ ол алдағы маусымға стратегиялық жоспарларын жасап жатқан болатын. Бірінші мүмкіндік (дегенмен герцог осы іске қаншалықты берілгендігі күмәнді) – күштерін испандық Нидерландтардан Солтүстік Италияға ауыстыру еді. Сол жерге жеткен соң, француздерді жеңіп, Савойяны жаулап алудан қорғау үшін Принц Евгениймен бірігуді жоспарлаған. Савойя тау жолдары арқылы Францияға қақпа ретінде немесе Ницца мен Тулон арқылы Жерорта теңізі жағалауында теңіз күштерінің қолдауымен шабуыл жасау мүмкіндігі қарастырылды. Герцогтың басты жоспары Мозель аңғарына (жақында маршал Марсен француз әскерлеріне басшылық еткен) қайта оралып, Францияның ортасына тағы бір шабуыл жасау болды. Бірақ бұл шешімдер тез арада маңызсыз болып кетті. 14 сәуірде Голландия Республикасына қонғаннан кейін одақтастардың соғыстағы үлкен жеңілістері туралы хабар келді. Ұлы Одаққа Францияның әлі де күшті екенін көрсетуді қалаған Людовик XIV Эльзас пен Солтүстік Италияға екі жақты шабуылға дайындалды. Соңғы майданда маршал Вендом 19 сәуірде Кальцинатода император әскерін жеңіп, оларды шатастырып кері шегіндірді (француз күштері енді ұзақ күткен Турин қамалына дайындалуға мүмкіндік алды). Эльзаста маршал Вилларс Баденді күтпеген жерден шапты және Хагенауды басып алды, оларды Рейн арқылы кері қайтарды, соның салдарынан Ландауға қауіп туды. Осы сәтсіздіктерден кейін голландтар Марлбороның Италияға жасаған жорығын немесе герцог пен оның әскерінің шекарасын әлсірететін кез келген жоспарды қарастырудан бас тартты. Одақтастық аясындағы келісімді сақтау үшін Марлборо Төмен Жерлердегі науқанға дайындалды. 17 мамырда герцог голланд және ағылшын әскерлерін Маастрихтке жақын Тонгеренге шоғырландырды. Ганноверліктер, гессендіктер және даниялықтар, бұрынғы уәделеріне қарамастан, қолдау көрсетуден бас тартуға немесе себептер ойлап табуға тырысты. Сонымен қатар, Пруссия королі Фридрих I өз әскерлерін Рейннің арғы жағында қалдырды, ал Венамен және Гаагадағы Генерал-штатпен жеке даулары шешілмеген күйде болды. Дегенмен, герцог француздардың күшті позицияларын тастап, оның әскеріне шабуыл жасауына себеп болатын жағдайды көре алмады, тіпті егер Виллерой Марсиннің әскерінен маңызды күштермен күшейтілген болса да. Бірақ ол бұл жолы да жаңылысты. Людовик XIV бейбітшілікке ұмтылғанмен, ол оны қолайлы шарттармен қалаған; оның үшін оған майданда жеңіске жетіп, одақтастарды оның ресурстары әлі де толыққанды екеніне сендіру қажет болды. Италиядағы және Рейн бойындағы табыстардан кейін Людовик XIV Фландрияда да осындай нәтижелерге үміттенді. Сондықтан, қорғанысқа түспей, Марлбороға белгісіз Людовик XIV маршалды әрекет етуге үнемі итермелеп отырды. "Бірақ патшаның батылдығына күмәнданатынын ойлап, өзін ақтау үшін бәрін бірден тәуекел етуге бел буды", - деп жазды Симон. Осыған сәйкес, 18 мамырда Виллерой 70 батальон, 132 эскадрилья және 62 зеңбірекпен, барлығы 60 000 сарбазбен Лёвеннен жолға шығып, Dyle өзенінен өтіп, жаумен шайқас іздеді. Бленгеймдегі жеңіске деген сенімділігі артып, Версальдің Бленгеймді кектеуге деген ниетімен, Виллерой мен оның генералдары табысқа жетеді деп күтті. Екі жақ та соқтығысудың дәл қашан және қай жерде болатынын күтпеді. Француздар алдымен Тиененге (1705 жылдың қазан айында француздар тастап кеткен Зотлеюге қауіп төндіргендей) бағыт алды, содан кейін оңтүстікке бұрылып, Жодоинге бет алды. Бұл маршрут Виллерой әскерін Мехайн және Пети Гетт өзендері арасындағы құрғақ жердің тар аймағына, Рамильи және Тавьер деген кішкентай ауылдарға жақын алып келді. Бірақ Виллерой (22 мамырда) одақтастар бір күндік сапарда екенін ойлады, ал шындығында олар Corswaren маңында Дания эскадрильясының келуін күтіп тұрды; ал Марлборо Виллерой әлі де Жодоинда деп есептеді, бірақ шын мәнінде ол енді Мон Сент-Андре платосына жақындап, Рамильи маңында лагерь құруға ниеттенді. Келесі күні, сағат 01:00-де Марлборо өзінің генерал-квартирмейстері Кадоганды алдын ала барлау үшін Виллерой әскері бағыт алған құрғақ жерді барлауға жіберді. Бұл жер герцогке бұрынғы науқандарынан жақсы таныс еді. Екі сағаттан кейін герцог негізгі күшпен бірге 74 батальон, 123 эскадрилья, 90 артиллерия және 20 миномет, барлығы 62 000 сарбазбен келді. Сағат 08:00 шамасында, Кадоган Мердорптан өткеннен кейін, оның күштері Jandrenouille платосының шетінде мал жинап жүрген француз гусарларымен қысқа кездесуге түсті. Ұзақ соққылар алмасылғаннан кейін француздер шегінді, ал Кадоганның драгундықтары алға жылжыды. Тұманның сәл сейілуімен Кадоган Виллерой әскерінің алдыңғы қатарын анықтады. Жылдам атты жігіт Марлбороға ескерту үшін қайтып келді. Екі сағаттан кейін герцог голландтық әскери қолбасшысы маршал Оверкирк, генерал Даниэль ван Допф және одақтас штабымен бірге Кадоганға келді, онда ол батысқа қарай көріп, француз әскерінің шайқасқа дайындалып жатқанын көрді.

On 11 January 1706 Marlborough finally reached London at the end of his diplomatic tour but he had already been planning his strategy for the coming season. The first option (although it is debatable to what extent the Duke was committed to such an enterprise) was a plan to transfer his forces from the Spanish Netherlands to northern Italy; once there, he intended linking up with Prince Eugene in order to defeat the French and safeguard Savoy from being overrun. Savoy would then serve as a gateway into France by way of the mountain passes or an invasion with naval support along the Mediterranean coast via Nice and Toulon, in connexion with redoubled Allied efforts in Spain. It seems that the Duke's favoured scheme was to return to the Moselle valley (where Marshal Marsin had recently taken command of French forces) and once more attempt an advance into the heart of France. But these decisions soon became academic. Shortly after Marlborough landed in the Dutch Republic on 14 April, news arrived of big Allied setbacks in the wider war. Determined to show the Grand Alliance that France was still resolute, LouisXIV prepared to launch a double surprise in Alsace and northern Italy. On the latter front Marshal Vendôme defeated the Imperial army at Calcinato on 19 April, pushing the Imperialists back in confusion (French forces were now in a position to prepare for the long anticipated siege of Turin). In Alsace, Marshal Villars took Baden by surprise and captured Haguenau, driving him back across the Rhine in some disorder, thus creating a threat on Landau. With these reverses, the Dutch refused to contemplate Marlborough's ambitious march to Italy or any plan that denuded their borders of the Duke and their army. In the interest of coalition harmony, Marlborough prepared to campaign in the Low Countries. On 17 May the Duke concentrated his Dutch and English troops at Tongeren, near Maastricht. The Hanoverians, Hessians and Danes, despite earlier undertakings, found, or invented, pressing reasons for withholding their support. Additionally, the King in Prussia, Frederick I, had kept his troops in quarters behind the Rhine while his personal disputes with Vienna and the States General at The Hague remained unresolved. Nevertheless, the Duke could think of no circumstances why the French would leave their strong positions and attack his army, even if Villeroi was first reinforced by substantial transfers from Marsin's command. But in this he had miscalculated. Although LouisXIV wanted peace he wanted it on reasonable terms; for that, he needed victory in the field and to convince the Allies that his resources were by no means exhausted. Following the successes in Italy and along the Rhine, LouisXIV was now hopeful of similar results in Flanders. Far from standing on the defensive thereforeand unbeknown to MarlboroughLouisXIV was persistently goading his marshal into action. "[Villeroi] began to imagine," wrote St Simon, "that the King doubted his courage, and resolved to stake all at once in an effort to vindicate himself." Accordingly, on 18 May, Villeroi set off from Leuven at the head of 70 battalions, 132 squadrons and 62 cannoncomprising an overall force of some 60,000 troopsand crossed the river Dyle to seek battle with the enemy. Spurred on by his growing confidence in his ability to out general his opponent, and by Versailles’ determination to avenge Blenheim, Villeroi and his generals anticipated success. Neither opponent expected the clash at the exact moment or place where it occurred. The French moved first to Tienen, (as if to threaten Zoutleeuw, abandoned by the French in October 1705), before turning southwards, heading for Jodoignethis line of march took Villeroi's army towards the narrow aperture of dry ground between the rivers Mehaigne and Petite Gette close to the small villages of Ramillies and Taviers; but neither commander quite appreciated how far his opponent had travelled. Villeroi still believed (on 22 May) the Allies were a full day's march away when in fact they had camped near Corswaren waiting for the Danish squadrons to catch up; for his part, Marlborough deemed Villeroi still at Jodoigne when in reality he was now approaching the plateau of Mont St. André with the intention of pitching camp near Ramillies (see map at right). The following day, at 01:00, Marlborough dispatched Cadogan, his Quartermaster General, with an advanced guard to reconnoitre the same dry ground that Villeroi's army was now heading toward, country that was well known to the Duke from previous campaigns. Two hours later the Duke followed with the main body: 74 battalions, 123 squadrons, 90 pieces of artillery and 20 mortars, totalling 62,000 troops. About 08:00, after Cadogan had just passed Merdorp, his force made brief contact with a party of French hussars gathering forage on the edge of the plateau of Jandrenouille. After a brief exchange of shots the French retired and Cadogan's dragoons pressed forward. With a short lift in the mist, Cadogan soon discovered the smartly ordered lines of Villeroi's advance guard some off; a galloper hastened back to warn Marlborough. Two hours later the Duke, accompanied by the Dutch field commander Field Marshal Overkirk, General Daniël van Dopff, and the Allied staff, rode up to Cadogan where on the horizon to the westward he could discern the massed ranks of the French army deploying for battle along the front.

Жауынгерлік алаң

Рамильи шайқасы алаңы Бленхаймдікіне өте ұқсас, себебі мұнда да орман немесе тік қоршаулар жоқ, кең жазық дала бар. Виллеруаның оң жағы Франкене және Тавьер ауылдарына тіреліп, оның қанатын Мехайн өзені қорғады. Тавьер мен Рамильи арасында кең ашық кеңістік болды, бірақ Бленхаймнен айырмашылығы, атты әскерге кедергі келтіретін өзен болған жоқ. Оның орталық бөлігі Рамильидің өзімен қамтамасыз етілді, ол солтүстік және шығысқа қарай алысқа көрініс беретін биік тіктеуде орналасқан. Француздардың сол қанаты қираған жерлермен және тік, сырғанақ беткейлер арасында терең ағатын Пети-Геете өзенімен қорғалған. Өзеннің француз жағындағы жер Офусқа дейін көтеріледі, ал бұл ауыл Аутре-Эглиземен бірге Виллеруаның сол қанатын бекітеді. Пети-Геете өзенінің батысында Мон-Сен-Андре платосы көтеріледі, ал шығысқа қарай Жандренуил платосы – ағылшын-голландиялық әскер жиналған орын. Оверкирк голланд және даттық атты әскердің 69 эскадронын, голланд жаяу әскерінің 19 батальонын және екі артиллерия бөлімін тартты. Ал Виллеруа өз күштерін жұмылдырды. Тавьерде, оң жағында, ол Грэдер Швейцария полкінің екі батальонын орналастырды, ал Франкенеде кішігірім күшін алға жылжытты; бүкіл позиция Мехайн өзенінің батпақты жерімен қорғалды, осылайша одақтастардың қанаттық шабуылына жол берілмеді. Тавьер мен Рамильи арасындағы ашық жерде ол генерал де Гискардың басқаруындағы 82 эскадронды, француз, швейцариялық және бавариялық жаяу әскерінің бірнеше бригадаларымен қолдап орналастырды. Рамильи – Офус – Аутре-Эглизе қыраттарының бойында Виллеруа Валлон және Бавария жаяу әскерін орналастырды, ал Баварияның сайлаушысының 50 эскадроны Бавария және Валлон атты әскері Мон-Сен-Андре платосында олардың артында орналастырылды. Рамильи, Офус және Аутре-Эглизе әскерлермен толы болды және қорғанысқа дайындалды, көшелер бөгеттелді, қабырғалар мылтықтар үшін тесілді. Виллеруа Рамильиге жақын жерде қуатты артиллериялық батареяларды да орналастырды. Бұл зеңбіректер (олардың кейбіреулері алдыңғы жылы Эликсхаймде алғаш рет пайда болған үш түтіктелген түрде болды) жақсы ату бұрыштарына ие болды және Жандренуил платосына жақындап келе жатқан одақтас жаяу әскерін толық қамти алды. Алайда, Марлборо француздың бірнеше маңызды әлсіздіктерін байқады. Тактикалық тұрғыдан алғанда, Виллеруа үшін оң жағында Тавьерді, сол жағында Аутре-Эглизеді басып алу маңызды болды, бірақ осы позицияны қабылдау оны күштерін тым кеңінен таратуға мәжбүр етті. Сонымен қатар, осы орналасу одақтас әскеріне қатысты иілім тәрізді болғандықтан, Марлбороға француз жарты айының «мүйіздері» арасында қысқа майданға жиналған, ықшамды құрама құруға мүмкіндік берді; одақтастардың шабуылы келгенде, ол күштірек және тиімдірек болар еді. Сонымен қатар, герцогтың орналасуы оның қарсыластарына қарағанда әскерді майдан арқылы оңай тасымалдауға мүмкіндік берді, бұл кешкі оқиғалар барысында маңызды артықшылыққа айналар еді.

The battlefield of Ramillies is very similar to that of Blenheim, for here too there is an immense area of arable land unimpeded by woods or hedges. Villeroi's right rested on the villages of Franquenée and Taviers, with the river Mehaigne protecting his flank. A large open plain, about wide, lay between Taviers and Ramillies, but unlike Blenheim, there was no stream to hinder the cavalry. His centre was secured by Ramillies itself, lying on a slight eminence which gave distant views to the north and east. The French left flank was protected by broken country, and by a stream, the Petite Gheete, which runs deep between steep and slippery slopes. On the French side of the stream the ground rises to Offus, the village which, together with Autre Eglise farther north, anchored Villeroi's left flank. To the west of the Petite Gheete rises the plateau of Mont St. André; a second plain, the plateau of Jandrenouilleupon which the Anglo Dutch army amassedrises to the east. Overkirk drew the 69 squadrons of the Dutch and Danish horse, supported by 19 battalions of Dutch infantry and two artillery pieces. Meanwhile, Villeroi deployed his forces. In Taviers on his right, he placed two battalions of the Greder Suisse Régiment, with a smaller force forward in Franquenée; the whole position was protected by the boggy ground of the river Mehaigne, thus preventing an Allied flanking movement. In the open country between Taviers and Ramillies, he placed 82 squadrons under General de Guiscard supported by several interleaved brigades of French, Swiss and Bavarian infantry. Along the Ramillies–Offus–Autre Eglise ridge line, Villeroi positioned Walloon and Bavarian infantry, supported by the Elector of Bavaria's 50 squadrons of Bavarian and Walloon cavalry placed behind on the plateau of Mont St. André. Ramillies, Offus and Autre Eglise were all packed with troops and put in a state of defence, with alleys barricaded and walls loop holed for muskets. Villeroi also positioned powerful batteries near Ramillies. These guns (some of which were of the three barrelled kind first seen at Elixheim the previous year) enjoyed good arcs of fire, able to fully cover the approaches of the plateau of Jandrenouille over which the Allied infantry would have to pass. Marlborough, however, noticed several important weaknesses in the French dispositions. Tactically, it was imperative for Villeroi to occupy Taviers on his right and Autre Eglise on his left, but by adopting this posture he had been forced to over extend his forces. Moreover, this dispositionconcave in relation to the Allied armygave Marlborough the opportunity to form a more compact line, drawn up in a shorter front between the 'horns' of the French crescent; when the Allied blow came it would be more concentrated and carry more weight. Additionally, the Duke's disposition facilitated the transfer of troops across his front far more easily than his foe, a tactical advantage that would grow in importance as the events of the afternoon unfolded.

Тавиерлер

Сағат 13:00-де артиллерия әрекетке кірісті; сәлден кейін екі одақтас колонна өздерінің шегінен шығып, Франко-Бавария армиясының қанаттарына шабуыл жасады. Оңтүстікке қарай полковник Вертмюллер басқаратын 4 батальон, екі далалық зеңбірегімен бірге, Франкене ауылын басып алу үшін ілгері жылды. Ауылдағы шағын швейцариялық гарнизон күтпеген шабуылдан дүркіреп, артындағы батальондардан қолдау алмағандықтан, көп ұзамай Тавьер ауылына қарай шегінуге мәжбүр болды. Тавьер Франко-Бавария позициясы үшін маңызды болды: ол ашық далада генерал де Гискардың кавалериясының қоршалмаған қанатын қорғады, сонымен бірге француз жаяу әскеріне голланд және дат эскадрильяларының қанаттарына қауіп төндіруге мүмкіндік берді. Бірақ швейцариялықтар Тавьердегі әріптестеріне қосылмас бұрын, голланд гвардиясы шабуылын жаңартты. Көшелер мен шағын үйлер арасындағы шайқас тез арада қылыш пен тояқтармен қанаулы төбелесге айналды, бірақ голландтықтардың оттық күші көп ұзамай өзінің нәтижесін берді. Жақын жазықта тұрған француз офицері, полковник де ла Колони еске алды: «Бұл ауыл шайқастың бастамасы болды, ал ондағы шайқас қалған шайқасқа қарағанда қаттырақ болды». Сағат 15:00-ге қарай швейцариялықтар ауылдан ығыстырылып, батпақты жерге қарай кері шегінді. Виллеруаның оң қанаты хаоске түсіп, енді әлсіз және осал болды. Жағдайды сезген де Гискар 14 француз драгун эскадрильясымен дереу шабуыл жасауға бұйрық берді, олар қазіргі уақытта тылға орналасқан еді. Гредер Швейцария полкінің тағы екі батальоны да жіберілді, бірақ шабуыл нашар үйлестірілді және нәтижесінде бөлініп өтті. Англо-голланд командирлері Тавьерге аттандырылмаған голланд драгунларын жіберді, олар гвардиямен және олардың зеңбіректерімен бірге француз әскерлеріне шоғырландырылған мушкет және картечь атысын жүргізді. Полковник Д’Обиньи, өзінің полкіне жетекшілік ету кезінде, қаза тапты. Француз қатарлары шайқалғанда, Вюртембергтің даттық кавалериясының алдыңғы эскадрильялары, екі ауылдан да жаудың атысына кедергі келмей, шабуылға жіберілді және франко-швейцариялық жаяу әскер мен драгунның ашық қанатына шабуыл жасады. Де ла Колони, өзінің Гренадерлер Руж полкімен, сондай-ақ олармен бірге бригадалық болған Кельн гвардиясымен, Рамиллистің оңтүстігіндегі өзінің бекетінен ауылға қарсы шабуылды қолдау үшін алға жылды. Бірақ ол келгенде, бәрі хаосқа ұшырады: «Менің әскерлерім біздің алдымыздағы драгун мен швейцариялықтар біздің батальондарымыздың үстінен құлап жатқанда, олар кері бұрылып, олармен бірге қашып кетті».

At 13:00 the batteries went into action; a little later two Allied columns set out from the extremities of their line and attacked the flanks of the Franco Bavarian army. To the south, 4 battalions, under the command of Colonel Wertmüller, came forward with their two field guns to seize the hamlet of Franquenée. The small Swiss garrison in the village, shaken by the sudden onslaught and unsupported by the battalions to their rear, were soon compelled back towards the village of Taviers. Taviers was of particular importance to the Franco Bavarian position: it protected the otherwise unsupported flank of General de Guiscard's cavalry on the open plain, while at the same time, it allowed the French infantry to pose a threat to the flanks of the Dutch and Danish squadrons as they came forward into position. But hardly had the retreating Swiss rejoined their comrades in that village when the Dutch Guards renewed their attack. The fighting amongst the alleys and cottages soon deteriorated into a fierce bayonet and clubbing mêlée, but the superiority in Dutch firepower soon told. The accomplished French officer, Colonel de la Colonie, standing on the plain nearby remembered: "This village was the opening of the engagement, and the fighting there was almost as murderous as the rest of the battle put together." By about 15:00 the Swiss had been pushed out of the village into the marshes beyond. Villeroi's right flank fell into chaos and was now open and vulnerable. Alerted to the situation de Guiscard ordered an immediate attack with 14 squadrons of French dragoons currently stationed in the rear. Two other battalions of the Greder Suisse Régiment were also sent, but the attack was poorly co ordinated and consequently went in piecemeal. The Anglo Dutch commanders now sent dismounted Dutch dragoons into Taviers, which, together with the Guards and their field guns, poured concentrated musketry and canister fire into the advancing French troops. Colonel d’Aubigni, leading his regiment, fell mortally wounded. As the French ranks wavered, the leading squadrons of Württemberg's Danish horsenow unhampered by enemy fire from either villagewere also sent into the attack and fell upon the exposed flank of the Franco Swiss infantry and dragoons. De la Colonie, with his Grenadiers Rouge regiment, together with the Cologne Guards who were brigaded with them, was now ordered forward from his post south of Ramillies to support the faltering counter attack on the village. But on his arrival, all was chaos: "Scarcely had my troops got over when the dragoons and Swiss who had preceded us, came tumbling down upon my battalions in full flight My own fellows turned about and fled along with them."

Оффус және Отре-Егзли

Тавиерге шабуыл жалғасып жатқанда, Оркни графы өзінің бірінші ағылшын жасағын Петитт Гете арқылы одақтастардың оң жағындағы Оффс және Отре Эглизе ауылдарына қарсы нығайтылған шабуылға жіберді. Виллерой Оффс маңында орналасып, қызыл жамылғы кигендердің жылжуын үлкен алаңдаумен бақылады, ол 6 мамырда Людовик XIV-тен алған кеңесті есіне түсірді: "Ағылшын әскерлерінің бірінші соққысын қабылдайтын желінің сол бөлігіне ерекше көңіл бөліңіз". Алайда, ағылшын шабуылдарының күші соншалық болды, олар ауылдардың қорғанысын бұзып, Мон-Сент-Андренің ашық жазығына шығуы мүмкін еді. Бұл одақтастардың жаяу әскері үшін қауіпті болды, себебі олар сайлаушының бавариялық және валлондық эскадрильяларының күтіміне ілігеді, олар жазықта бұйрық күтіп тұрған. Генри Ламлидің ағылшын атты әскері Петиттегі Гете төңірегіндегі батпақты жерден өтуге үлкергенімен, Марлбороға жеткілікті атты әскер қолдауы мүмкін емес екені және одақтастардың оң жағындағы шайқасты жеңіп алуға болмайтыны тез анық болды. Сондықтан герцог Оффс пен Отре Эглизеге қарсы шабуылды тоқтатты. Оркнидің әскерін кері қайтару туралы бұйрығы орындалғанын қамтамасыз ету үшін Марлборо жеке өзі генерал-квартирмейстерін жіберді. Оркни наразылық білдіргеніне қарамастан, Кадоган талаптарын орындауға мәжбүр етті және Оркни өзінің әскерлеріне Жандренуилл жазығының шетіндегі бастапқы орналасқан жерлеріне шегінуге бұйрық берді. Оркнидің алға жылжуының қаншалықты жоспарланғаны әлі де нақты емес; тарихшы Дэвид Чандлердің пікірінше, Марлборо сектордың мүмкіндіктерін анықтау үшін Оркниді маңызды сынаққа жіберген деп есептеу дұрыс.

Рамиллийлер

Осы уақытта голландтардың Рамиллиске шабуылы қарқын алып келе жатты. Марлбороның інісі, генерал Чарльз Черчилль, ауылға шабуыл үшін төрт бригадаға тапсырыс берді. Шабуылға генерал-майорлар Шолтен мен Спарре басқарған 12 голланд батальоны, граф Шуленбург басқаратын екі саксон бригадасы, Аргильдің 2-ші герцогы бастаған голланд бригадасы және шағын протестант швейцариялық бригадасы қатысты. Рамиллидегі 20 француз және бавариялық батальон, Клэрдің драгундарына қосылу үшін Ирландиядан «Жабайы қаздардың қашуы» кезінде кеткен ирландтармен бірге, британдық 3-ші жаяу полкінен түсті және маркиз де Маффеи басқаратын Кельн мен Бавария гвардиясының шағын бригадасы бастапқыда шабуылдаушыларды ауыр шығынмен кері тартты, бұл «Клэрдің драгундары» әнінде бейнеленген. Шолтен мен Спарренің әлсіреп бара жатқанын көрген Марлборо Оркнидің екінші қатардағы британдық және даниялық батальондарын (Оффус пен Отре-Эглиске шабуылда қолданылмаған) Рамиллиске қарай оңтүстікке жылжуға бұйрық берді. Жердің жеңіл иілімінен жасырынып, олардың бригадир-генерал Ван Паллант командирі, қарсыластарының бастапқы орнында екендігіне сендіру үшін полк туларын плато шетінде қалдыруға бұйрық берді. Сондықтан, француздарға беймәлім, олар Пети-Гетеден одақтастардың нақты күші мен ниеттерін білмей, Марлборо Рамиллиске және оңтүстікке қарайғы ашық жазыққа бар күшін салды. Виллеруа сол кезде әлі де сол жақ қанатын нығайту үшін жаяу әскердің қосымша резервтерін кері жылжытып жатты; маңыздысы, француз командирі одақтастардың орналасуындағы айқын өзгерісті байқауына біраз уақыт керек болады. Сағат 15:30-да Оверкирк Рамиллиске жасалған шабуылға қолдау көрсету үшін ашық жазықта жиналған эскадрильяларын алға жылжытты. 48 голланд эскадрильясы, сол жағынан 21 даниялық эскадрильясы граф Тилли және генерал-лейтенанттар Хомпеш, д’Овернь, Остфризланд және Допф басшылығымен, аттарды ерте шаршатпауға тырысып, жауға қарай жылдамдады, содан кейін шабуылға серпін алу үшін жүгіруге көшті. Маркиз де Фойкиер шайқастан кейін былай деп жазды: «Олар төрт қатарда жылжуда. Жақындағанда екінші және төртінші қатарларын бірінші және үшінші қатарларының арасына жылжытты; осылайша бізге шабуыл жасағанда бір ғана майдан құрды, аралықта бос орын қалмады». Бұл француз кавалериясының қанаттан шабуыл жасауына кедергі келтірді. Бастапқы кездесуде голланд және дания эскадрильялары басымдық танытты. Виллеруаның сол жақ қанатын нығайту үшін жаяу әскерін қатарларынан алып тастауы сандық айырмашылықты одан әрі арттырды, бұл Оверкирктің кавалериясына француз кавалериясының бірінші қатарын екінші қатар эскадрильяларына қарсы тәртіпсіздікпен кері тартуға мүмкіндік берді. Бұл қатар да қатты қысымға ұшырап, өз кезегінде кавалерияның үшінші қатарына және жазықта қалған бірнеше батальонға кері шегінді. Бірақ бұл француз аттылары Луи XIV әскерінің ең жақсыларының бірі болды – Патша үйі, төрт элиталық бавариялық кирасиер эскадрильясымен қолдады. Де Гискардың шебер басшылығымен француз кавалериясы қайта жиналып, одақтастардың эскадрильяларын сәтті қарсы шабуылдармен кері итерді. Оверкирктің оң жақ қанатында, Рамиллиске жақын жерде, оның он эскадрильясы кенеттен қатардан шығып, шашырап, тәртібін қалпына келтіру үшін артқа қарай жүгірді, Рамиллиске қарсы одақтастардың шабуылының сол жақ қанатын қауіпті түрде ашық қалдырды. Жаяу әскердің қолдауы болмағандықтан да, де Гискар одақтастар әскерін екіге бөлу үшін кавалериясын алға жылжытты. Орталыққа дағдарыс төнді, бірақ Марлборо оның оң көзқарасынан жағдайды бірден байқады. Бұл шайқастың шешуші сәті болды. «Мейор-генерал Мюррей оның құлап жатқанын көріп, екі швейцар батальонымен оны құтқару үшін асығыс жорыққа шықты және жолындағы барлығын қиратып жатқан жауды тоқтатты», - деді куәгер. Бақытымызға орай, Марлбороның жаңадан тағайындалған көмекшісі Ричард Мольсворт құтқаруға жүгіріп келді, герцогті атына отырғызып, Мюррейдің тәртіпті қатарлары француз әскерлерін қуып жетуден бұрын қашып кетті.

Meanwhile, the Dutch assault on Ramillies was gaining pace. Marlborough's younger brother, General of Infantry, Charles Churchill, ordered four brigades of foot to attack the village. The assault consisted of 12 battalions of Dutch infantry commanded by Major Generals Scholten and Sparre; two brigades of Saxons under Count Schulenburg; a Scottish brigade in Dutch service led by the 2nd Duke of Argyle; and a small brigade of Protestant Swiss. The 20 French and Bavarian battalions in Ramillies, supported by the Irish who had left Ireland in the Flight of the Wild Geese to join Clare's Dragoons who fought as infantry and captured a colour from the British 3rd Regiment of Foot and a small brigade of Cologne and Bavarian Guards under the Marquis de Maffei, put up a determined defence, initially driving back the attackers with severe losses as commemorated in the song Clare's Dragoons. Seeing that Scholten and Sparre were faltering, Marlborough now ordered Orkney's second line British and Danish battalions (who had not been used in the assault on Offus and Autre Eglise) to move south towards Ramillies. Shielded as they were from observation by a slight fold in the land, their commander, Brigadier General Van Pallandt, ordered the regimental colours to be left in place on the edge of the plateau to convince their opponents they were still in their initial position. Therefore, unbeknown to the French who remained oblivious to the Allies' real strength and intentions on the opposite side of the Petite Gheete, Marlborough was throwing his full weight against Ramillies and the open plain to the south. Villeroi meanwhile, was still moving more reserves of infantry in the opposite direction towards his left flank; crucially, it would be some time before the French commander noticed the subtle change in emphasis of the Allied dispositions. Around 15:30 Overkirk advanced his massed squadrons on the open plain in support of the infantry attack on Ramillies. 48 Dutch squadrons, supported on their left by 21 Danish squadrons, led by Count Tilly and Lieutenants Generals Hompesch, d'Auvergne, Ostfriesland and Dopffsteadily advanced towards the enemy (taking care not to prematurely tire the horses), before breaking into a trot to gain the impetus for their charge. The Marquis de Feuquières writing after the battle described the scene: "They advanced in four lines As they approached they advanced their second and fourth lines into the intervals of their first and third lines; so that when they made their advance upon us, they formed only one front, without any intermediate spaces." This made it nearly impossible for the French cavalry to perform flanking manoeuvres. The initial clash favoured the Dutch and Danish squadrons. The disparity of numbersexacerbated by Villeroi stripping their ranks of infantry to reinforce his left flankenabled Overkirk's cavalry to throw the first line of French horse back in some disorder towards their second line squadrons. This line also came under severe pressure and, in turn, was forced back to their third line of cavalry and the few battalions still remaining on the plain. But these French horsemen were amongst the best in LouisXIV's armythe Maison du Roi, supported by four elite squadrons of Bavarian Cuirassiers. Ably led by de Guiscard, the French cavalry rallied, thrusting back the Allied squadrons in successful local counterattacks. On Overkirk's right flank, close to Ramillies, ten of his squadrons suddenly broke ranks and were scattered, riding headlong to the rear to recover their order, leaving the left flank of the Allied assault on Ramillies dangerously exposed. Notwithstanding the lack of infantry support, de Guiscard threw his cavalry forward in an attempt to split the Allied army in two. A crisis threatened the centre, but from his vantage point Marlborough was at once aware of the situation. It was a critical moment of the battle. "Major General Murray," recalled one eyewitness: " seeing him fall, marched up in all haste with two Swiss battalions to save him and stop the enemy who were hewing all down in their way." Fortunately Marlborough's newly appointed aide de camp, Richard Molesworth, galloped to the rescue, mounted the Duke on his horse and made good their escape, before Murray's disciplined ranks threw back the pursuing French troopers.

Жетістік

Уақыт шамамен 16:30 болды, және екі әскер бүкіл майдан бойында қарым-қатынаста болды, оңтүстіктегі батпақтардағы ұсақ шайқастардан бастап, ашық даладағы алып атты әскер шайқасына дейін; орталықта Рамиллиес үшін болған қаһарлы күрестен және солтүстікке қарай, Оффус және Отре Эглиз шағын ауылдарының маңында Оркни мен де ла Гиш Пети Гете арқылы бір-біріне қарсы тұрды, жаңадан шайқасқа дайын. Көшіп келген эскадрильялардың келуі одақтастардың пайдасына таразыны көшіре бастады. Шаршап, және қаза болғандардың тізімі ұлғайып бара жатқан Гискардың жазықта шайқасқан эскадрильяларының сандық артықшылығы ақыры сезіле бастады. Франкене және Тавьерді бұрын ұстап тұра алмағандықтан, Гискардың оң жақ фланкі қауіпті түрде әлсіреп, олардың қатарында өлімге алып келетін үлкен олқылық пайда болды. Бұл мүмкіндікті пайдаланып, Вюртембергтің даттық атты әскері голландтықтарды тоқтатуға бар күшін салған Король әскерінің фланкіне шабуыл жасады. Даттың 21 эскадрильясы қарсылықсыз алға жылжып, Оттомонд мазарының маңында француздардың артында қайта құрылды, бұл олардың Мон-Сен-Андре таулы жазығынан Виллеруа әскерінің әлсіреген фланкіне қарап тұрғанын білдірді. Оңтүстіктегі атты әскер шайқасы үшін одақтастардың соңғы күшеюі өз орнына келді; Марлбороның сол жақтағы басымдығын жоққа шығару мүмкін емес еді, және оның жылдам жоспары шайқас алаңын басып алды. Енді тым кеш болғандықтан, Виллеруа 50 қолданылмаған эскадрильясын қайта орналастыруға тырысты, бірақ Офустан Мон-Сен-Андреге дейін созылатын қатар құруға жасаған әрекеті француздар лагерінің жүгі мен шатырлары арасында басталды, олар алғашқы орналасудан кейін абайсызда қалдырылған еді. Одақтас әскердің қолбасшысы енді француз және бавариялық атты әскерлерінен әлдеқайда көп сандық артықшылығы бар атты әскерін алға жылжытты. Де Гискардың оң жақ фланкі, тиісті жаяу әскердің қолдауы болмағандықтан, енді шабуылға қарсы тұра алмады, аттарын солтүстікке бұрып, толық тәртіпсіздікке ұшырап қашты. Рамиллиес маңында Виллеруа жинаған эскадрильялар да шабуылға төтеп бере алмады. "Шегінуімізде қырық метрден аспады", - деп еске алды француз әскерінде қызмет ететін ирландтық капитан Питер Дрейк, "егер барлық армияда болмаса, көп бөлігінде "әркім өзін құтқарып қашсын" деген сөз тарады, және бәрін дүрліктірді". Рамиллиесте одақтастардың жаяу әскері, енді солтүстіктен келген ағылшын әскерлерімен күшейтілді, ақыры бұзылды. Пикардия полкі өз орнын ұстады, бірақ полковник Бортвик басқаратын шотландтық-голландиялық полкі мен ағылшын күшеюлерінің арасында қалды. Бортвик қаза тапты, сондай-ақ француз қызметіндегі ирланд виконты Клэр, Чарльз О'Брайен өз полкінің алдында шайқасып қаза тапты. Маркиз де Маффе өзінің бавариялық және кельн гвардияларымен соңғы күресті жасады, бірақ бұл бекер болды. Оңтүстіктен жылдам жақындап келе жатқан атты әскердің шабуылын байқап, ол кейін еске алды: "Мен олардың офицеріне нұсқау беру үшін ең жақын эскадрильяға бардым, бірақ тыңдаудың орнына мен бірден қоршалып алынып, амандық сұрауға шақырдым".

The time was about 16:30, and the two armies were in close contact across the whole front, from the skirmishing in the marshes in the south, through the vast cavalry battle on the open plain; to the fierce struggle for Ramillies at the centre, and to the north, where, around the cottages of Offus and Autre Eglise, Orkney and de la Guiche faced each other across the Petite Gheete ready to renew hostilities. The arrival of the transferring squadrons now began to tip the balance in favour of the Allies. Tired, and suffering a growing list of casualties, the numerical inferiority of Guiscard's squadrons battling on the plain at last began to tell. After earlier failing to hold or retake Franquenée and Taviers, Guiscard's right flank had become dangerously exposed and a fatal gap had opened on the right of their line. Taking advantage of this breach, Württemberg's Danish cavalry now swept forward, wheeling to penetrate the flank of the Maison du Roi whose attention was almost entirely fixed on holding back the Dutch. Sweeping forwards, virtually without resistance, the 21 Danish squadrons reformed behind the French around the area of the Tomb of Ottomond, facing north across the plateau of Mont St André towards the exposed flank of Villeroi's army. The final Allied reinforcements for the cavalry contest to the south were at last in position; Marlborough's superiority on the left could no longer be denied, and his fast moving plan took hold of the battlefield. Now, far too late, Villeroi tried to redeploy his 50 unused squadrons, but a desperate attempt to form line facing south, stretching from Offus to Mont St André, floundered amongst the baggage and tents of the French camp carelessly left there after the initial deployment. The Allied commander ordered his cavalry forward against the now heavily outnumbered French and Bavarian horsemen. De Guiscard's right flank, without proper infantry support, could no longer resist the onslaught and, turning their horses northwards, they broke and fled in complete disorder. Even the squadrons currently being scrambled together by Villeroi behind Ramillies could not withstand the onslaught. "We had not got forty yards on our retreat," remembered Captain Peter Drake, an Irishman serving with the French"when the words sauve qui peut went through the great part, if not the whole army, and put all to confusion"

In Ramillies the Allied infantry, now reinforced by the English troops brought down from the north, at last broke through. The Régiment de Picardie stood their ground but were caught between Colonel Borthwick's Scots Dutch regiment and the English reinforcements. Borthwick was killed, as was Charles O’Brien, the Irish Viscount Clare in French service, fighting at the head of his regiment. The Marquis de Maffei attempted one last stand with his Bavarian and Cologne Guards, but it proved in vain. Noticing a rush of horsemen fast approaching from the south, he later recalled: " I went towards the nearest of these squadrons to instruct their officer, but instead of being listened to [I] was immediately surrounded and called upon to ask for quarter."

Іздеу

Солтүстік және батысқа қарай созылған жолдар қашқындармен тығырылды. Оркни енді өзінің ағылшын әскерлерін Пети-Гете ағысынан кері қайтарып, де ла Гюиштің жаяу әскері шатасудың салдарынан ыдырап бара жатқан Оффусқа қайта шабуыл жасауға жіберді. Жаяу әскердің оң жағында лорд Джон Хейдің «Шотландиялық сұрлар» да ағыстан өтіп, Аутре-Эглис ішіндегі Режимент дю Ройға шабуыл жасады. «Біздің драгундық әскерлеріміз ауылға еніп, жауға қорқынышты нұқсан келтірді», - деп жазды Джон Дин. Алға жылжу барысында, де ла Колони бригадасының қалдықтары оңтүстікке қарай, француздық Нэмур бекінісіне қарай жол тартты. Қайтарылған әскерлер шашырап кетті. Жекелеген одақтас қолбасшылар өз әскерлерін қууға жетеледі, жеңілген жауға қайта жиналуға мүмкіндік бермеді. Бірақ одақтас жаяу әскері енді оларға ілесе алмады, ал олардың атты әскерлері тізгіннен босатылып, қараңғы түнеуде Дайл өзеніндегі өткелдерге бет алды. Дегенмен, Марлборо түннің жартысынан кейін, Мелдерт маңында, шайқас алаңынан 19 шақырым қашықтықта қууды тоқтатты.

Салдары

Виллерой әскерінің қалған бөлігі рухтан айырылды; қаза болғандардың арасындағы зор айырмашылық Людовик XIV әскері үшін келген апаттың қаншалықты үлкен екенін анық көрсетеді: (төменде қараңыз). Сонымен қатар, жүздеген француз сарбаздары қашқандықтарын көрсетті, олардың көпшілігі қайтадан әскерге қайта оралмады. Виллерой 52 артиллериялық құрал мен барлық инженерлік понтондық жабдылын да жоғалтты. Маршал Вилларс айтқандай, Рамильидегі француз жеңілісі – «ең ұятты, қорлаушы және апатты жеңіліс» болды. Қалалар бірінен соң бірі одақтастардың қолына көшті. Левен 1706 жылдың 25 мамырында түсті; үш күннен кейін одақтастар Испан Нидерландысының астанасы Брюссельге кірді. Марлборо Рамильидегі ерте жеңістің қаншалықты үлкен мүмкіндік екенін түсінді: «Біздің алдымызда бүкіл жаз бар», – деп жазды герцог Брюссельден Роберт Харлиге: «Құдайдың қалауымен, мен оны барынша пайдаланамын». Малин, Лиер, Гент, Алост, Дамме, Оденаарде, Брюгге және 6 маусымда Антверпен де Марлбороның жеңіске жеткен армиясына түсті және Брюссель сияқты, Испания тағына үміткер Австрия эрцгерцогы Карлді өздерінің егемендері деп жариялады. Виллерой құлау процесін тоқтатуға күші жетпеді. Луи XIV апат туралы естіген соң, Фландриядағы басқаруды өз қолына алу үшін маршал Вендомды Солтүстік Италиядан шақырды, бірақ басқару ауысуына бірнеше апта уақыт керек болды. Одақтастардың жеңісі туралы жаңалық тараған кезде, пруссиялықтар, гессендер мен Ганноверлік әскерлер, өздерінің билеушілері ұзақ уақыт кешіктірген, француздар мен бавариялықтардың күштерін қууға құлшыныспен қосылды. «Бұл, – деп жазды Марлборо шаршап, – соңғы табысымыздың нәтижесі деп ойлаймын». Осы уақытта Оверкирк 4 шілдеде Остенд портын басып алды, осылайша Англияға қатынас және жабдықтау үшін тікелей жол ашты, бірақ Дендермонде губернаторы маркиз де Вале қарсы тұрғандықтан одақтастар аз ғана жетістікке жетті. Кейін ғана Кадоган мен Черчилль басқаруды өз қолына алғанда қаланың қорғанысы әлсіреп бастады. Вендом 4 тамызда Фландриядағы басқаруды ресми түрде қабылдады; Виллерой енді ешқашан маңызды басқару міндетін алмайды: «Мен өмірімде тек өлімнен басқа бақытты күн көре алмаймын». Луи XIV ескі досына кешірімді болды: «Біздің жасымызда, маршал, енді жақсы сәтті күтуге болмайды». Осы уақытта Марлборо Менен бекінісін қоршады, ол қымбат соғыстан кейін 22 тамызда капитуляциялады. Дендермонд 6 қыркүйекте түсті, содан кейін 2 қазанда 1706 жылғы соңғы жаулау болды. Марлборо Рамильи жорығын аяқтаған кезде, ол француздардан Маас пен Самбрдің солтүстігіндегі Испан Нидерландысының көп бөлігін тартып алды – бұл ағылшын герцогының теңдесі жоқ операциялық жеңісі болды, бірақ бұл жеңістер Францияны жеңбегендіктен, шешуші емес еді. Испанияда болмаған ағасы Карл III атынан әрекет еткен император Иосиф I, қайтадан басып алынған Брабант пен Фландрияны өзі тағайындаған губернатордың басқаруына беру керек деп талап етті. Алайда, жеңіске жету үшін әскер мен ақшаның басым бөлігін берген голландтар (австриялықтар ештеңе бермеді) соғыс аяқталғанға дейін аймақтың басқаруын талап етті және бейбітшілік орнағаннан кейін олар 1701 жылы Людовик XIV күштеріне оңай түскендерден гөрі күшті кедергі қорғандарын сақтауды жалғастыруы керек. Марлборо екі тарап арасында делдалдық жасады, бірақ голландтардың ұстанымын қолдады. Герцогтың пікірін өзгерту үшін император Марлбороға Испан Нидерландының губернаторы болуға ұсыныс жасады. Бұл ұсыныс оған қызықты болды, бірақ одақтастардың бірлігі үшін ол одан бас тартты. Ақырында Англия мен Голландия Республикасы соғыстың аяқталуына дейін жаңадан басып алынған аумақты бақылауға алды; содан кейін ол Карл III-нің тікелей басқаруына берілуі керек еді, бірақ голландтардың кедергісін сақтау шартымен, оның көлемі мен сипаты әлі шешілмеген. Осы уақытта Жоғарғы Рейнде Вилларс Фландриядағы француз күштерін нығайту үшін солтүстікке жіберілген батальондардың саны артуына байланысты қорғанысқа көшті; енді Ландауды қайтадан басып алу мүмкіндігі болмады. Одақтастар үшін тағы бір жақсы жаңалық Солтүстік Италиядан келді, онда 7 қыркүйекте ханзада Евгений Пьемонт астанасы Туриннің алдында француз армиясын талқандап, Франко-испан күштерін Солтүстік Италиядан ығыстырды. Тек Испаниядан ғана Луи XIV жақсы жаңалық алды, онда Дас Минас пен Галвей Мадридтен Валенсияға қарай шегінуге мәжбүр болды, бұл Филип V-ге 4 қазанда астанасына қайта кіруге мүмкіндік берді. Дегенмен, жалпы алғанда, жағдай өзгерді және Луи XIV Франция үшін тез апатқа ұшырап жатқан соғысты аяқтаудың жолдарын іздеуге көшті. Королева Анна үшін де Рамильи жорығының ең маңызды мәні болды: «Енді Құдайға шүкір, бейбітшілікке үміт бар». Бірақ жеңістің қарқынын жалғастырудың орнына, одақтастардың бірлігіндегі жарықтар Луи XIV-ке Турин мен Рамильидегі негізгі кері кетулерді қалпына келтіруге мүмкіндік берді.

What was left of Villeroi's army was now broken in spirit; the imbalance of the casualty figures amply demonstrates the extent of the disaster for LouisXIV's army: (see below). In addition, hundreds of French soldiers were fugitives, many of whom would never remuster to the colours. Villeroi also lost 52 artillery pieces and his entire engineer pontoon train. In the words of Marshal Villars, the French defeat at Ramillies was "the most shameful, humiliating and disastrous of routs". Town after town now succumbed to the Allies. Leuven fell on 25 May 1706; three days later, the Allies entered Brussels, the capital of the Spanish Netherlands. Marlborough realised the great opportunity created by the early victory of Ramillies: "We now have the whole summer before us," wrote the Duke from Brussels to Robert Harley: " and with the blessing of God I shall make the best use of it." Malines, Lierre, Ghent, Alost, Damme, Oudenaarde, Bruges, and on 6 June Antwerp, all subsequently fell to Marlborough's victorious army and, like Brussels, proclaimed the Austrian candidate for the Spanish throne, the Archduke Charles, as their sovereign. Villeroi was helpless to arrest the process of collapse. When LouisXIV learnt of the disaster he recalled Marshal Vendôme from northern Italy to take command in Flanders; but it would be weeks before the command changed hands. As news spread of the Allies' triumph, the Prussians, Hessians and Hanoverian contingents, long delayed by their respective rulers, eagerly joined the pursuit of the broken French and Bavarian forces. "This," wrote Marlborough wearily, "I take to be owing to our late success." Meanwhile, Overkirk took the port of Ostend on 4 July thus opening a direct route to the English Channel for communication and supply, but the Allies were making scant progress against Dendermonde whose governor, the Marquis de Valée, was stubbornly resisting. Only later when Cadogan and Churchill went to take charge did the town's defences begin to fail. Vendôme formally took over command in Flanders on 4 August; Villeroi would never again receive a major command: "I cannot foresee a happy day in my life save only that of my death." LouisXIV was more forgiving to his old friend: "At our age, Marshal, we must no longer expect good fortune." In the meantime, Marlborough invested the elaborate fortress of Menin which, after a costly siege, capitulated on 22 August. Dendermonde finally succumbed on 6 September followed by Aththe last conquest of 1706on 2 October. By the time Marlborough had closed down the Ramillies campaign he had denied the French most of the Spanish Netherlands west of the Meuse and north of the Sambreit was an unsurpassed operational triumph for the English Duke but once again it was not decisive as these gains did not defeat France. Emperor JosephI, acting on behalf of his younger brother King CharlesIII, absent in Spain, claimed that reconquered Brabant and Flanders should be put under immediate possession of a governor named by himself. The Dutch, however, who had supplied the major share of the troops and money to secure the victory (the Austrians had produced nothing of either) claimed the government of the region till the war was over, and that after the peace they should continue to garrison Barrier Fortresses stronger than those which had fallen so easily to LouisXIV's forces in 1701. Marlborough mediated between the two parties but favoured the Dutch position. To sway the Duke's opinion, the Emperor offered Marlborough the governorship of the Spanish Netherlands. It was a tempting offer, but in the name of Allied unity, it was one he refused. In the end England and the Dutch Republic took control of the newly won territory for the duration of the war; after which it was to be handed over to the direct rule of CharlesIII, subject to the reservation of a Dutch Barrier, the extent and nature of which had yet to be settled. Meanwhile, on the Upper Rhine, Villars had been forced onto the defensive as battalion after battalion had been sent north to bolster collapsing French forces in Flanders; there was now no possibility of his undertaking the re capture of Landau. Further good news for the Allies arrived from northern Italy where, on 7 September, Prince Eugene had routed a French army before the Piedmontese capital, Turin, driving the Franco Spanish forces from northern Italy. Only from Spain did LouisXIV receive any good news where Das Minas and Galway had been forced to retreat from Madrid towards Valencia, allowing PhilipV to re enter his capital on 4 October. All in all though, the situation had changed considerably and LouisXIV began to look for ways to end what was fast becoming a ruinous war for France. For Queen Anne also, the Ramillies campaign had one overriding significance: "Now we have God be thanked so hopeful a prospect of peace." Instead of continuing the momentum of victory, however, cracks in Allied unity would enable LouisXIV to reverse some of the major setbacks suffered at Turin and Ramillies.

Шығындар

Француздардың жалпы шығындарының нақты санын анықтау мүмкін емес, өйткені сол күні франко-бавариялық армия толығымен күйреп кетті. Дэвид Чандлердің «Марлборо әскери қолбасшы ретінде» және «Еуропаның майдан далаларына арналған нұсқаулық» еңбектері француздық шығындар туралы бірдей мәліметтер келтіреді, яғни 12 000 қаза тапқан және жараланған, сондай-ақ 7 000 тұтқынға алынған. Джеймс Фолкнер «Рамиллиес 1706: Кереметтер жылы» еңбегінде де 12 000 қаза тапқан және жараланған, ал тұтқынға алынғандардың саны «10 000-ға дейін» деп көрсетілген. Гаррисон әскери медицина тарихы бойынша жазбаларында француздық шығындарды 13 000 деп бағалап, оның ішінде 2 000 қаза тапқан, 3 000 жараланған және 6 000 жоғалып кеткендерін айтады. «Коллинз әскери тарих энциклопедиясында» Дюпюй Виллеройдың қаза тапқан және жараланғандарының санын 8 000 деп көрсетсе, тағы 7 000 тұтқынға алынған. Нил Литтен француздық архивтерді пайдаланып, 7 000 қаза тапқан және жараланған, 6 000 тұтқынға алынған, ал тағы 2 000 дезертирлік жасап кеткенін болжайды. Джон Миллнердің «Compendious Journal» (1733) мемуарларында Виллерой армиясының 12 087 адамы қаза тапқан немесе жараланған, ал тағы 9 729 тұтқынға алынғандығы туралы нақтырақ мәліметтер келтірілген. Бірақ «Марлборо» еңбегінде Коррелли Барнетт жалпы шығындарды 30 000-ға дейін бағалап, оның ішінде 15 000 қаза тапқан және жараланған, ал тағы 15 000 тұтқынға алынған делінеді. Тревелян Виллеройдың шығындарын 13 000 деп есептейді, бірақ «дезертирлік салдарынан шығындар екі есе артуы мүмкін» деп қосады. Ла Колония «Ескі жорықшының хроникасы» еңбегінде шығындар туралы мәлімет бермейді, бірақ Сент-Симон өзінің естеліктерінде 4 000 адамның қаза тапқанын, «тағы көптеген адамдар жараланған және маңызды тұлғалар тұтқынға алынған» делінеді. Алайда Вольтер «Люи XIV ғасырының тарихы» еңбегінде «француздар онда жиырма мың адамын жоғалтты» деп жазған. Гастон Бодарт 2 000 қаза тапқан немесе жараланған, 6 000 тұтқынға алынған және 7 000 шашырап кеткенін, барлығы 13 000 адамның қаза тапқанын айтады. Перини екі тараптың да 2-3 мың адамнан қаза тапқанын немесе жараланғанын (голландиялықтардың 716 адамы қаза тапқан және 1 712 жараланған), ал 5 600 француз тұтқынға алынғанын жазды.

Негізгі

Ла Колони, Жан Мартин де. «Ескі жауынгердің естеліктері» (ағылш. W. C. Horsley), (1904) (1857) Сикко ван Гослинганың 1706–1709 және 1711 жылдардағы мұрагерлік соғыс туралы естеліктері, mm. U. А. Эвертц және Г. Х. М. Дельпрат басып шығарған, Фризия тарихы, археологиясы және тіл білімі қоғамы атынан, (Г. Т. Н. Сурингар, 1857) Сент-Симон. «Меморлар», 1 том. Prion Books Ltd., (1999).

Екіншілік

Барнетт, Коррелли. Марлборо. Wordsworth Editions Limited, 1999 жыл. Чандлер, Дэвид Г. Еуропаның шайқас алаңдарына нұсқаулық. Wordsworth Editions Limited, 1998 жыл. Чандлер, Дэвид Г. Марлборо әскери қолбасшы ретінде. Spellmount Ltd, 2003 жыл. Фолкнер, Джеймс. Рамиль 1706: Ғажайыптар жылы. Pen & Sword Books Ltd, 2006 жыл. Грег, Эдвард. Анна патшайым. Йель университетінің баспасы, 2001 жыл. Линн, Джон А. Людовик XIV соғыстары, 1667–1714 жылдар. Лонгман, 1999 жыл. Тревелян, Г. М. Англия Анна патшайым тұсында: Рамилли және Шотландиямен бірігу. Лонгманс, Грин және компания, 1932 жыл.