Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бразилиялық ғалым және саясаткер (1894–1976)
Brazilian scientist and politician (1894–1976)
Берта Мария Джулия Лютц (2 тамыз 1894 – 16 қыркүйек 1976) – бразилиялық зоолог, саясаткер және дипломат. Лютц Пан-Америкалық феминистік қозғалысы мен адам құқықтары қозғалысының маңызды тұлғасы болды. Ол Бразилияда әйелдерге сайлау құқығын беруде елеулі үлес қосты және Біріккен Ұлттар Ұйымының Халықаралық Ұйымдар конференциясында елшілік етіп, Біріккен Ұлттар Ұйымының Жарғысына қол қойды, сондай-ақ Жарғыға 8-баптың енгізілуін қолдады. Саяси қызметінен бөлек, ол Бразилияның Ұлттық мұражайында табиғатты зерттеуші болды және уытты оқ жабатын бақаларды зерттейтін маман еді. Оның құрметіне төрт бақа және екі кесіртке түрі аталған.
Bertha Maria Júlia Lutz (August 2, 1894 – September 16, 1976) was a Brazilian zoologist, politician, and diplomat. Lutz became a leading figure in both the Pan American feminist movement and human rights movement. She was instrumental in gaining women's suffrage in Brazil and represented her country at the United Nations Conference on International Organization, signing her name to the United Nations Charter and championing the inclusion of Article 8 in the Charter. In addition to her political work, she was a naturalist at the National Museum of Brazil, specializing in poison dart frogs. She has four frog species and two lizard species named after her.
Ерте өмір және білім
Берта Луц 1894 жылғы 2 тамызда Бразилияның Сан-Паулу қаласында дүниеге келді. Ол британдық анасы мен бразилиялық әкесінен туған. Оның әкесі Адольфо Луц (1855–1940) – швейцариялық тегі бар, даракез дәрігер және эпидемиолог, ал анасы Эми Мари Гертруда Фаулер – британдық медбике болған. Ол жасөспірім шағында әйелдер құқықтарына қызығушылық танытты. Берта Луц Париж университетінде – Сорбоннада табиғат ғылымдарын, биология мен зоологияны оқып, 1918 жылы бітірді. Диплом алғаннан кейін ол Бразилияға оралды. Кейін Рио-де-Жанейро Федералды университетінде оқып, 1933 жылы заңгер мамандығын аяқтады. Еуропада болғанда ол белсенді сайлау құқығы қозғалысымен танысып, одан шабыт алды.
Bertha Lutz was born on August 2, 1894, in São Paulo, Brazil. She was born to a British mother and a Brazilian father. Her father, Adolfo Lutz (1855–1940), was a pioneering physician and epidemiologist of Swiss origin, and her mother, Amy Marie Gertrude Fowler, was a British nurse. In her teenage years, she grew interested in the women's rights. Bertha Lutz studied natural sciences, biology and zoology at the University of Paris – Sorbonne graduating in 1918. Soon after obtaining her degrees, she returned to Brazil. Later, she would attend the Federal University of Rio de Janeiro, graduating in 1933 with a law degree. While in Europe, she also was introduced to and inspired by the militant suffrage movement.
Бразилиядағы ертедегі әйелдер ұйымдары
Берта Луц Париждегі жеті жылдық академиялық мансабынан кейін 1918 жылы Бразилияға оралды. Отанына оралған соң ол Legiao da Mulher Brasilera (Бразилиялық әйелдер легионы) ұйымының комиссиясының әкімшілік директоры болып жұмыс істеді. 1919 жылы Алиса Рего Монтейро құрған бұл ұйымның мақсаты Бразилиядағы әйелдерге ұйымдастырылған әлеуметтік көмек көрсету болды. Бұл ұйым ерекшелігі – Бразилияның түкпір-түкпірінен келген әйелдерді біріктіріп, әйелдерге қатысты әлеуметтік-экономикалық мәселелерге ден қоятын ұлттық платформа құрды. Кейбір уақыттан соң FBPF әлеуметтік-экономикалық мәселелерге қатысты жұмысын дауыс беру құқығын қамтуға дейін кеңейтті. FBPF құрылғанның алғашқы жылында Луц және басқа мүшелері Бразилияда халықаралық конвенция ұйымдастырды, онда Бразилия мен шетелден келген салт атқарушылар, соның ішінде Кэрри Чэпман Кэтт, Ана де Кастро Осорио және Роза Манус сияқты белгілі феминистер қатысты. 1925 жылы ол Америкааралық әйелдер одағының президенті болып сайланды. Луцтың әйелдердің сайлау құқығы үшін күреске қатысуы оны 1931 жылдың соңына дейін әйелдер құқығын қорғаудың жетекші тұлғасына айналдырды, осы кезде Бразилия әйелдері ақыры дауыс беру құқығын алды. Луцтың әйелдер құқығын қорғау жұмысы дауыс беру құқығымен шектелмеді, ол феминистік науқандарда белсенді рөл атқаруын жалғастырды. 1933 жылы Рио-де-Жанейро Федералды университетінің заң факультетін бітіргеннен кейін Луц Уругвайдың Монтевидео қаласында өткен Америкааралық конференцияда гендерлік теңдікке қатысты бірнеше ұсыныс енгізді. Бұл ұсыныстардың ең маңыздысы – Америкааралық әйелдер комиссиясын жұмыс орнындағы гендерлік теңдік мәселелеріне назар аударуға шақыру болды. 1935 жылы Луц Бразилияның Ұлттық конгресіне депутат болып сайлануға тырысып, Кандидо Пессоадан кейін екінші орынды иеленді. Ол бір жылдан кейін қайтыс болған соң, оның орнын басып, Луц сол дәуірдегі Бразилияның сирек кездесетін әйел депутаттарының біріне айналды. Конгреске келген соң Луц ұсынған алғашқы бастама – «Әйелдер туралы жарғыны» құру болды, бұл комитет Бразилияның барлық заңдарын және жарғыларын әйелдердің құқықтарын бұзбайтынына көз жеткізу үшін талдауға тиіс болды. Алайда, Гетулио Варгас 1937 жылы диктатор ретінде қайта орнатылғаннан кейін Луц өзінің шараларын іске асыра алмады, бұл парламент пен Жарғы жобасын тоқтата тұруға әкелді. Бұл жағдайға қарамастан, Луц дипломатиялық мансабын жалғастырды. Ол 1945 жылы Сан-Францискода өткен Америкааралық әйелдер конференциясында Біріккен Ұлттар Ұйымының Хартиясына қол қойған төрт әйелдің бірі болды. Сонымен қатар, ол 1953 жылдан 1959 жылға дейін Америкааралық әйелдер комиссиясының вице-президенті болып қызмет етті.
Bertha Lutz returned to Brazil in 1918 after her seven year academic career in Paris. Upon her return, she joined the Legiao da Mulher Brasilera (Brazilian Women's Legion) as an administrative director of a commission. The established goal of the organization, founded by Alice Rego Monterio in 1919, was to provide organized social services for women in Brazil. This organization was different as it included women from across Brazil and created a national platform focused on socio economic issues affecting women. After some time, the FBPF broadened the focus on socio economic issues to include the right to vote. Within the first year of the FBPF's creation, Lutz and other members organized an international convention to take place in Brazil, which was attended by dignitaries within Brazil and from foreign nations, including notable feminists like Carrie Chapman Catt, Ana de Castro Osorio and Rosa Manus. In 1925, she was elected president of the Inter American Union of Women. Lutz's involvement in the fight for women's suffrage made her the leading Brazilian figure of women's rights until the end of 1931, when Brazilian women finally gained the right to vote. Lutz's advocacy for the rights of women did not end with the right to vote, and she continued to play a prominent role in feminist campaigns. In 1933, after obtaining her law degree from the Federal University of Rio de Janeiro Faculty of Law, Lutz introduced several proposals for gender equity at the Inter American Conference of Montevideo, Uruguay. Most notable of these proposals was her call for the Inter American Commission of Women to focus on issues of gender equality in the workplace. In 1935, Lutz decided to run for a seat in the National Congress of Brazil and came in second behind Cándido Pessoa. She replaced him when he died a year later, making Lutz one of the few Brazilian Congresswomen of the era. The first initiative that Lutz presented while in Congress was the creation of the “Statute of Women”, a committee to analyze every Brazilian law and statute to ensure none violated the rights of women. Lutz, however, was unable to push forward her measures after Getúlio Vargas was reinstated as dictator in 1937, which led to a suspension of parliament, and the Statute project. Lutz nonetheless continued her diplomatic career. She was one of the four women to sign the United Nations Charter at the Inter American Conference of Women held in San Francisco in 1945. She also served as vice president of the Inter American Commission of Women from 1953 to 1959.
Саяси конференциялар
1922 жылы әйелдер жөніндегі Панамерикандық конференцияда Латц әйелдердің құқықтары мен мүмкіндіктерінің теңдігін жақтады, әсіресе саяси қатысуға баса назар аударды. 1945 жылы Сан-Францискода өткен Халықаралық ұйым жөніндегі БҰҰ конференциясында Латц, Минерва Бернардиномен бірге, Біріккен Ұлттар Ұйымының Жарғысының кіріспесіне «әйелдер» деген сөзді қосу үшін күресті. Алғашқы нұсқада «әйелдер» сөзі мүлде болмады, және АҚШ делегаты Вирджиния Гилдерслив пен кейбір британдық әйел кеңесшілерінің қарсылығына қарамастан, Латц және Латын Америкасынан келген басқа әйелдер соңғы тармақтың мынадай етіп жазылуын талап етті: «негізгі адам құқықтарына, адамның қадір-қасиетіне, ерлер мен әйелдердің, сондай-ақ үлкен және кіші елдердің тең құқықтарына сенім». Ол БҰҰ-ның әлемдегі «әйелдердің құқықтық жағдайы»н талдау мақсатында арнайы комиссия құруды ұсынды, бұл олардың кездесетін теңсіздіктерді жақсырақ түсінуге және олармен күресуге дайындалуға көмектесер еді. Ол БҰҰ Жарғысына әйелдер құқықтарын енгізудің ең белгілі және табанды жақтаушысы деп есептеледі, және оның еңбегі болмаса, Біріккен Ұлттар Ұйымының әйелдер құқықтарын қорғауға мандаты болмас еді. 1964 жылы Латц Монтевидеода өткен 14-ші Америкааралық комиссияда Бразилиялық делегацияны басқарды. Сонымен қатар, 1970 жылы өткен Америкааралық әйелдер комиссиясының 15-ші жылдық мәжілісінде ол жергілікті әйелдерге қатысты нақты мәселелерді талқылауға арналған семинар өткізуді ұсынды. Өмірінің осы кезеңінде жетпістен асса да, Латц конференцияларға қатысып, әйелдер құқықтарын кеңейтуді жалғастырды, соның ішінде 1975 жылы Мексика қаласында өткен Әйелдер жөніндегі әлемдік конференцияға да қатысты.
At the 1922 Pan American Conference of Women, Lutz advocated for the equality of rights and opportunity of women, with a special focus on political inclusion. During the 1945 United Nations Conference on International Organization in San Francisco, Lutz, along with Minerva Bernardino, fought for the inclusion of the word “women” in the preamble to the United Nations Charter. The first draft did not mention the word "women", and against the wishes of US delegate Virginia Gildersleeve and some British female advisors, Lutz and other women from Latin America insisted in the final clause read: " faith in fundamental human rights, in the dignity of the human person, in the equal rights of men and women and of nations large and small". She further proposed the UN create a special commission whose purpose it would be to analyze the "legal status of women" around the world in order to better understand the inequalities they faced and be better prepared to combat them. She is credited with being the most prominent and tenacious advocate for the inclusion of women's rights in the UN Charter, and without her work the United Nations would likely not have a mandate to protect women's rights. In 1964, Lutz headed the Brazilian delegation at the 14th Inter American Commission in Montevideo. Additionally, at the 15th annual meeting of the Inter American Commission of Women held in 1970, she proposed to hold a seminar dedicated to addressing the specific problems faced by indigenous women. Although she was a little over seventy at this stage of her life, Lutz continued to attend conferences and push for the expansion of women's rights, including the World Conference on Women, 1975, in Mexico City.
Ғылыми мансап
1918 жылы Бразилияға оралғаннан кейін Латц қосмекенділерді, әсіресе улы оқ бақаларын және Hylidae тұқымдасына жататын бақаларды зерттеуге өзін арнады. 1919 жылы Рио-де-Жанейро Ұлттық мұражайына жұмысқа қабылданды. Кейін ол Ботаника бөлімінің натуралисі болды. Өмірі бойы Латц көптеген ғылыми зерттеулер мен жарияланымдар жасады, ең танымалдары: «Бразилия бақасының өмір тарихына қатысты байқаулар» (1943), «Бразилиядағы керемет бақалар ән салуы» (1946) және «Итатияя тауынан жаңа бақалар» (1952). 1958 жылы ол қазір Латцтың ағыс бақасы (Paratelmatobius lutzii Lutz және Carvalho, 1958) деп белгілі болған түрді сипаттады, ол әкесінің құрметіне аталған. Латцтың құрметіне Бразилияның екі түрінің атауында еске алынған: Liolaemus lutzae және Phyllopezus lutzae, сондай-ақ Dendropsophus berthalutzae, Megaelosia lutzae және Scinax berthae. Берта Латцтың Рио-де-Жанейродағы Ұлттық мұражайда сақталған коллекциялары 2018 жылдың қыркүйек айында мұражай коллекцияларының көп бөлігін жойған өрт кезінде жойылды.
After returning to Brazil in 1918, Lutz dedicated herself to the study of amphibians, especially poison dart frogs and frogs of the family Hylidae. In 1919, she was hired by the Museu Nacional do Rio de Janeiro. She later became a naturalist at the Section of Botany. Throughout her lifetime, Lutz would publish numerous scientific studies and publications, most notably “Observations on the life history of the Brazilian Frog” (1943), “A notable frog chorus in Brazil” (1946), and “New frogs from Itatiaia mountain” (1952). In 1958, she described what is now known as Lutz's rapids frog (Paratelmatobius lutzii Lutz and Carvalho, 1958), which is named in honor of her father. Lutz is honored in the names of two species of Brazilian lizards, Liolaemus lutzae and Phyllopezus lutzae, Dendropsophus berthalutzae, Megaelosia lutzae, and Scinax berthae. Bertha Lutz's collections held at the Museu Nacional in Rio de Janeiro were destroyed in the fire that devastated most of the museum's collections in September 2018.